দক্ষিণ মালাবাৰ

দক্ষিণ মালাবাৰ (South Malabar) হৈছে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, থ্ৰিচূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰি, কোচি চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। দক্ষিণ মালাবাৰ শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।^১

ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। ^২ পূৰ্বৰ চেন্নাই প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিছাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিছা আছিল।^৩ দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। কেৰালাৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰপৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল।

কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে আৰৱ সাগৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি। এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে।

ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান

ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ কেৰালাক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।^৪ ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী বুলি জনা গৈছিল।^৫৬ বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো ভাৰতৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

ষষ্ঠ শতিকাত আৰব নাবিকসকলে কেৰালাক "মালে" (Male) নামেৰে অভিহিত কৰিছিল। কিন্তু এই নামৰ প্ৰথম অংশ "মালে" ইয়াতকৈও আগতেই কচমাছ ইণ্ডিকপ্লেউষ্টেছ (Cosmas Indicopleustes)ৰ গ্ৰন্থ Topography ত উল্লেখ পোৱা যায়। "মালাবাৰ" শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ মালা অৰ্থাৎ পাহাৰ ^৭৮ আৰু পাৰ্চী ভাষাৰ বৰ/বাৰ (barr) (অৰ্থাৎ "দেশ" বা "মহাদেশ") শব্দৰ সংযোগৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি পণ্ডিতসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে।

ঐতিহাসিকভাৱে আৰব লেখকসকলে এই অঞ্চলটোক বিভিন্ন নামে উল্লেখ কৰিছিল, যেনে মালিবাৰ, মানিবাৰ, মুলিবাৰ আৰু মুনিবাৰ। পাৰস্যৰ বিখ্যাত পণ্ডিত আলবেৰুণীয়ে (৯৭৩–১০৪৮) এই অঞ্চলটোক "মালাবাৰ (Malabar)" নামে উল্লেখ কৰা প্ৰথমজন লেখক বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইবন খোৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীৰ দৰে লেখকসকলেও নিজৰ গ্ৰন্থসমূহত মালাবাৰৰ বিভিন্ন বন্দৰৰ উল্লেখ কৰিছে।

ইতিহাস

প্ৰাচীন যুগ

পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য ইৰিথ্ৰিয়ান চি (Periplus of the Erythraean Sea) গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা অনুসৰি, টিণ্ডিছ (Tyndis) নামৰ প্ৰাচীন সমুদ্ৰবন্দৰটো, যি মুজিৰিছৰ উত্তৰফালে অৱস্থিত আছিল, বৰ্তমানৰ ক'ঝিকোড়ৰ ওচৰৰ কোনো স্থানত অৱস্থিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।^৯ কিন্তু ইয়াৰ সঠিক অৱস্থান এতিয়াও নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই আৰু বিষয়টো ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত বিতৰ্কিত হৈ আছে।^৯ টিণ্ডিছৰ সম্ভাৱ্য অৱস্থান হিচাপে পন্নানি, তানুৰ, বেইপোৰ–চালিয়াম–কাদালুণ্ডি–ভাল্লিক্কুন্নু অঞ্চল আৰু কয়িলাণ্ডিৰ নাম প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে।^৯

টিণ্ডিছ চেৰা বংশ আৰু ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ মাজৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ এক অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল। বাণিজ্যিক গুৰুত্বৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ স্থান কেৱল মুজিৰিছৰ পিছতেই আছিল।^১০ খ্ৰীষ্টীয় প্ৰথমৰপৰা চতুৰ্থ শতিকাৰ সংগম যুগত কোয়িম্বাটুৰ অঞ্চল চেৰাসকলৰ অধীনত আছিল। এই অঞ্চলটোৱে পালাক্কাড গেপৰ পূবমুখী প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল, যি মালাবাৰ উপকূল আৰু কোৰোমণ্ডল উপকূলৰ মাজৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থলবাণিজ্য পথ আছিল।^১১

খ্ৰীষ্টীয় প্ৰথম শতিকাৰ ৰোমান প্ৰাকৃতিক ইতিহাসবিদ প্লিনি দ্য এল্ডাৰৰ মতে, টিণ্ডিছ বন্দৰটো কেপ্ৰ'ব'ট'ছ (চেৰা ৰাজ্য)-ৰ উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্তত অৱস্থিত আছিল।^১২ আনহাতে, টিণ্ডিছৰ উত্তৰত অৱস্থিত উত্তৰ মালাবাৰ অঞ্চল সংগম যুগত এঝিমালা ৰাজ্যৰ শাসনাধীনে আছিল। পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য ইৰিথ্ৰিয়ান চি অনুসৰি, লিমিৰিকে নামে জনাজাত অঞ্চলটোৰ বিস্তৃতি নাউৰা আৰু টিণ্ডিছৰপৰা আৰম্ভ হৈছিল। কিন্তু ভূগোলবিদ টলেমিয়ে লিমিৰিকেৰ আৰম্ভণি স্থান হিচাপে কেৱল টিণ্ডিছৰহে উল্লেখ কৰিছে। এই অঞ্চলটোৰ দক্ষিণ সীমা সম্ভৱতঃ কন্যাকুমাৰীলৈকে বিস্তৃত আছিল। সেইদৰে, লিমিৰিকে অঞ্চলটো সামগ্ৰিকভাৱে বৰ্তমানৰ মালাবাৰ উপকূলৰ সৈতে প্ৰায় সমতুল্য বুলি ধৰা হয়। উৎসসমূহৰ মতে, ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে লিমিৰিকে অঞ্চলৰ বাৰ্ষিক বাণিজ্যৰ মূল্য প্ৰায় ৫ কোটি চেষ্টাৰ্চ (50,000,000 sesterces) আছিল। ^১৩ প্লিনি দ্য এল্ডাৰে লিমিৰিকে অঞ্চলটো জলদস্যুৰ উপদ্ৰৱৰ বাবে পৰিচিত বুলি উল্লেখ কৰিছে।^১৪ ষষ্ঠ শতিকাৰ ভ্ৰমণকাৰী কছমাছ ইণ্ডিক'প্লিউষ্টিছেও লিমিৰিকেক উৎকৃষ্ট মানৰ জালুক উৎপাদনৰ এক উল্লেখযোগ্য উৎস হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।^১৫১৬

মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি

প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগত দক্ষিণ মালাবাৰত বহুতো সৰু-ডাঙৰ ৰাজনৈতিক ৰাজ্যৰ অস্তিত্ব আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য আছিল কোচিন ৰাজ্য, পৰপ্পানাড, ভেট্টাথুনাড (তানুৰ), ভল্লুভানাড, নিলম্বুৰ ৰাজ্য, নেডুঙ্গাডি আৰু পালাক্কাড।

আৰীক্কোডৰ ওচৰত উদ্ধাৰ হোৱা কুৰুমাথুৰ শিলালিপি ৮৭১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বুলি ধৰা হয়।^১৭ ৯৩২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ তিনিখন পুৰণি মালয়ালম ভাষাত লিখা শিলালিপি ত্ৰিপ্ৰাংগোড (তিৰুনাভায়াৰ ওচৰত), কোট্টাক্কাল আৰু চালিয়াৰত উদ্ধাৰ হৈছে। এই শিলালিপিসমূহত চেৰা বংশৰ গোধা ৰবিৰ নাম উল্লেখ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ত্ৰিপ্ৰাংগোড শিলালিপিখনত থাৱানুৰ চুক্তিৰ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।^১৮

১০ম শতিকাৰ বহুতো পুৰণি মালয়ালম শিলালিপি এডাপ্পালৰ ওচৰৰ সুকাপুৰমত উদ্ধাৰ হৈছে। সুকাপুৰম কেৰালাৰ প্ৰাচীন ৬৪খন নাম্বূদিৰি গাঁৱৰ অন্যতম আছিল। প্ৰায় ১০০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভাস্কৰ ৰবি বৰ্মণৰ ইহুদী তাম্ৰফলক আৰু প্ৰায় ১২২৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বীৰ ৰাঘৱ চক্ৰৱৰ্তীৰ বীৰৰাঘৱ তাম্ৰফলকত এৰানাড আৰু ভল্লুভানাড অঞ্চলৰ শাসকসকলৰ বিষয়ে উল্লেখ পোৱা যায়।^১৯ কোঝিক্কোডৰ মুচুন্দি মছজিদত থকা ১৩শ শতিকাৰ গ্ৰেনাইট শিলালিপিখন পুৰণি মালয়ালম আৰু আৰবী ভাষাৰ মিশ্ৰণত লিখা হৈছিল, য'ত ৰজাই মছজিদটোলৈ দান আগবঢ়োৱাৰ উল্লেখ আছে।^২০

এৰানাড অঞ্চলত এৰাডি নামেৰে জনাজাত সামন্থন নায়াৰ বংশই শাসন কৰিছিল। এই বংশটো ওচৰ-চুবুৰীয়া ভল্লুভানাডৰ ভেল্লোডি আৰু নেডুঙ্গানাড (অট্টাপালম)ৰ নেডুঙ্গাডি বংশৰ সৈতে তুলনীয় আছিল। ভল্লুভানাডৰ শাসকসকল "এৰাল্প্পাড" বা "এৰাডি" উপাধিৰে পৰিচিত আছিল। পিছলৈ এৰানাডৰ এৰাডি শাসকে পোলানাডৰ অধীনস্থ কেলিকট (কোঝিক্কোড) বন্দৰ-নগৰ দখল কৰি কেলিকটৰ সামূথিৰি (জামোৰিন) হিচাপে শক্তিশালী শাসক ৰূপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।

