ডোৰাবজী টাটা

ছাৰ ডোৰাবজী টাটা ( জন্ম,২৭ আগষ্ট ১৮৫৯ – মৃত্যু,৩ জুন ১৯৩২) ব্ৰিটিছ ৰাজৰ সময়ত এজন ভাৰতীয় উদ্যোগপতি আৰু দানবীৰ, আৰু টাটা গোটৰ ইতিহাস আৰু বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিত্ব আছিল। ব্ৰিটিছ ৰাজৰ উদ্যোগলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ১৯১০ চনত তেওঁক নাইট পদবী দিয়া হয়। টাটা গ্ৰুপৰ প্ৰতিষ্ঠাপক জামছেদজী টাটাৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ। স্বতন্ত্ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় অলিম্পিক সন্থা প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ আগতেই ভাৰতক অলিম্পিকলৈ লৈ যোৱাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ^১

প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা

দোৰাব হিৰাবাই আৰু জামছেদজী নুছেৰৱানজী টাটাৰ ডাঙৰ পুত্ৰ আছিল, দুয়োজন পাৰ্চী ধৰ্মীয় লোক। বোম্বাইৰ এজন ব্যৱসায়ী দোৰাবজী সাক্লতভালাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱা পেহীয়েক জেৰবাই টাটাৰ জৰিয়তে তেওঁ শ্বাপুৰজী সক্লতভালাৰ খুলশালীয়েক আছিল, যি পিছলৈ ব্ৰিটিছ সংসদৰ কমিউনিষ্ট সদস্য হৈছিল।^২

১৮৭৫ চনত ইংলেণ্ডলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে টাটাই বম্বেৰ (বৰ্তমান মুম্বাই) প্ৰপ্ৰিটেৰী হাইস্কুলত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু তাতেই তেওঁ ব্যক্তিগত ঘৰুৱা শিক্ষা লাভ কৰিছিল। ১৮৭৭ চনত তেওঁ কেম্ব্ৰিজৰ গনভিল এণ্ড কেয়াছ কলেজত ভৰ্তি হয়।^৩ তাত দুবছৰ থাকে আৰু ১৮৭৯ চনত বম্বেলৈ উভতি যায়। তেওঁ বম্বেৰ ছেইণ্ট জেভিয়াৰৰ্ছ কলেজত অধ্যয়ন অব্যাহত ৰাখে আৰু ১৮৮২ চনত ডিগ্ৰী লাভ কৰে।^৪

স্নাতক হোৱাৰ পিছত ডোৰাবে দুবছৰ মুম্বাই গেজেটৰ সাংবাদিক হিচাপে কাম কৰিছিল। ১৮৮৪ চনত তেওঁ পিতৃৰ ফাৰ্মৰ কপাহ ব্যৱসায় বিভাগত যোগদান কৰে। প্ৰথমে তেওঁক পুডুছেৰীলৈ পঠিওৱা হৈছিল, যিটো তাৰ পিছত ফৰাচী ভাষা উপনিৱেশ আছিল, তাত কপাহ কল স্থাপন কৰিলে লাভজনক হ’ব নেকি সেইটো মূল্যায়ন কৰিবলৈ। ইয়াৰ পিছত তেওঁক ১৮৭৭ চনত পিতৃয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা এম্প্ৰেছ মিলছত কপাহৰ ব্যৱসায় শিকিবলৈ নাগপুৰলৈ পঠিওৱা হয়।

বিবাহ

ডোৰাবজীৰ পিতৃ জামছেদজীয়ে ব্যৱসায়ৰ বাবে দক্ষিণ ভাৰতৰ মহীশূৰ ৰাজ্যলৈ গৈছিল আৰু তাতেই তেওঁ পাৰ্চী আৰু ৰাজ্যখনৰ প্ৰথম ভাৰতীয় শিক্ষা মহাপৰিদৰ্শক ড° হৰমুছজী ভাভাক লগ পাইছিল। ভাভাৰ ঘৰলৈ গৈ থাকোঁতে ভাভাৰ একমাত্ৰ কন্যা ডেকা মেহেৰবাইক লগ পালে আৰু প্ৰেমত পৰিল। বম্বেলৈ উভতি অহাৰ লগে লগে জামছেদজীয়ে দোৰাবক বিশেষভাৱে ভাবা পৰিয়ালক লগ ধৰিবলৈ মহীশূৰ ৰাজ্যলৈ পঠিয়াই দিয়ে। ডোৰাবে তেনেকৈয়ে কৰিছিল, আৰু ১৮৯৭ চনত মেহেৰবাইক বিয়া কৰাইছিল। দম্পতীহালৰ কোনো সন্তান নাছিল।

