জামছেদজী টাটা

জামছেটজী নুছেৰৱানজী টাটা (জন্ম, ৩ মাৰ্চ ১৮৩৯ – মৃত্যু, ১৯ মে' ১৯০৪) ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ সংঘবদ্ধ টাটা গ্ৰুপ প্ৰতিষ্ঠা কৰা এজন ভাৰতীয় উদ্যোগপতি আৰু দানবীৰ। তেওঁ জামছেদপুৰ নগৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ^১২

নৱছাৰীত পাৰ্চী পুৰোহিত পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছতো টাটাই পৰম্পৰা ভংগ কৰি পৰিয়ালৰ প্ৰথম ব্যৱসায়ী হিচাপে পৰিগণিত হয়, মুম্বাইত এটা ৰপ্তানি ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰম্ভ কৰে। মুম্বাইৰ এলফিনষ্টন কলেজৰপৰা "গ্ৰীণ স্কোলাৰ" হিচাপে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।

পিতৃৰ ৰপ্তানি-ব্যৱসায়ী প্ৰতিষ্ঠানত কাম কৰি চীনলৈ ব্যাৱসায়িক ভ্ৰমণৰ সময়ত কপাহ উদ্যোগৰ সুযোগ স্বীকৃতি দিয়াৰ পাছত টাটাই ১৮৬৮ চনত এটা ব্যাৱসায়িক কোম্পানী আৰম্ভ কৰে। পিছলৈ তেওঁ বস্ত্ৰ উদ্যোগত প্ৰৱেশ কৰি নাগপুৰত এম্প্ৰেছ মিল ^৩ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পিছত মুম্বাইত দেউলীয়া তেল মিল ক্ৰয় কৰি কপাহ কললৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। ভাৰতৰ ঔদ্যোগিক বিকাশৰ প্ৰতি টাটাৰ উদ্ভাৱনী কৌশল আৰু দায়বদ্ধতাৰ বাবেই তেওঁ ভাৰতৰ প্ৰথমখন বিদ্যুৎ পৰিচালিত হোটেল মুম্বাইৰ হোটেল তাজকে ধৰি কেইবাটাও ডাঙৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰু কোম্পানী প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান, টাটা ষ্টীল, টাটা পাৱাৰ প্ৰতিষ্ঠাতো তেওঁ উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰে। ^৪উদ্যোগৰ জগতখনত তেওঁ ইমানেই প্ৰভাৱশালী আছিল যে জৱাহৰলাল নেহৰুৱে টাটাক "এজন মানুহ পৰিকল্পনা আয়োগ" বুলি অভিহিত কৰিছিল।^৫

বিশেষকৈ শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত টাটা আছিল এগৰাকী দানবীৰ। তেওঁৰ অনুদান আৰু ভেটিয়ে আধুনিক ভাৰতীয় উদ্যোগ আৰু দানশীলতাৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল। টাটাৰ উত্তৰাধিকাৰৰ ভিতৰত আছে তেওঁৰ সন্মানত নামকৰণ কৰা জামছেদপুৰ চহৰ আৰু ভাৰতৰ উদ্যোগিক আৰু সামাজিক পৰিৱেশত স্থায়ী প্ৰভাৱ। তেওঁ হিৰাবাই ডাবুক বিয়া কৰাইছিল আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰ দোৰাবজী টাটা আৰু ৰতনজী টাটাই টাটা গ্ৰুপৰ ভিতৰতে তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰ আগবঢ়াই লৈ গৈছিল। টাটাৰ অৱদানক তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতো স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল, য'ত ১৮৯২ চনত তেওঁৰ ডাঙৰ অনুদান আৰম্ভ হোৱাৰপৰাই তেওঁৰ মুঠ ১০২.৪ বিলিয়ন ডলাৰ (২০২১ চনৰ মূল্যত) অনুদানৰ বাবে "শতিকাৰ হুৰুন দানবীৰ" (২০২১)ৰ ভিতৰত প্ৰথম স্থান পোৱাটোও আছিল। ^৬৭৮

প্ৰাৰম্ভিক জীৱন

১৮৩৯ চনৰ ৩ মাৰ্চত নুছেৰৱানজী আৰু জীৱনবাই টাটাৰ ঘৰত জামছেটজী টাটাৰ জন্ম হৈছিল দক্ষিণ গুজৰাটৰ এখন চহৰ নৱছাৰীত।^৯ তেওঁৰ জন্ম হৈছিল সন্মানীয় কিন্তু দৰিদ্ৰ পুৰোহিত পৰিয়ালত। তেওঁৰ মাতৃভাষা আছিল গুজৰাটী। পৰিয়ালৰ পুৰোহিতৰ পৰম্পৰা ভংগ কৰি ব্যৱসায়ত প্ৰৱেশ কৰা পৰিয়ালটোৰ প্ৰথমজন সদস্য হিচাপে পৰিগণিত হয়। তেওঁ মুম্বাইত এটা এক্সপ’ৰ্ট ট্ৰেডিং ফাৰ্ম আৰম্ভ কৰিছিল। ^৯