কোজিকোডৰ উত্থান

মধ্যযুগত শাসন কৰা কোজিকোড (কালিকট)ৰ জামোৰিন দক্ষিণ মালাবাৰৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী শাসক আছিল। তেওঁৰ শাসনকালত কোঝিকোড মালাবাৰ উপকূলৰ সৰ্ববৃহৎ নগৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল আৰু দক্ষিণ মালাবাৰ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ অন্যতম মুখ্য সামুদ্ৰিক বাণিজ্যকেন্দ্ৰত পৰিণত হৈছিল। এই সমৃদ্ধি অষ্টাদশ শতিকালৈকে অব্যাহত আছিল। কোঝিকোড বন্দৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় উপকূললৈ অহা আৰৱ বণিকসকলৰ বাবে মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। প্ৰথমে আৰবসকলে বিদেশী বাণিজ্যত একচেটীয়া প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছিল; পিছলৈ পৰ্তুগীজ, ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী আৰু ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ো এই বাণিজ্যত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে।^২১

পৰৱৰ্তী মধ্যযুগত প্ৰথমতে এৰণাডৰ নেদিয়িৰুপ্পুক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা জামোৰিণ (সামূথিৰি)এ সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ সুবিধাৰ বাবে কোঝিকোড বন্দৰ নগৰখনৰ উন্নয়ন সাধন কৰে আৰু পাছত নিজৰ ৰাজধানী তালৈ স্থানান্তৰ কৰে। চতুৰ্দশ শতিকাত, ভাল্লুভানাড ৰাজ্যৰ অধীনস্থ তিৰুনাভায়া অঞ্চল দখল কৰাৰ জৰিয়তে কোঝিকোডে মধ্য কেৰালাৰ বিস্তীৰ্ণ অঞ্চল নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনে। সেই সময়ত ভাল্লুভানাড কোচিন ৰাজ্যৰ প্ৰভাৱাধীন আছিল। কোচিন ৰাজ্যৰ প্ৰাৰম্ভিক ৰাজধানী আছিল পেৰুম্পাডাপ্পু। কিন্তু কোঝিকোডৰ সামৰিক সম্প্ৰসাৰণৰ ফলত কোচিন ৰাজ্যই প্ৰায় ১৪০৫ চনৰ ভিতৰত নিজৰ ৰাজধানী দক্ষিণলৈ স্থানান্তৰ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। প্ৰথমে ৰাজধানী কোডুঙ্গাল্লুৰলৈ আৰু পিছত কোচিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত কোচিন ৰাজ্য কোঝিকোডৰ অধীনস্থ এক কৰদ (vassal) ৰাজ্যত পৰিণত হয়। ইয়াৰ ফলত মধ্যযুগীয় মালাবাৰ উপকূলত কোঝিকোড আটাইতকৈ শক্তিশালী ৰাজ্য হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।^২২

ঔপনিৱেশিক যুগ

অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষৰ দশকসমূহত টিপু চুলতানএ কেৰালাৰ উত্তৰাঞ্চল একত্ৰিত কৰিছিল। কিন্তু তৃতীয় ইংগ-মহীশূৰ যুদ্ধত তেওঁৰ পৰাজয় আৰু পৰৱৰ্তী শ্ৰীৰঙ্গপট্টনম চুক্তিৰ ফলত টিপুৰ ৰাজ্যৰ বিস্তীৰ্ণ অংশ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনলৈ যায়। ইংগ-মহীশূৰ যুদ্ধসমূহৰ অন্তত মালাবাৰ উপকূলৰ ব্ৰিটিছ অধিকৃত অঞ্চলসমূহক ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ অন্তৰ্গত এখন জিলা হিচাপে গঠন কৰা হয়। প্ৰশাসনিক সুবিধাৰ বাবে ১৭৯৩ চনৰ ৩০ মাৰ্চত এই জিলাখনক উত্তৰ মালাবাৰ আৰু দক্ষিণ মালাবাৰ—এই দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হয়। মালাবাৰ জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক সদৰ দপ্তৰ কোঝিকোড (কেলিকট) ত অৱস্থিত আছিল যদিও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বিশেষ প্ৰশাসনিক সদৰ প্ৰথমে চেৰপুলাচ্চেৰীত আৰু পিছত ওট্টাপালমলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। প্ৰথমাৱস্থাত মালাবাৰক বোম্বে প্ৰেচিডেন্সিৰ অন্তৰ্গত কৰা হৈছিল। পিছত ১৭৯৯–১৮০০ চনৰ ভিতৰত মালাবাৰ আৰু দক্ষিণ কানাৰাক মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ১৮৬০-ৰ দশকত কেৰালাৰ সৰ্বপ্ৰথম ৰে'লপথ দক্ষিণ মালাবাৰত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯২১ চনত সংঘটিত মালাবাৰ বিদ্ৰোহৰ মূল কেন্দ্ৰও দক্ষিণ মালাবাৰেই আছিল। অৱশেষত, ১৯৫৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত ৰাজ্য পুনৰ্গঠনৰ ফলত দক্ষিণ মালাবাৰ নৱগঠিত কেৰালা ৰাজ্যৰ সৈতে সংযুক্ত হয়।^২৩

ৰাজকীয় পৰিয়াল

অসমীয়া অনুবাদ (ৱিকিশৈলী): পাৰপ্পানাড ৰাজপৰিয়াল ত্ৰিভাঙ্কোৰৰ ৰাজপৰিয়ালৰ এক জ্ঞাতি বংশ। ত্ৰিভাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক মাৰ্থাণ্ড বৰ্মা মূলতঃ পাৰপ্পানাড ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আছিল।

লক্ষ্মীপুৰম প্ৰাসাদ

লক্ষ্মীপুৰম প্ৰাসাদ হৈছে চাংগানাচেৰীৰ পাৰপ্পানাড ৰাজপৰিয়ালৰ ৰাজপ্ৰাসাদ। এই প্ৰাসাদটো ১৮১১ চনত মহাৰাণী আয়িল্যোম তিৰুনাল গৌৰী লক্ষ্মী বায়ী (১৭৯১–১৮১৫)-ৰ শাসনকালত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। মহাৰাণীগৰাকীৰ স্বামী ৰাজা ৰাজা বৰ্মা কৈল থাম্পুৰান আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসকলৰ বাবে ইয়াক নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।^{২৪২৫২৬২৭} ৰাজা ৰাজা বৰ্মা কৈল থাম্পুৰান চাংগানাচেৰীৰ পুঝাভাথু অঞ্চলত অৱস্থিত নিৰাঝি প্ৰাসাদত, কাৱিল ভাগৱতী মন্দিৰৰ ওচৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। ^২৮ তেওঁ পাৰপ্পানাড ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আছিল,^২৯ যি ৰাজবংশে পাৰপ্পানাংগাডি অঞ্চল শাসন কৰিছিল।^৩০ তেওঁ ত্ৰাভাঙ্কোৰৰ মহাৰাজ স্বাতি তিৰুনাল ৰাম বৰ্মাৰ-পিটৃ আছিল।

কিলিমানুৰ ৰাজপ্ৰাসাদ

১৭০৫ চনত (মালয়ালম বৰ্ষপঞ্জীৰ ৮৮০ চন) পাৰপ্পানাড ৰাজপৰিয়ালৰ ইট্টাম্মাৰ ৰাজাৰ এজন পুত্ৰ আৰু দুগৰাকী কন্যাক কিলিমানুৰ ৰাজপৰিয়ালত দত্তক লোৱা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ইট্টাম্মাৰ ৰাজাৰ ভগ্নী আৰু তেওঁৰ দুই পুত্ৰ—ৰাম বৰ্মা আৰু ৰাঘৱ বৰ্মা—কিলিমানুৰত বসতি স্থাপন কৰে আৰু দত্তক লোৱা দুই ৰাজকুমাৰীক বিবাহ কৰে। ত্ৰাভাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক মাৰ্তাণ্ড বৰ্মা ৰাঘৱ বৰ্মাৰ পুত্ৰ আছিল। আনহাতে, ৰাঘৱ বৰ্মাৰ ভতিজা ^৩১ ৰবি বৰ্মা কয়িল থাম্পুৰানে মাৰ্তাণ্ড বৰ্মাৰ ভগ্নীক বিবাহ কৰে। তেওঁলোকৰ পুত্ৰই পিছলৈ ধৰ্ম ৰাজা নামেৰে সুপৰিচিত কাৰ্তিক তিৰুন্নাল ৰাম বৰ্মা হিচাপে খ্যাতি লাভ কৰে।

১৭৪০ চনত ডাচ সেনাপতি কেপ্টেইন হ'কাৰ্টৰ নেতৃত্বত দেশিঙ্গনাডৰ ৰজাক সমৰ্থন কৰা মিত্ৰবাহিনীয়ে ^৩২ ভেনাড আক্ৰমণ কৰাৰ সময়ত কিলিমানুৰৰ সৈন্যবাহিনীয়ে তীব্ৰ প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তুলি শেষত তেওঁলোকক পৰাজিত কৰে। যদিও এই বিজয় তুলনামূলকভাৱে সৰু আছিল, তথাপি এই ঘটনাক ইউৰোপীয় শক্তিৰ বিৰুদ্ধে কোনো ভাৰতীয় সেনাবাহিনীৰ প্ৰথম সফল বিজয় হিচাপে গণ্য কৰা হয়। এই কৃতিত্বৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে ১৭৫৩ চনত মাৰ্তাণ্ড বৰ্মাই কিলিমানুৰ ৰাজপ্ৰাসাদৰ অধীনস্থ অঞ্চলসমূহক কৰমুক্ত ঘোষণা কৰাৰ লগতে স্বায়ত্তশাসনৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰে। সেই সময়ছোৱাতে বৰ্তমানৰ কিলিমানুৰ ৰাজপ্ৰাসাদ চৌহদ নিৰ্মাণ কৰা হয় ^৩৩ আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ কুলদেৱতা শাস্তা (অয়্যাপ্পন)ৰ উদ্দেশ্যে অয়্যাপ্পন মন্দিৰো নিৰ্মাণ কৰা হয়।^৩৪