মেহেৰবাইৰ ককাদেউতাক আছিল উদ্যোগপতি দিনশ্বা মানেকজী পেটিট, আৰু তেওঁৰ ভাতৃ জেহাংগীৰ ভাবা এজন সুপৰিচিত উকীল আছিল। তেওঁৰ পিতৃ আছিল বিজ্ঞানী হোমী জে ভাবা। এইদৰে দোৰাবজী বিবাহৰদ্বাৰা হোমী ভাভাৰ ককাক আছিল। টাটা গ্ৰুপে ভাভাৰ গৱেষণা আৰু টাটা ইনষ্টিটিউট অৱ ফাণ্ডামেণ্টেল ৰিচাৰ্চকে ধৰি তেওঁৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে ধন আগবঢ়াইছিল।

ঔদ্যোগিক কৰ্মজীৱন

ডোৰাবজীয়ে দেউতাকৰ আধুনিক লোহা আৰু তীখা উদ্যোগৰ দৃষ্টিভংগী বাস্তৱায়িত কৰাত গভীৰভাৱে জড়িত আছিল আৰু উদ্যোগটোক শক্তি প্ৰদান কৰিবলৈ জলবিদ্যুৎ শক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ সৈতে একমত হৈছিল। ১৯০৭ চনত টাটা ষ্টীল গ্ৰুপ আৰু ১৯১১ চনত টাটা পাৱাৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ কৃতিত্ব ডোৰাবজীক দিয়া হয়, যি দুয়োটাই আজি টাটা গ্ৰুপৰ মূল।

ডোৰাবজীয়ে খনিজ বিজ্ঞানীসকলৰ লগত লোহাৰ অক্সাইডৰ সন্ধানত গৈছিল। কোৱা হয় যে তেওঁৰ উপস্থিতিয়ে গৱেষকসকলক এনে কিছুমান ক্ষেত্ৰ অন্বেষণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল যিবোৰ অন্যথা হয়তো উপেক্ষা কৰা হ’লহেঁতেন। ডোৰাবজীৰ পৰিচালনাত এসময়ত তিনিটা কপাহ কল আৰু মুম্বাইৰ তাজ হোটেলত সীমাবদ্ধ হৈ থকা এটা ব্যৱসায় বৃদ্ধি পাই ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ ব্যক্তিগত খণ্ডৰ তীখা কোম্পানী, তিনিটা বৈদ্যুতিক কোম্পানী, আৰু এটা আগশাৰীৰ বীমা কোম্পানী অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।

ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ সাধাৰণ বীমা কোম্পানী নিউ ইণ্ডিয়া এশ্বুৰেন্স কোম্পানী লিমিটেডৰ প্ৰতিষ্থাপক ডোৰাবজী টাটাক ১৯১০ চনৰ জানুৱাৰী মাহত সপ্তম এডৱাৰ্ডে নাইট উপাধি লাভ কৰি ছাৰ ডোৰাবজী টাটা হয়।^৫

অব্যাৱসায়িক স্বাৰ্থ

ডোৰাবজী ক্ৰীড়া ভাল পাইছিল আৰু ভাৰতীয় অলিম্পিক আন্দোলনৰ অগ্ৰগামী আছিল। ১৯২০ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিকত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ প্ৰথম ভাৰতীয় দলৰ ব্যৱস্থা কৰাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল, যি সময়ত ভাৰতত তেতিয়া আনুষ্ঠানিক ৰাষ্ট্ৰীয় অলিম্পিক সন্থা নাছিল। ^৬ ১৯১৯ চনত পুনেৰ ডেকান জিমখানাত অনুষ্ঠিত হোৱা ক্ৰীড়া মিটৰ সময়ত খেলুৱৈসকলৰ আকৰ্ষণীয় প্ৰদৰ্শন প্ৰত্যক্ষ কৰাৰ পাছত তেওঁ ১৯২০ চনত এণ্টৱাৰ্পত অনুষ্ঠিত হোৱা অলিম্পিকক লক্ষ্য কৰি ভাৰতীয় খেলুৱৈসকলক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদানৰ বাবে সমৰ্থন আগবঢ়ায়। ^৭ ইয়াৰপৰাই দেখা গ’ল যে দোৰাবজীৰ ক্ৰীড়াৰ প্ৰতি থকা আকৰ্ষণক তেওঁৰ দেশৰ প্ৰতি থকা দেশপ্ৰেমমূলক অনুভূতিয়ে ইন্ধন যোগাইছিল আৰু ইয়াৰ ফলত তেওঁ ১৯২০ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিকত খেলুৱৈসকলৰ অংশগ্ৰহণৰ বাবে বিত্তীয় সাহায্য আগবঢ়াইছিল।^৮ ১৯১৯ চনত ডেকান জিমখানাৰ বাৰ্ষিক ক্ৰীড়া গালা অনুষ্ঠানত ড'ৰাবজীক নিজেই মুখ্য অতিথি হিচাপে আমন্ত্ৰণ জনোৱাৰ লগতে কিছুমান খেলুৱৈয়ে ইউৰোপীয় মানদণ্ডৰ প্ৰায় সমান সময় লাভ কৰাটোও এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান আছিল। ^৭ ১৯২০ চনৰ অলিম্পিকত ভাৰতৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰাত সহায় কৰিবলৈ তেওঁ বোম্বেৰ গৱৰ্ণৰ লয়ড জৰ্জৰ কাষ চাপিছিল। তাতোকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ১৯১৯ চনৰ ডেকান জিমখানা অনুষ্ঠানতো লয়ড জৰ্জে উপস্থিত আছিল, য’ত তেওঁ প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত ব্যতিক্ৰমীভাৱে ভাল প্ৰদৰ্শন কৰা খেলুৱৈসকলক পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰিছিল। ১৯২০ চনৰ অলিম্পিকলৈ ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা এটা দল পঠিয়াবলৈ তেওঁলোকৰ ভৱিষ্যৎ পৰিকল্পনাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিবলৈ গঠন কৰা কমিটীৰ মূল সদস্য আছিল ডোৰাবজী টাটা আৰু লয়ড জৰ্জ। কমিটীয়ে পুনেৰ ডেকান জিমখানাত অলিম্পিক বাছনি পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়, য’ত তেওঁলোকে খেলুৱৈৰ তালিকা চূড়ান্ত কৰে। ^৮