ব্ৰিটিছবিৰোধী বিদ্ৰোহৰ পৰিকল্পনা কৰাৰ সময়ত ভেলু থাম্পি দালাৱাই কিলিমানুৰ ৰাজপ্ৰাসাদত কেইবাখনো গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈঠক অনুষ্ঠিত কৰিছিল। ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ অন্তিম যুদ্ধলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে তেওঁ নিজৰ তৰোৱালখন ৰাজপ্ৰাসাদত গচ্ছিত ৰাখি যায়। স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰপতি ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদে পিছত সেই তৰোৱালখন ৰাজপ্ৰাসাদৰপৰা গ্ৰহণ কৰে আৰু ইয়াক দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষণ কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তৰোৱালখন তিৰুৱনন্তপুৰমস্থিত নেপিয়াৰ সংগ্ৰহালয়লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।

তিৰুৱাল্লাৰ ওচৰত অৱস্থিত নেডুম্পুৰম ৰাজপ্ৰাসাদ ভল্লুভানাড ৰাজপৰিয়ালৰ ঐতিহাসিক বাসভৱন।

ভূগোল

দক্ষিণ মালাবাৰ বুলিলে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণে অৱস্থিত অঞ্চলটোক বুজায়। এই অঞ্চলৰ সংস্কৃতিত মধ্য কেৰালা (বিশেষকৈ দক্ষিণ ত্ৰিছূৰ অঞ্চল) আৰু উত্তৰ মালাবাৰ উভয়ৰে স্পষ্ট প্ৰভাৱ লক্ষ্য কৰা যায়।

কেৰালাৰ পাঁচখন বৃহত্তম নদীৰ ভিতৰত তিনিখন—ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাডালুণ্ডি—দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। ইয়াৰ উপৰি ভৱানী নদী (কাবেৰী নদীৰ উপনদী)কে ধৰি বহু সৰু-ডাঙৰ উপনদী অঞ্চলটোত আছে। ভাৰতপুঝা নদীৰ বিভিন্ন উপনদীত বহু বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে; ইয়াৰ ভিতৰত আয়তনৰফালৰপৰা মালামপুঝা বান্ধ আৰু পানীধাৰণ ক্ষমতাৰফালৰপৰা পাৰাম্বিকুলাম বান্ধ উল্লেখযোগ্য।^৩৫ দক্ষিণ মালাবাৰত বিয়্যাম ব্যাকৱাটাৰ, কনলী খাল আৰু পোন্নানি ক’লে জলাভূমিও অৱস্থিত।

কেৰালাৰ পশ্চিমঘাটৰ আটাইতকৈ বৃহৎ পৰ্বত গিৰিপথ পালাক্কাড গেপ দক্ষিণ মালাবাৰত অৱস্থিত। এই গিৰিপথে কইম্বাটুৰৰ জৰিয়তে কেৰালাক তামিলনাডুৰ সৈতে সড়কপথে সংযোগ কৰিছে। সেইবাবেই এই অঞ্চলক প্ৰায়ে ‘কেৰালাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ’ বুলিও কোৱা হয়।

ঐতিহাসিক মালাবাৰ জিলাৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগসমূহ এৰণাডৰ পূব অংশৰ নীলাম্বুৰ অঞ্চলত, নীলগিৰি পৰ্বতমালাৰ কাষত অৱস্থিত আছিল। আধুনিক নীলাম্বুৰ তালুক আৰু উটি তালুকৰ সীমান্তত অৱস্থিত মুকুৰ্থি শৃংগ (প্ৰায় ২,৫৫৪ মিটাৰ) পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ আছিল। বৰ্তমান ই দক্ষিণ ভাৰতৰ পঞ্চম আৰু কেৰালাৰ তৃতীয় সৰ্বোচ্চ শৃংগ। ইয়াতকৈ উচ্চ কেৱল আনামুড়ি (২,৬৯৫ মি.) আৰু মীচাপুলিমালা (২,৬৪০ মি.)। ইডুক্কি জিলাৰ বাহিৰত অৱস্থিত কেৰালাৰ ভিতৰত এইটোৱেই সৰ্বোচ্চ শৃংগ। আঙ্গিণ্ডা শৃংগ (২,৩৮৩ মি.) আৰু ভাভুল মালা (২,৩৩৯ মি.) পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় সৰ্বোচ্চ শৃংগ আছিল। পশ্চিমঘাটৰ মূল পৰ্বতশ্ৰেণীৰ উপৰি দক্ষিণ মালাবাৰত বহু সৰু-ডাঙৰ ঢৌ খেলি থকা পাহাৰ আছে।

দক্ষিণ মালাবাৰ জীৱবৈচিত্ৰ্যৰ দিশৰপৰা অত্যন্ত সমৃদ্ধ। ইয়াত নীলগিৰি জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল, কাৰিম্পুঝা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, নিউ অমৰাম্বালাম সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেডুমকায়াম বৰ্ষাৰণ্য, ছাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, আট্টাপ্পাডি সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু বিস্তৃত চেগুন (Teak) বাগিছা অৱস্থিত। আধুনিক ৱায়ানাড, মালাপ্পুৰম (চালিয়াৰ উপত্যকা) আৰু পালাক্কাড (আট্টাপ্পাডি উপত্যকা) জিলাৰ পূব অংশসমূহ—যিবোৰ নীলগিৰি জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল আৰু মাইচোৰ মালভূমিৰ অংশ—স্বাভাৱিক সোণৰ ভঁৰালৰ বাবে পৰিচিত। ^৩৬ কৃষি উৎপাদনৰ সমৃদ্ধিৰ বাবে দক্ষিণ মালাবাৰক কেৰালাৰ শস্যভঁৰাল (Granary of Kerala) বুলিও জনা যায়।

ব্ৰিটিছ শাসনকালৰ নথি-পত্ৰত এৰণাডৰ পূবাঞ্চলক সামূহিকভাৱে ‘নীলাম্বুৰ উপত্যকা’ (Nilambur Valley) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।^৩৭ নীলাম্বুৰত চালিয়াৰ নদীৰ পাৰ স্বাভাৱিক সোণৰ ভঁৰালৰ বাবে সুপৰিচিত। ^৩৬ চালিয়াৰ উপত্যকাত চলোৱা খনিজ অনুসন্ধানত প্ৰায় ২৫ লাখ ঘনমিটাৰ প্লেচাৰ সঞ্চয় (placer deposits) চিনাক্ত কৰা হৈছিল, য’ত প্ৰতি ঘনমিটাৰত গড়ে ০.১ গ্ৰাম সোণ থকাৰ সম্ভাৱনা ধৰা পৰে। ^৩৮ এৰণাড অঞ্চলত চালিয়াৰ আৰু কাডালুণ্ডি নদীৰ বহু উপনদী প্ৰৱাহিত হৈছে।

পৰিবহণ সেৱা

পথ পৰিবহণ

কুঝিকোড

কোঝিকোড কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ পৰিবহণৰ কেন্দ্ৰ। ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ (NH 66)-এ চহৰখনক উত্তৰ দিশত মাংগালুৰু, উদুপী আৰু গোৱাৰ মাজেৰে মুম্বাইৰ সৈতে, আৰু দক্ষিণ দিশত কোচি, তিৰুৱনন্তপুৰম হৈ ভাৰতৰ দক্ষিণতম প্ৰান্ত কন্যাকুমাৰীৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিছে।

ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬ (NH 766)এ মহীশূৰ আৰু কৰ্ণাটকৰ কোল্লেগালৰ মাজেৰে কোঝিকোডক বেংগালুৰুৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছে। আনহাতে, ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৯৬৬ (NH 966)-এ মালাপ্পুৰমৰ মাজেৰে পালাক্কাডলৈ সংযোগ স্থাপন কৰাৰ লগতে কেলিকট আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰলৈও সহজ যাতায়াতৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। কোঝিকোডৰ উপনগৰ ৰামানাট্টুকাৰাত এই ঘাইপথ NH 66-ৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছে। ইয়াৰ উপৰি SH 29, SH 34, SH 54 আৰু SH 68 ৰাজ্যিক ঘাইপথসমূহ চহৰখনৰ মাজেৰে পাৰ হৈছে।

কোঝিকোডত নগৰীয়া আৰু উপনগৰীয়া বাছ সেৱাৰ অধিকাংশই ব্যক্তিগত মালিকানাধীন। নগৰীয়া বাছসমূহ সেউজীয়া ৰঙেৰে চিহ্নিত। কেৰালা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম (KSRTC)-এ ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লগতে পাৰ্শ্বৱৰ্তী ৰাজ্যসমূহলৈ নিয়মীয়া আন্তঃজিলা আৰু আন্তঃৰাজ্যিক বাছ সেৱা আগবঢ়ায়।

চহৰখনত তিনিটা মুখ্য বাছ আস্থান আছে। পালায়ম বাছ আস্থানৰপৰা ব্যক্তিগত বাছে উপনগৰ আৰু ওচৰৰ নগৰসমূহলৈ চলাচল কৰে। **ইন্দিৰা গান্ধী পথ (মাভুৰ ৰোড)স্থিত মফুছিল বাছ আস্থানৰপৰা ব্যক্তিগত বাছে পাৰ্শ্বৱৰ্তী জিলাসমূহলৈ সেৱা আগবঢ়ায়। ইন্দিৰা গান্ধী পথস্থিত KSRTC বাছ আস্থানৰপৰা KSRTC-ৰ আন্তঃজিলা আৰু আন্তঃৰাজ্যিক বাছসমূহ চলাচল কৰে। এইটো কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ বাছ আস্থান। Kerala.^৩৯

ইয়াৰ উপৰি থামাৰাশ্বেৰী, থোত্তিলপালম, তিৰুৱাম্বাডী আৰু ভাটাকাৰাত KSRTC-ৰ ডিপ' অৱস্থিত।

ব্যক্তিগত ভ্ৰমণ সংস্থাসমূহে মুম্বাই, বেংগালুৰু, কয়ম্বাটুৰ, চেন্নাই, ভেল্লোৰ, এৰ্ণাকুলম, তিৰুৱনন্তপুৰম, ঊটি আৰু মহীশূৰলৈ নিয়মীয়া বিলাসবহুল বাছ সেৱা পৰিচালনা কৰে। এই সেৱাসমূহ মূলতঃ পালায়ম অঞ্চলৰপৰা আৰম্ভ হয় আৰু অধিকাংশ বাছ নিশাৰ সময়ত চলাচল কৰে।

মালাপ্পুৰম

মালাপ্পুৰম জিলাখন ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথেৰে সু-সংযুক্ত। জিলাখনত কেৰালা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম (KSRTC)-ৰ চাৰিটা ডিপ' (ষ্টেচন) আছে।^৪০ জিলাখনৰ মাজেৰে দুটা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ—ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ (NH 66) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৯৬৬ (NH 966)—অতিক্ৰম কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি বহুতো ৰাজ্যিক ঘাইপথে জিলাখনৰ বিভিন্ন অঞ্চল সংযোগ কৰিছে।^৪১ কেৰালা লোকনিৰ্মাণ বিভাগে (PWD) মালাপ্পুৰম জিলাত মুঠ ২,৬৮০ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ পথ ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত ২,৩০৫ কিলোমিটাৰ জিলা পথ আৰু বাকী ৩৭৫ কিলোমিটাৰ ৰাজ্যিক ঘাইপথ।^৪২

নাডুকানি চুৰাম (Nadukani Churam) পথে মালাপ্পুৰমক তামিলনাডুৰ নীলগিৰি জিলাৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে।^৪৩ নাডুকানি–পাৰাপ্পানংগাডি পথে মালাপ্পুৰম জিলাৰ উপকূলীয় অঞ্চলক নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ নাডুকানি চুৰাম হৈ তামিলনাডুৰ নীলগিৰি জিলাৰ সীমান্তৱৰ্তী পূৰ্বাঞ্চলীয় পাৰ্বত্য অঞ্চলৰ সৈতে সংযোগ কৰে।^৪৪

জিলাখনৰ প্ৰথম আধুনিক পথ ১৮শ শতিকাত টিপু চুলতানে নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁৰ পৰিকল্পনা অনুসৰি তিৰুৰ–চালিয়াম সড়ক তানুৰ, পাৰাপ্পানংগাডি আৰু ভাল্লিক্কুন্নু হৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।^৪৫ ইয়াৰ উপৰি টিপু চুলতানে মালাপ্পুৰম–থামাৰাশ্বেৰী, মালাপ্পুৰম–পশ্চিমঘাট, ফেৰোক–কোট্টাক্কাল (তিৰুৰাঙ্গাড়ি হৈ) আৰু কোট্টাক্কাল–আংগাদিপুৰম পথসমূহৰো পৰিকল্পনা কৰিছিল।^৪৬

পলাক্কাদ

পালাক্কাড দক্ষিণ কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ পৰিবহণ কেন্দ্ৰ। চহৰখন ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৫৪৪ (চেলেম–এৰ্নাকুলম) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৯৬৬-ৰ সৈতে সংযুক্ত। ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৯৬৬ পালাক্কাঁড়ৰপৰা আৰম্ভ হৈ কোঝিকোড জিলাৰ ৰামানাট্টুকাৰাত ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬-ৰ সৈতে মিলিত হৈছে।^৪৭ ইয়াৰ উপৰি পালাক্কাঁড়–পোন্নানি পথটোও এক উল্লেখযোগ্য পথ, যিয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৫৪৪ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬-ক সংযোগ কৰি পালাক্কাঁড়ক মালাবাৰ উপকূলীয় অঞ্চলৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছে। চহৰখনত মুঠ চাৰিটা প্ৰধান বাছ আস্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এটা কেৰালা ৰাজ্যিক সড়ক পৰিবহণ নিগম (KSRTC)-ৰ কেন্দ্ৰীয় টাৰ্মিনেল আৰু আন তিনিটা ব্যক্তিগত বাছ আস্থান—ষ্টেডিয়াম বাছ ষ্টেণ্ড, পৌৰ (মিউনিচিপেল) বাছ ষ্টেণ্ড আৰু টাউন বাছ ষ্টেণ্ড। পালাক্কাঁড় কে এছ আৰ টি চি ডিপ' জিলাখনৰ একমাত্ৰ কে এছ আৰ টি চি ডিপ'। ৰাজ্যখনৰ ভিতৰত তিৰুৱনন্তপুৰমৰ পিছতেই ই দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ৰাজহ আহৰণ কৰা কে এছ আৰ টি চি ডিপ' হিচাপে পৰিচিত।^৪৮ ষ্টেডিয়াম বাছ ষ্টেণ্ড চহৰখনৰ সৰ্ববৃহৎ ব্যক্তিগত বাছ আস্থান। ইয়াৰপৰা চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ লগতে থ্ৰিছুৰ, পোল্লাচ্চি আদি স্থানলৈ নিয়মীয়া বাছ সেৱা উপলব্ধ। পৌৰ বাছ ষ্টেণ্ডৰপৰা কোঝিকোড, মান্নাৰক্কাড, চেৰপুলাশ্বেৰী, কোংগাড, শ্ৰীকৃষ্ণপুৰম আৰু কাদামপাঝিপুৰম অভিমুখে বাছ চলাচল কৰে। আনহাতে, টাউন বাছ ষ্টেণ্ডৰপৰা ওট্টাপালম, শোৰানুৰ, পট্টাম্বি আৰু গুৰুৱায়ুৰকে ধৰি জিলাখনৰ পশ্চিমাঞ্চললৈ নিয়মীয়া আন্তঃনগৰ আৰু আঞ্চলিক বাছ সেৱা আগবঢ়োৱা হয়।

ৰেল পৰিবহণ

কোজিকোডে

কোঝিকোড ৰে'লৱে ষ্টেচন (পূৰ্বতে কেলিৃকট ৰে'লৱে ষ্টেচন নামে জনাজাত)টো চহৰখনৰ সৰ্ববৃহৎ ৰে'লৱে ষ্টেচন। ২০১৮ চনত ষ্টেচনটোৰ যাত্ৰীবাহী ৰাজহ আছিল প্ৰায় ₹৯৮ কোটি (প্ৰায় ১৩.৭৪ মিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ)। যাত্ৰীবাহী ৰাজহৰ ভিত্তিত ই কেৰালাৰ তৃতীয় বৃহত্তম, পালাক্কাড ৰে'ল বিভাগৰ সৰ্ববৃহৎ^৪৯ আৰু দক্ষিণ ৰে'লৱেৰ সপ্তম বৃহত্তম ষ্টেচন। ষ্টেচনটোত চাৰিটা প্লেটফৰ্ম, দুটা টাৰ্মিনেল আৰু ছটা ৰে'লপথ (ট্ৰেক) আছে।^৫০ কেৰালাৰ অন্যতম ব্যস্ত ৰে'লৱে ষ্টেচন হিচাপে ইয়াৰপৰা ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰধান নগৰলৈ নিয়মীয়া ৰে'লসেৱা চলাচল কৰে।

২০১২ চনত ষ্টেচনটোত বেগেজ স্কেনাৰ, চিচিটিভি কেমেৰা আৰু বাহন স্কেনাৰসহ এক সমন্বিত সুৰক্ষা ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হয়। ^৫১ ২০১৩ চনৰ ২ জানুৱাৰীত ষ্টেচনটোৰ ১২৫সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস উদ্‌যাপন কৰা হৈছিল।^৫২

কোঝিকোডলৈ ৰে'লপথ ১৮৮৮ চনৰ ২ জানুৱাৰীত আনুষ্ঠানিকভাৱে মুকলি কৰা হয়। সেই সময়ত ই মাদ্ৰাজ ৰে'লৱেৰ পশ্চিম প্ৰান্তীয় টাৰ্মিনাছ আছিল। মালাবাৰত স্থাপিত প্ৰথম ৰে'লপথ আছিল তেতিয়াৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰ চালিয়াম আৰু তিৰুৰৰ মাজত। পিছলৈ কোঝিকোডলৈ নতুন ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ আৰু কোঝিকোডৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকাশৰ ফলত চালিয়ামৰ গুৰুত্ব হ্ৰাস পায় আৰু তালৈ যোৱা ৰে'লপথ পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিত্যক্ত হয়।

কোঝিকোড চহৰৰ আন ৰে'লৱে ষ্টেচনসমূহৰ ভিতৰত ফেৰকে (ষ্টেচন সংকেত: FK), কাল্লাই কোঝিকোড চাউথ (ষ্টেচন সংকেত: KUL), ভেল্লায়িল (ষ্টেচন সংকেত: VLL) আৰু ৱেষ্ট হিল (ষ্টেচন সংকেত: WH) উল্লেখযোগ্য।

মালাপ্পুৰম

মালাপ্পুৰম জিলাৰ মুঠ ১৪২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ ৰে'লপথ দক্ষিণ ৰে'লৱেৰ অধীনস্থ ছয়টা বিভাগৰ অন্যতম পালাক্কাঁড় ৰে'ল বিভাগে পৰিচালনা কৰে।^৫৩ মালাপ্পুৰম চহৰৰ নিকটৱৰ্তী প্ৰধান ৰে'লৱে ষ্টেচনসমূহ হৈছে আংগাদিপুৰম (প্ৰায় ১৭ কিলোমিটাৰ দূৰত), তিৰুৰ আৰু পাৰাপ্পানাংগাড়ি (উভয়েই প্ৰায় ২৬ কিলোমিটাৰ দূৰত, গাড়ীৰে প্ৰায় ৪০ মিনিটৰ পথ)।