ইণ্ডিয়ান অলিম্পিক এছ'চিয়েচনৰ সভাপতি হিচাপে তেওঁ ১৯২৪ চনত পেৰিছ অলিম্পিকৰ বাবে ভাৰতীয় দলটোক বিত্তীয় সাহায্য আগবঢ়ায়।^৯ ভাৰতৰ বেছিভাগ ডাঙৰ ব্যৱসায়ীৰ দৰে টাটা পৰিয়ালো ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদী আছিল।^১০ প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰপৰা দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ মাজৰ বেছিভাগ বছৰতে টাটা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অলিম্পিক সমিতিৰ সদস্য আছিল।^১১

তেওঁ শিক্ষাৰ দিশতো নিজৰ আৱেগ নিয়োজিত কৰি ১৯০৯ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ভেটি স্থাপন কৰাত পিতৃ জমছেদজী টাটাক সহায় কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।

মৃত্যু

১৯৩১ চনত ৭২ বছৰ বয়সত লিউকেমিয়া ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মেহেৰবাই টাটাৰ মৃত্যু হয়। মৃত্যুৰ কিছুসময়ৰ পাছতে ডোৰাবজীয়ে ৰক্ত ৰোগৰ অধ্যয়ন আগুৱাই নিয়াৰ বাবে লেডী টাটা মেম’ৰিয়েল ট্ৰাষ্ট প্ৰতিষ্ঠা কৰে।

১৯৩২ চনৰ ১১ মাৰ্চত মেহেৰবাইৰ মৃত্যুৰ এবছৰৰ পাছত আৰু নিজৰ মৃত্যুৰ কিছুসময়ৰ আগতে তেওঁ "স্থান, জাতি বা ধৰ্মৰ কোনো পাৰ্থক্য নোহোৱাকৈ" শিক্ষণ আৰু গৱেষণা, দুৰ্যোগ সাহায্য আৰু অন্যান্য দাতব্য কামৰ প্ৰচাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ এটা ট্ৰাষ্ট ফাণ্ড গঠন কৰে। সেই ট্ৰাষ্ট আজি ছাৰ দোৰাবজী টাটা ট্ৰাষ্ট নামেৰে জনাজাত। ভাৰতৰ প্ৰধান বৈজ্ঞানিক আৰু অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান বাংগালুৰুৰ ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবেও ডোৰাবজীয়ে বীজৰ ধন যোগান ধৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অভিযান্ত্ৰিক বিভাগৰ বাবে এটা বৃহৎ নতুন ভৱনৰ বাবেও ধন আগবঢ়াইছিল।

১৯৩২ চনৰ ৩ জুনত জাৰ্মানীৰ বাড কিছিংগেনত ৭৩ বছৰ বয়সত ডোৰাবজীৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ পত্নী মেহেৰবাইৰ সৈতে ইংলেণ্ডৰ ৱকিঙৰ ব্ৰুকউড কবৰস্থানত সমাধিস্থ কৰা হয়। তেওঁলোকৰ কোনো সন্তান নাছিল।

অধিক পঢ়ক

• Choksi, R. "Tata, Sir Dorabji Jamshed (1859–1932)" in Oxford Dictionary of National Biography (2004) accessed 28 Jan 2012, a brief scholarly biography.
• Nomura, Chikayoshi. "Selling steel in the 1920s: TISCO in a period of transition," Indian Economic & Social History Review (January/March 2011) 48: pp 83–116, .

বাহ্যিক সংযোগ

• Biography at the Dorabji Tata Trust (archived)
• Biography at Tata Central Archives (archived; PDF)
• Tata family tree (archived; PDF)