কেৰালাত ৰে'ল পৰিবহণৰ ইতিহাসৰ সূচনা এই জিলাৰপৰাই হৈছিল। ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ পুৰণি ৰে'লৱে ষ্টেচন হৈছে তিৰুৰ ৰে'লৱে ষ্টেচন। তানুৰ, পাৰাপ্পানাংগাড়ি আৰু ভাল্লিক্কুন্নু ৰে'লৱে ষ্টেচনসমূহো তিৰুৰৰপৰা চালিয়ামলৈ নিৰ্মাণ কৰা কেৰালাৰ প্ৰথম ৰে'লপথৰ অংশ। এই ৰে'লপথ ১৮৬১ চনৰ ১২ মাৰ্চত উদ্বোধন কৰা হৈছিল।^৫৪ একে বছৰতে ইয়াক তিৰুৰৰপৰা তিৰুনাভায়া হৈ কুট্টিপ্পুৰমলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়। ১৮৬২ চনত এই পথ কুট্টিপ্পুৰমৰপৰা পট্টাম্বিলৈ আৰু তাৰ পিছত পোদানুৰলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত বেইপোৰ–পোদানুৰ ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰি বৰ্তমানৰ চেন্নাই–মাংগালুৰু ৰে'লপথ গঢ়ি তোলা হয়।

নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ ৰে'লপথ ভাৰতৰ আটাইতকৈ চুটি তথা মনোৰম ব্ৰড গেজ ৰে'লপথসমূহৰ অন্যতম। ^৫৫ ব্ৰিটিছ শাসনকালত নীলাম্বুৰৰ মূল্যৱান চেগুন কাঠ পৰিবহণৰ উদ্দেশ্যে এই ৰে'লপথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।

নীলাম্বুৰ–নঞ্জানগুড ৰে'লপথ নীলাম্বুৰক মাইছুৰুৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ লক্ষ্যৰে প্ৰস্তাৱিত এক ৰে'লপথ। আনহাতে, গুৰুৱায়ুৰ–তিৰুনাভায়া ৰে'লপথো আন এক প্ৰস্তাৱিত প্ৰকল্প।^{৫৬৫৭ ৫৮} ভাৰতীয় ৰে'ল মন্ত্ৰ্যালয়ে ইয়াৰ ভিজন ২০২০ পৰিকল্পনাত কোঝিকোড–মালাপ্পুৰম–আংগাদিপুৰম সংযোগী নতুন ৰে'লপথ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। এই প্ৰস্তাৱিত ৰে'লপথৰ বাবে ইতিমধ্যে একাধিক সমীক্ষা সম্পন্ন হৈছে।

পালাক্কাঁড়

পালাক্কাঁড় ৰে'ল বিভাগ ভাৰতীয় ৰে'লৱেৰ দক্ষিণ ৰে'লৱে মণ্ডলৰ অধীনস্থ ছয়টা প্ৰশাসনিক বিভাগৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু বিভাগ। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় পালাক্কাঁড় চহৰত অৱস্থিত আৰু এই বিভাগে প্ৰায় ৫৮৮ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ ৰে'লপথ পৰিচালনা কৰে। ই ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি ৰে'ল বিভাগসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।

পালাক্কাঁড় ৰে'ল বিভাগৰ টাৰ্মিনেল সুবিধাসমূহ শোৰণুৰ জংচন আৰু কৰ্ণাটকৰ মাংগালুৰু চেণ্ট্ৰেল ষ্টেচনত অৱস্থিত। পালাক্কাঁড় চহৰখন মূলতঃ দুটা ৰে'ল ষ্টেচনৰ জৰিয়তে সেৱাপ্ৰাপ্ত হয়—পালাক্কাঁড় জংচন (অলাভাক্কোডত, পৌৰ বাছ আস্থানৰপৰা প্ৰায় ৪ কিলোমিটাৰ দূৰত) আৰু পালাক্কাঁড় টাউন ৰে'লৱে ষ্টেচন (চহৰৰ মাজ-মজিয়াত অৱস্থিত)। বহল গেজৰ ৰে'লপথে পালাক্কাঁড়ক তিৰুৱনন্তপুৰম, এৰ্ণাকুলম, কোয়েম্বাটুৰ, কোঝিকোড, তিৰুচিৰাপল্লী, ছেলেম আৰু মাংগালুৰু আদি মুখ্য চহৰৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে।^৫৯

শোৰণুৰ জংচন কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ ৰে'লৱে ষ্টেচন আৰু ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূল (মাংগালুৰু)ক পালাক্কাঁড় গেপৰ জৰিয়তে দক্ষিণ-পূব উপকূলৰ (চেন্নাই) সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। পালাক্কাঁড় গেপৰ ওচৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে এই ষ্টেচনটো তিনিটা মুখ্য ৰে'লপথৰ সংযোগস্থল—মাংগালুৰু–চেন্নাই লাইন, নিলাম্বুৰ–শোৰণুৰ লাইন আৰু কন্যাকুমাৰী–শোৰণুৰ লাইন। ইয়াৰ উপৰি, শোৰণুৰ জংচনৰ কংকণ ৰে'লৱেৰ সৈতেও সংযোগ আছে, যাৰ ফলত গোৱা আৰু মুম্বাই অভিমুখে সহজে ৰে'ল যাত্ৰা কৰিব পাৰি।

বিমান-বন্দৰ

কোজিকোড আৰু মালাপ্পুৰম

কালিকট আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ (আইএটিএ: CCJ, আইচিএঅ’: VOCL)ই কোঝিকোড আৰু মালাপ্পুৰম জিলালৈ বিমান সেৱা আগবঢ়ায়। বিমানবন্দৰটো মালাপ্পুৰম জিলাৰ কাৰিপুৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰিচালনা ১৯৮৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহত আৰম্ভ হৈছিল। বিমানবন্দৰটোত দুটা টাৰ্মিনেল আছে—এটা ঘৰুৱা উৰণৰ বাবে আৰু আনটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় উৰণৰ বাবে।^৬০

এই বিমানবন্দৰটো এয়াৰ ইণ্ডিয়া এক্মপ্ৰেছৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিচালন কেন্দ্ৰ। ইয়াৰপৰা কেৰালাৰ হাজযাত্ৰীসকলৰ বাবে ছৌদি আৰবৰ মদিনা আৰু জেদ্দালৈ বিশেষ হাজ উৰণ পৰিচালনা কৰা হয়। যাতায়াতৰ সুবিধাৰ বাবে বিমানবন্দৰলৈ পোনপটীয়া বাছ সেৱাও উপলব্ধ।

ভাৰতীয় বিমানবন্দৰ কৰ্তৃপক্ষৰ ২০১৯–২০ বৰ্ষৰ পৰিসংখ্যা অনুসৰি, কালিকট আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ ভাৰতৰ ১৭তম ব্যস্ততম বিমানবন্দৰ আৰু কেৰালাৰ তৃতীয় ব্যস্ততম বিমানবন্দৰ আছিল।

পলাক্কাদ

পালাক্কাঁড়ৰ নিকটতম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ হৈছে কইম্বাটুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, যি পালাক্কাঁড় চহৰৰপৰা প্ৰায় ৬২ কিলোমিটাৰ (৩৯ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আৰু কালিকট আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ-এও পালাক্কাঁড় চহৰলৈ বিমান সেৱা আগবঢ়ায়।

২০১১ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ অসামৰিক বিমান পৰিবহণ মন্ত্ৰ্যালয়ে পালাক্কাঁড়ৰ পূব যাক্কাৰা (East Yakkara) অঞ্চলত বিমান সংযোগ উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে এখন ক্ষুদ্ৰ ঘৰুৱা বিমানবন্দৰ স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। এই প্ৰকল্পৰ বাবে পূব যাক্কাৰাত প্ৰায় ৬০ একৰ মাটি চিনাক্ত কৰা হৈছিল।^৬১

শিক্ষা

কোজিকোড

কোঝিকোড জিলাত মুঠ ১,২৩৭খন বিদ্যালয় আছে, যাৰ ভিতৰত ১৯১খন উচ্চ বিদ্যালয় অন্তৰ্ভুক্ত।^৬২

কোঝিকোডত ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বসম্পন্ন দুখন শীৰ্ষ শিক্ষানুষ্ঠান আছে। ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান, কোঝিকোড (Indian Institute of Management Kozhikode, IIM Kozhikode) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, কেলিকট (National Institute of Technology Calicut, NIT Calicut)। ইয়াৰ উপৰি ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিৰক্ষা জাহাজ নিৰ্মাণ গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান (NIRDESH), ভাৰতীয় মচলা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (National Institute of Electronics and Information Technology, NIELIT) আদি উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান ইয়াত অৱস্থিত।^{৬৩ ৬৪}

শেহতীয়াকৈ কোঝিকোডে কেৰালাৰ প্ৰথমটো আৱাসিক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বেকালৰিয়েট (International Baccalaureate, IB) ধাৰাবাহিক বিদ্যালয় লাভ কৰিছে। দ্য হোৱাইট স্কুল ইণ্টাৰনেশ্যনেল নামৰ এই বিদ্যালয়খন পেৰুমন্নাত অৱস্থিত আৰু ২০১৬ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।

কেলিকট বিশ্ববিদ্যালয় কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ বিশ্ববিদ্যালয়। ই কোঝিকোডৰপৰা প্ৰায় ২৪ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে তেনজিপালমত অৱস্থিত। ১৯৬৮ চনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বিশ্ববিদ্যালয়খন কেৰালাৰ দ্বিতীয়খন বিশ্ববিদ্যালয় আছিল। অঞ্চলটোৰ উচ্চ শিক্ষা প্ৰদান কৰা অধিকাংশ মহাবিদ্যালয় এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে সংযুক্ত।^৬৫

কেলিকট মেডিকেল কলেজ ১৯৫৭ চনত কেৰালাৰ দ্বিতীয়খন চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। পিছলৈ ই ৰাজ্যখনৰ চিকিৎসা শিক্ষা আৰু গৱেষণাৰ এক অগ্ৰণী কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান ই কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ চিকিৎসা শিক্ষানুষ্ঠান, য'ত স্নাতক চিকিৎসা পাঠ্যক্ৰমত বছৰি ২৫০জন শিক্ষাৰ্থীক নামভৰ্তি কৰা হয়।

১৮৭৭ চনত কোঝিকোডত যুৱ ৰাজাসকলৰ বাবে এখন বিদ্যালয় স্থাপন কৰা হৈছিল। পিছত এই বিদ্যালয়খন সকলো জাতিৰ হিন্দু ল'ৰাৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। ১৮৭৯ চনত ইয়াক মাদ্ৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ মহাবিদ্যালয় হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়, যাৰ ফলত জিলাখনত উচ্চ শিক্ষাৰ বিকাশে গতি লাভ কৰে। ১৯১৫ চনৰ পিছত মাধ্যমিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো উল্লেখযোগ্য অগ্ৰগতি দেখা যায়। তদানীন্তন মালাবাৰ জিলা (যাৰ অন্তৰ্গত বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলা আছিল) মাধ্যমিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সিৰ জিলাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম অগ্ৰণী স্থান দখল কৰিছিল।^৬৬

মালাপ্পুৰম

১৪শৰপৰা ১৬শ শতিকাৰ ভিতৰত কেৰালাৰ জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান আৰু গণিত বিদ্যালয়এ বিশেষ সমৃদ্ধি লাভ কৰিছিল। জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ জটিল সমস্যাসমূহৰ সমাধানৰ প্ৰচেষ্টাত এই বিদ্যালয়ৰ পণ্ডিতসকলে স্বতন্ত্ৰভাৱে বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ গণিতীয় ধাৰণা উদ্ভাৱন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ত্ৰিকোণমিতিক ফলনৰ বাবে ধাৰাবাহিক প্ৰসাৰণ অন্যতম।^৬৭ এই বিদ্যালয়ৰ মূল কেন্দ্ৰ আছিল ভেট্টাথুনাডু (বৰ্তমানৰ তিৰুৰ অঞ্চল)।

২০১৯–২০ শিক্ষাবৰ্ষৰ পৰিসংখ্যা অনুসৰি, মালাপ্পুৰম জিলাত মুঠ ১,৬২০খন বিদ্যালয় আছে,^৬৮ যি কেৰালাৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক। ইয়াৰ ভিতৰত আছে— নিম্ন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় আছে ৮৯৮খন^৬৯, উচ্চ প্ৰাথমিক বিদ্যালয় আছে ৩৬৩খন^৭০, উচ্চ বিদ্যালয় আছে ৩৫৫খন ^৭১, উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আছে ২৪৮খন ^৭২,আৰু বৃত্তিমূলক উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আছে ২৭খন ^৭৩ ইয়াৰ উপৰি জিলাখনত ১২০খন চিবিএছই (CBSE) বিদ্যালয় আৰু ৩খন আইচিএছই (ICSE) বিদ্যালয় আছে।

কেৰালা চৰকাৰে স্বীকৃতি দিয়া ৫৫৪খন চৰকাৰী বিদ্যালয়, ৮১০খন অনুদানপ্ৰাপ্ত (Aided) বিদ্যালয় আৰু এখন স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত অনুদানবিহীন (Unaided) বিদ্যালয় সম্পূৰ্ণৰূপে ডিজিটেলীকৰণ কৰা হৈছে।^৭৪ ২০১৯–২০ শিক্ষাবৰ্ষত কেৰালা চৰকাৰে স্বীকৃতি দিয়া বিদ্যালয়সমূহত মুঠ ৭,৩৯,৯৬৬জন শিক্ষাৰ্থীয়ে অধ্যয়ন কৰিছিল। ইয়াৰে ৪,০৭,৬৯০জন অনুদানপ্ৰাপ্ত বিদ্যালয়ত, ২,৪৫,৪৪৫জন চৰকাৰী বিদ্যালয়ত আৰু ৮৬,৮৩১জন স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত অনুদানবিহীন বিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰিছিল। ^৭৫

মালাপ্পুৰম জিলাই কেৰালাৰ উচ্চ শিক্ষা খণ্ডত এক উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰে। এই জিলাত ৰাজ্যখনৰ দুটা প্ৰধান বিশ্ববিদ্যালয় অৱস্থিত। টেনহিপালমত অৱস্থিত কালিকট বিশ্ববিদ্যালয় ১৯৬৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয় আৰু ই কেৰালাৰ দ্বিতীয় বিশ্ববিদ্যালয়। আনহাতে, তিৰুৰত অৱস্থিত থুঞ্চাথ এঝুথাচন মালয়ালম বিশ্ববিদ্যালয় ২০১২ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।,^৭৬ চেৰুকাৰাত অৱস্থিত আলীগড় মুছলিম ইউনিৰ্ভাছিটি(AMU) মালাপ্পুৰম কেম্পাছ হৈছে আলীগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয় (AMU)-ৰ তিনিটা অফ-কেম্পাছ কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। এই কেম্পাছটো ২০১০ চনত আলীগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ে স্থাপন কৰে। the AMU in 2010.^৭৭Off-centre}}</ref>^৭৮ পানাক্কাডত ইংৰাজী আৰু বিদেশী ভাষা বিশ্ববিদ্যালয় অৱস্থিত (English and Foreign Languages University)-ৰ এটা অফ-কেম্পাছ কেন্দ্ৰ কাৰ্যকৰী হৈ আছে।^৭৯ ইয়াৰ উপৰি, থাৱানুৰত কেৰালা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়-ৰ এটা উপ-কেন্দ্ৰ আৰু তিৰুনাভায়াত শ্ৰী শংকৰাচাৰ্য সংস্কৃত বিশ্ববিদ্যালয়-ৰ এটা উপ-কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। চেম্মাডত দাৰুল হুদা ইছলামিক বিশ্ববিদ্যালয়-ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত। মালাপ্পুৰমস্থিত INKEL Greens-এ ঔদ্যোগিক অঞ্চলৰ সৈতে সংযুক্ত এক শিক্ষা অঞ্চল গঢ়ি তুলিছে। ^৮০ আনহাতে, মাঞ্জেৰীত অৱস্থিত এৰানাড ন'লেজ চিটি কেৰালাৰ এই ধৰণৰ প্ৰথম প্ৰকল্প।^৮১

পালাক্কাড

পালাক্কাড চহৰত কেৰালাৰ একমাত্ৰ ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (আইআইটি), পালাক্কাড অৱস্থিত। ১৮৬৬ চনত প্ৰতিষ্ঠিত চৰকাৰী ভিক্টোৰিয়া কলেজ, পালাক্কাড ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ পুৰণি মহাবিদ্যালয়সমূহৰ অন্যতম।^৮২ পালাক্কাডৰ আন উল্লেখযোগ্য উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, পালাক্কাড,^৮৩ এন.এছ.এছ. অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, ^৮৪ আৰু ১৯৬৪ চনত প্ৰতিষ্ঠিত মহিলা মহাবিদ্যালয় মাৰ্চি কলেজ, পালাক্কাড ^৮৫ উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি চেম্বাই স্মাৰক চৰকাৰী সংগীত মহাবিদ্যালয় ^৮৬ কেৰালাত কৰ্ণাটকী সংগীত শিক্ষাদানৰ অন্যতম উৎকৃষ্ট কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত।

জনসংযোগৰ মাধ্যম

কোঝিকড

ৰেডিঅ

আকাশবাণী বা অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ'ৰ কোঝিকোড কেন্দ্ৰত দুটা সম্প্ৰচাৰক (ট্ৰান্সমিটাৰ) আছে—কোঝিকোড এ এম (AM) (১০০ কিলোৱাট) আৰু কোঝিকোড এফ এম বিবিধ ভাৰতী (Vividh Bharati) (১০ কিলোৱাট)।

কোঝিকোডত থকা ব্যক্তিগত এফ এম ৰেডিঅ' ষ্টেচনসমূহৰ ভিতৰত ৰেডিঅ' মেংগো ৯১.৯ (মালয়ালা মনোৰমা কোম্পানী লিমিটেডৰ পৰিচালনাত), ৰেডিঅ' মিৰ্চি (এণ্টাৰটেইনমেণ্ট নেটৱৰ্ক ইণ্ডিয়া লিমিটেডৰ পৰিচালনাত), ক্লাব এফ এম ১০৪.৮ (মাথৃভূমি গোটৰ পৰিচালনাত) আৰু ৰেড এফ এম ৯৩.৫ (SUN নেটৱৰ্কৰ পৰিচালনাত) উল্লেখযোগ্য।

আকাশবাণীৰ এফ এম (FM) সম্প্ৰচাৰ কোঝিকোডত ১০৩.৬ মেগাহাৰ্টজ (MHz) ত উপলব্ধ। আনহাতে, আকাশবাণীৰ মিডিয়াম ৱেভ (MW) ৰেডিঅ' সম্প্ৰচাৰ ৬৮৪ কিল'হাৰ্টজ (kHz) ত সম্প্ৰচাৰিত হয়।

দূৰদৰ্শন

১৯৮৪ চনৰ ৩ জুলাইৰপৰা কোঝিকোডৰ দূৰদৰ্শন টেলিভিছন সম্প্ৰচাৰ কেন্দ্ৰই দিল্লী আৰু তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা অনুষ্ঠান সম্প্ৰচাৰ কৰি আহিছে। দূৰদৰ্শনৰ সম্প্ৰচাৰ কেন্দ্ৰটো কোঝিকোড চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় (মেডিকেল কলেজ) চৌহদত অৱস্থিত।

কোঝিকোডক কেন্দ্ৰ কৰি সম্প্ৰচাৰিত মালয়ালম টেলিভিছন চেনেলসমূহৰ ভিতৰত শালোম টেলিভিছন, দৰ্শনা টিভি আৰু মিডিয়া ৱান টিভি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি, মনোৰমা নিউজ, এছিয়ানেট, সূৰ্য টিভি, কেৰালী টিভি, অমৃতা টিভি, জীৱন টিভি আৰু জয়হিন্দ আদি প্ৰধান মালয়ালম চেনেলসমূহৰ ষ্টুডিঅ' আৰু সংবাদ ব্যুৰ'ও কোঝিকোড চহৰত অৱস্থিত।

উপগ্ৰহ টেলিভিছন সেৱা ডিডি ডাইৰেক্ট+ (DD Direct+), ডিছ টিভি (Dish TV), ছান ডাইৰেক্ট ডিটিএইচ (Sun Direct DTH) আৰু টাটা স্কাই (বৰ্তমান Tata Play)ৰ জৰিয়তে উপলব্ধ। এছিয়ানেট ডিজিটেল টিভি, যাক এচিভি (ACV) নামেৰে অধিক জনপ্ৰিয়, প্ৰতিদিনে কোঝিকোড চহৰৰ স্থানীয় সংবাদ সম্প্ৰচাৰ কৰে। স্পাইডাৰনেট (Spidernet) আন এটা স্থানীয় টেলিভিছন চেনেল। ইয়াৰ উপৰি KCL আৰু Citinet আদি স্থানীয় কেবল অপাৰেটৰেও সেৱা আগবঢ়াইছে।

কেলিকট প্ৰেছ ক্লাব ১৯৭০ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ই মুদ্ৰিত আৰু বৈদ্যুতিন—উভয় মাধ্যমৰ আঞ্চলিক সংবাদমাধ্যমৰ কাৰ্যকলাপৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছে। আৰম্ভণিতে প্ৰায় ৭০ জন সদস্যৰে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰা এই প্ৰেছ ক্লাব বৰ্তমান ২৮০ জনতকৈও অধিক সদস্যৰে কেৰালাৰ অন্যতম সন্মানীয় আৰু সক্ৰিয় সংবাদমাধ্যম কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত।^৮৭

মালাপ্পুৰম

মালয়ালা মনোৰমা, মাথৃভূমি, মাধ্যমম, চান্দ্ৰিকা, দেশাভিমানি, ছুপ্ৰভাতম আৰু ছিৰাজ দৈনিক বাতৰি কাকতৰ মালাপ্পুৰম চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে মুদ্ৰণ কেন্দ্ৰ আছে। দ্য হিন্দু বাতৰি কাকতৰো মালাপ্পুৰমত এটা সংস্কৰণ আৰু মুদ্ৰণালয় আছে। ইয়াৰ উপৰি, মূলতঃ ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতি বিষয়ক কেইবাখনো মাহেকীয়া, পক্ষেকীয়া আৰু সাপ্তাহিক আলোচনীও ইয়াত প্ৰকাশিত হয়।

প্ৰায় সকলো মালয়ালম টেলিভিছন চেনেল আৰু বাতৰি কাকতৰ, লগতে মালাপ্পুৰম প্ৰেছ ক্লাবৰ ব্যুৰ' কাৰ্যালয় পৌৰ টাউন হলৰ কাষৰ আপ হিল (Up Hill) অঞ্চলত অৱস্থিত। দূৰদৰ্শনৰ জিলাখনত দুটা মুখ্য ৰিলে (relay) কেন্দ্ৰ আছে; এটা মালাপ্পুৰমত আৰু আনটো মাঞ্জেৰীত। ভাৰত চৰকাৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জনসেৱামূলক সম্প্ৰচাৰ সংস্থা প্ৰসাৰ ভাৰতীৰ অধীনস্থ এআইআৰ মাঞ্জেৰী এফ এম নামৰ এফ এম ৰেডিঅ' কেন্দ্ৰটোৱে ১০২.৭ মেগাহাৰ্টজ (MHz) তৰংগত অনুষ্ঠান সম্প্ৰচাৰ কৰে। যদিও জিলাখনত কোনো ব্যক্তিগত এফ এম ৰেডিঅ' ষ্টেচন নাই, তথাপি মালাপ্পুৰম, পন্নানি আৰু তিৰুৰ ভাৰতৰ সৰ্বাধিক ৰেডিঅ' শ্ৰোতা থকা শীৰ্ষ দহখন নগৰৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত। .^৮৮

পালাক্কাড

প্ৰধান মালয়ালম দৈনিক বাতৰি কাকত মালয়ালা মনোৰমা, মাথৃভূমি, দেশাভিমানি, ছুপ্ৰভাতম ডেইলী আৰু দ্য হিন্দূৰ পালাক্কাড চহৰত মুদ্ৰণ কেন্দ্ৰ আছে। ইয়াৰ উপৰি, চহৰখনৰপৰা কেইবাখনো সন্ধিয়া প্ৰকাশিত বাতৰি কাকতও প্ৰকাশ কৰা হয়।

এচিভি (ACV)ৰ দৰে স্থানীয় সংবাদ চেনেলসমূহেও পালাক্কাডত কাৰ্যকলাপ চলাই আছে। আহালিয়া কেম্পাছত এটা ব্যক্তিগত এফ এম ৰেডিঅ' ষ্টেচনে সম্প্ৰচাৰ সেৱা আগবঢ়াই আছে। ইয়াৰ লগতে পালাক্কাডত এটা চৰকাৰী এফ এম ৰেডিঅ' ষ্টেচন স্থাপনৰ দাবীও দীৰ্ঘদিন ধৰি উত্থাপিত হৈ আহিছে।

মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস

শতিকা ধৰি চলি অহা সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ ফলত দক্ষিণ মালাবাৰত এক বিশ্বজনীন খাদ্য-সংস্কৃতিৰ বিকাশ ঘটিছে, য'ত পৰম্পৰাগত কেৰালীয়, পাৰস্য, য়েমেনী আৰু আৰবীয় খাদ্য-সংস্কৃতিৰ সমন্বয় দেখা যায়।^৮৯ ফলস্বৰূপে ইয়াত নিৰামিষ আৰু আমিষ—উভয় ধৰণৰ ব্যঞ্জনৰ সমৃদ্ধ বৈচিত্ৰ্য উপলব্ধ। পাথিৰি (চাউলৰ গুড়িৰে তৈয়াৰ কৰা এবিধ পাতল ৰুটি) সমগ্ৰ দক্ষিণ মালাবাৰৰ এক প্ৰধান খাদ্য আৰু অতি জনপ্ৰিয় জলপান। পাথিৰিৰ কেইবাটাও বৈচিত্ৰ্য আছে, যেনে—নেইপাথিৰি (ঘিউ ব্যৱহাৰ কৰি তৈয়াৰ কৰা), পোৰিচা পাথিৰি (বেক কৰাৰ সলনি তেলত ভজা), মীন পাথিৰি (মাছেৰে ভৰোৱা) আৰু ইৰাচি পাথিৰি (গৰুৰ মঙহেৰে ভৰোৱা)।^৮৯ ইয়াৰ উপৰি কল্লুমাক্কায়া কাৰি (শামুকৰ জোল), ইৰাচি পুট্টু (ইৰাচিৰ অৰ্থ "মঙহ"), পৰোটা (কোমল চাপাতি সদৃশ ৰুটি) আৰু ঘিউ ভাত এই অঞ্চলৰ আন কিছুমান বিশেষ ব্যঞ্জন। দক্ষিণ মালাবাৰৰ খাদ্যত মচলাৰ ব্যৱহাৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য; বিশেষকৈ জালুক, ইলাচি আৰু লং প্ৰচুৰ পৰিমাণে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নিৰামিষ খাদ্যৰ ভিতৰত সাদ্য বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য, যি কলপাতত পৰিৱেশন কৰা এক পৰম্পৰাগত আহাৰ।

মালাবাৰ বিৰিয়ানি (মালয়ালম: কুঝি মাণ্ডি) দক্ষিণ মালাবাৰৰ আন এক অতি জনপ্ৰিয় ব্যঞ্জন, যাৰ ওপৰত য়েমেনী খাদ্য-সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱ স্পষ্ট।^৮৯ দক্ষিণ মালাবাৰত কোঝিকোড বিৰিয়ানি আৰু পোন্নানি বিৰিয়ানিকে ধৰি বিভিন্ন ধৰণৰ বিৰিয়ানি প্ৰস্তুত কৰা হয়।^৯০৮৯

এই অঞ্চল কলৰ চিপছ (Banana Chips)-ৰ বাবেও সুপৰিচিত, যি অতি পাতল আৰু মচমচীয়া কৰি প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ লগতে মিছামাছ, শামুক আৰু আইলা (মেকাৰেল) আদি সামুদ্ৰিক মাছ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন সুস্বাদু ব্যঞ্জন ৰন্ধা হয়।

জনপ্ৰিয় জলপানসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য খাদ্যসমূহ হৈছে উন্নাক্কায়া হৈছে সিজোৱা পকা কলৰ পেষ্টৰ মাজত কাজু, কিচমিচ আৰু চেনিৰ মিশ্ৰণ ভৰাই তেলত ভজা মিঠাই। পাঝম নিৰাচাথু হ'ল পকা কলৰ ভিতৰত নাৰিকলৰ কোৰা, গুড় অথবা চেনি ভৰাই তৈয়াৰ কৰা ব্যঞ্জন। মুত্তামালা হৈছে কণীৰে তৈয়াৰ কৰা এবিধ পৰম্পৰাগত মিঠাই।^৮৯ চাট্টি পাথিৰি হ'ল ময়দাৰ স্তৰযুক্ত ৰুটিৰ মাজত সমৃদ্ধ পুৰ ভৰাই বেক কৰি তৈয়াৰ কৰা মিঠাই। অৰিক্কাডুক্কা হৈছে দক্ষিণ মালাবাৰৰ আন এক জনপ্ৰিয় জলপান।^৯১

এই জলপানসমূহৰ বহুতো পোন্নানি অঞ্চলত নিজা স্বকীয় শৈলীত প্ৰস্তুত কৰা হয়।

কোঝিকোড হালুৱাৰ বাবেও বিশেষভাৱে বিখ্যাত। ইয়াৰ কোমল গঠনৰ বাবে ইউৰোপীয়সকলে ইয়াক "চুইট মীট" বুলি অভিহিত কৰিছিল। কোঝিকোডৰ এটা মুখ্য পথ মিঠাই থেৰুভু ("মিঠাইৰ পথ") নামেৰে জনাজাত, কাৰণ পূৰ্বতে এই পথত অসংখ্য হালুৱাৰ দোকান আছিল।

অৱশ্যে বৰ্তমানৰ নতুন প্ৰজন্ম চীন আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ খাদ্যৰ প্ৰতি অধিক আকৰ্ষিত হৈছে। বিশেষকৈ চীনা খাদ্য স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত অত্যন্ত জনপ্ৰিয়।

পৰ্যটন

কোজিকোডে

• কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত।
• মানাঞ্চিৰা চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান।
• এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল।
• কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান।
• সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান।
• প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)।
• মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
• কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল।
• থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)।
• চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।
• কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে।
• আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)।
• থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ।
• বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ।
• উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ।
• ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত।
• তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ।
• চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী।
• ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী।
• কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত।

মালাপ্পুৰম

• আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)^৯২
• আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak)
• আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।^৯৩
• আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ।
• আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls)
• ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।^৯৪
• বিয়্যম কায়াল (Biyyam Kayal) — পন্নানিত অৱস্থিত এখন মনোমোহা ( জলাশয়) হ্ৰদ।^৯৫
• চালিয়াৰ (Chaliyar) — কেৰালাৰ চতুৰ্থ দীৰ্ঘতম নদী। বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি চেগুন (Teak) বাগিছা কন'লীৰ প্লট (Conolly's Plot) এই নদীৰ কাষতে অৱস্থিত।
• চামৰাভাট্টম ৰেগুলেটৰ-কাম-ব্ৰিজ (Chamravattom Regulator-cum-Bridge) — কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ ৰেগুলেটৰ-কাম-সেতু। ই তিৰুৰ তালুকক পন্নানি বন্দৰৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে।^৯৬
• চেক্কুন্নু মালা (Chekkunnu Mala) — এডাভান্নাৰ ওচৰত চালিয়াৰ নদীৰ কাষত অৱস্থিত কুঁৱলী আৱৃত সেউজীয়া পাহাৰ।^৯৭
• চেৰুম্ব পৰিৱেশ-পৰ্যটন গাঁও (Cherumb Eco-tourist Village) — কাৰুভাৰাকুণ্ডু অঞ্চলত অৱস্থিত এক জনপ্ৰিয় পৰিৱেশ-পৰ্যটন কেন্দ্ৰ।^৯৮
• কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য (Kadalundi Bird Sanctuary) — ইয়াত ১০০ৰো অধিক প্ৰজাতিৰ স্থানীয় পক্ষী আৰু ৬০ৰো অধিক প্ৰজাতিৰ পৰিভ্ৰমী (প্ৰব্ৰজনকাৰী) পক্ষীৰ বাসস্থান আছে।^৯৯
• কাডালুণ্ডি–ভাল্লিক্কুন্নু কমিউনিটি ৰিজাৰ্ভ (Kadalundi–Vallikkunnu Community Reserve) হৈছে কেৰালাৰ প্ৰথম কমিউনিটি ৰিজাৰ্ভ আৰু এক জনপ্ৰিয় পৰিৱেশৰ পৰ্যটনস্থলী। ^১০০
• কাক্কাডামপোয়িল – চেৰুপুঝা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত এখন মনোৰম পাহাৰীয়া গাঁও।
• কেৰালামকুণ্ডু জলপ্ৰপাত (কাৰুভাৰাকুণ্ডু) – মালাপ্পুৰম জিলাৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় প্ৰাকৃতিক জলপ্ৰপাত।^১০১
• কোল্লাম কোল্লি জলপ্ৰপাত – মনোমোহা প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰে পৰিবেষ্টিত এখন জলপ্ৰপাত।
• কোট্টাক্কুন্নু ("মালাপ্পুৰমৰ মেৰিন ড্ৰাইভ") – মালাপ্পুৰম চহৰৰ মাজ-মজিয়াত অৱস্থিত এক পৰ্যটনস্থলী, য'ত পুৰণি দুৰ্গৰ অৱশেষ, জল উদ্যান (Water Park) আৰু প্ৰাচীন ভিত্তিচিত্ৰ (Murals) আছে।^১০২
• কুট্টিপ্পুৰম দলং – ভাৰতপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মিত আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু পুৰণি দলংসমূহৰ অন্যতম।
• মুকুৰ্থি – দক্ষিণ ভাৰতৰ পঞ্চম-সৰ্বোচ্চ শৃংগ।
• নাডুকানি চুৰাম – মালাপ্পুৰম জিলাক তামিলনাডুৰ নীলগিৰি পাহাৰীয়া জিলাৰ সৈতে সংযোগ কৰা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘাট পথ (পাহাৰীয়া ঘূৰণীয়া পথ)।^১০৩
• নেডুমকায়ম বৰ্ষাৰণ্য — নিলগিৰি জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ (Nilgiri Biosphere Reserve) অংশ।^১০৪
• নিউ অমৰাম্বলম সংৰক্ষিত অৰণ্য — নিলম্বুৰৰ ওচৰত অৱস্থিত এখন বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য।^১০৫
• নিলম্বুৰ কোভিলকম — নিলম্বুৰ ৰাজপৰিয়ালৰ মুখ্য কাৰ্যালয়।^১০৬
• নিলম্বুৰ–শোৰানুৰ ৰে'লপথ — ভাৰতৰ আটাইতকৈ চুটি ব্ৰড-গজ ৰে'লপথসমূহৰ অন্যতম।
• নূৰ হ্ৰদ — তিৰুৰত অৱস্থিত এটি হ্ৰদ।
• ঊৰাকম পাহাৰ।
• পুৰাপ্পুঝা নদী — কদলুণ্ডী নদীৰ এক মনোৰম উপকূলীয় উপনদী।
• পদিঞ্জাৰেক্কৰা আঝিমুখম সমুদ্ৰতট — ইয়াত তিৰুৰ নদী আৰু ভাৰতপুঝা নদী আৰৱ সাগৰত মিলিত হৈছে।^১০৭ এই মোহনাটো পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৱাসস্থল।
• পালুৰ কোট্টা জলপ্ৰপাত।
• পেৰিন্থালমান্না।^১০৮
• পাৰাপ্পানংগাডি সমুদ্ৰতট — পাৰাপ্পানংগাডিত অৱস্থিত।
• পাৰাভান্না সমুদ্ৰতট — ভেট্টম গ্ৰাম পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত।
• পোন্নানী সমুদ্ৰতট।
• পূন্থানম ইল্লম — ষোড়শ শতিকাৰ বিশিষ্ট মালয়ালম কবি পূন্থানম নাম্বূদিৰিৰ জন্মস্থান। ই পেৰিন্থালমান্নাৰ ওচৰত অৱস্থিত।^১০৯
• পুৰাপ্পুঝা আঝিমুখম — তানুৰত অৱস্থিত এখন মোহনা (নদী আৰু সাগৰৰ সংগমস্থল)।
• চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান
• তনুৰ বীচ্চ
• চেগুন সংগ্ৰহালয় – বিশ্বৰ প্ৰথমখন চেগুন বাগিছা ^১১০
• থুঞ্চন পৰম্বু – আধুনিক মালয়ালম ভাষাৰ পিতৃ হিচাপে পৰিচিত থুনচাথু এজুথাচনৰ জন্মস্থান
• টিৰুৰ নদী
• ইউনিটি হিল ভিউপইণ্ট (মাঞ্জেৰী)
• উনাল সমুদ্ৰ তট (নিৰামৰুতুৰ)
• ভাক্কাড বিচ্চ ^১১১
• বল্লিকুন্নু বিচ্চ ^১১২
• ভাভুল মালা – চুংগাথাৰাৰ ওচৰৰ পৰ্বতমালা

অধিক পঢ়ক

• S. Muhammad Hussain Nainar. (1942). Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language. University of Madras (The English translation of Tuhfat Ul Mujahideen)
• K. V. Krishna Iyer. (1938). Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806. Norman Printing Bureau, Kozhikode
• William Logan. (1887). Malabar Manual (Volume-I). Madras Government Press
• William Logan. (1887). Malabar Manual (Volume-II). Madras Government Press
• Charles Alexander Innes. (1908). Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I). Madras Government Press
• Charles Alexander Innes. (1915). Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II). Madras Government Press
• Government of Madras. (1953). 1951 Census Handbook- Malabar District. Madras Government Press
• J. I. Arputhanathan. (1955). South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks). Madras Government Press
• Rajabhushanam, D. S. (1963). Statistical Atlas of the Madras State (1951). Director of Statistics, Government of Madras