আন পাৰ্চীসকলৰ দৰে নহয়, জামছেদজী টাটা সৰুৰেপৰা মানসিক সক্ষমতা তথা বৌদ্ধিক ক্ষেত্ৰত আগবঢ়া তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃয়ে লক্ষ্য কৰিছিল আৰু তাৰবাবেই পশ্চিমীয়া শৈলীত আনুষ্ঠানিক শিক্ষা লাভ কৰিছিল। কিন্তু তেওঁক অধিক আধুনিক শিক্ষা দিবলৈ পিছলৈ তেওঁক মুম্বাইলৈ পঠিওৱা হয়।^৯ ১৪ বছৰ বয়সত বোম্বাইত পিতৃ নুছেৰৱানজিৰ লগত যোগদান কৰি এলফিনষ্টন কলেজত নামভৰ্তি কৰি "গ্ৰীণ স্কোলাৰ" (স্নাতক এজনৰ সমতুল্য) হিচাপে অধ্যয়ন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছাত্ৰ হৈ থাকোঁতে তেওঁ হিৰাবাই ডাবুক বিয়া কৰায়।^১০

১৮৫৮ চনত এলফিনষ্টন কলেজৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত তেওঁ পিতৃৰ ৰপ্তানি-ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানত যোগদান কৰে আৰু জাপান, চীন, ইউৰোপ আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত শক্তিশালী শাখা স্থাপন কৰাত সহায় কৰে। ^১১ নুছেৰৱানজী টাটাই তেওঁৰ পুত্ৰক ব্যৱসায়ৰ অংশ হোৱাটো বিচাৰিছিল, সেয়েহে তেওঁ ব্যৱসায়টো কেনেকৈ চলাব লাগে আৰু আফিঙৰ ব্যৱসায়ৰ সবিশেষ জানিবলৈ চীনলৈ পঠিয়াইছিল। কিন্তু টাটা চীন ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ উপলব্ধি কৰিছিল যে কপাহ উদ্যোগটো দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে আৰু ইয়াত বিপুল লাভৰ সম্ভাৱনা আছে। ^৯

ব্যৱসায়

টাটাই ২৯ বছৰ বয়সলৈকে পিতৃৰ কোম্পানীত কাম কৰিছিল। ১৮৬৮ চনত তেওঁ ২১,০০০ ₹ (২০১৫ চনৰ মূল্য অনুসৰি ৫২ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) মূলধনেৰে এটা ট্ৰেডিং কোম্পানী আৰম্ভ কৰিছিল। ১৮৬৯ চনত তেওঁ চিঞ্চপকলিত দেউলীয়া হোৱা তেল মিল ক্ৰয় কৰি কপাহ কললৈ ৰূপান্তৰিত কৰি ইয়াৰ নাম আলেকজেণ্ড্ৰা মিল ৰাখে। দুবছৰৰ পাছত তেওঁ মিলটো লাভজনকভাৱে বিক্ৰী কৰিছিল। পিছলৈ ১৮৭৪ চনত জামছেটজী টাটাই নাগপুৰত চেণ্ট্ৰেল ইণ্ডিয়া স্পিনিং, ৱেইভিং এণ্ড মেনুফেকচাৰিং কোম্পানী আৰম্ভ কৰে, এই কোম্পানীটো তেওঁৰ বাবে আন এটা ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰাৰ এক নিখুঁত স্থান বুলি বিশ্বাস কৰি। এই অস্বাভাৱিক স্থানৰ বাবে বম্বেৰ মানুহে টাটাক উপহাস কৰিছিল যে ভাৰতৰ "কটন'পলিছ" নামেৰে জনাজাত বোম্বাইত কপাহৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰি ইয়াতকৈ বুদ্ধিমান পদক্ষেপ লোৱা নাই। তেওঁলোকে বুজিব পৰা নাছিল যে তেওঁ কিয় নাগপুৰলৈ গৈ নতুন ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰিছিল। ^৫

তেওঁৰ জীৱনৰ চাৰিটা লক্ষ্য আছিল: লোহা আৰু তীখা কোম্পানী, বিশ্বমানৰ শিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান, অনন্য হোটেল আৰু জলবিদ্যুৎ উদ্যোগ স্থাপন কৰা। ১৯০৩ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰত মুম্বাইৰ কোলাবা ৱাটাৰফ্ৰণ্টত তাজমহল হোটেল উদ্বোধন হোৱাৰ লগে লগে তেওঁৰ জীৱনকালতহে হোটেলখনেই বাস্তৱত পৰিণত হয়। ^১২

১৮৮৫ চনত টাটাই পুডুছেৰীত আন এটা কোম্পানী আৰম্ভ কৰে যাতে ওচৰৰ ফৰাচী উপনিৱেশসমূহত ভাৰতীয় বস্ত্ৰ বিতৰণ কৰে আৰু শুল্ক পৰিশোধ নকৰিব; কিন্তু বস্ত্ৰশিল্পৰ চাহিদা কম হোৱাৰ বাবে ই বিফল হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ বম্বেৰ কুৰলাত থকা ধৰ্মসী মিলছ ক্ৰয় কৰে আৰু পিছত বিক্ৰী কৰি আহমেদাবাদৰ এডভান্স মিলছ অধিগ্ৰহণ কৰে। টাটাই ইয়াৰ নাম এডভান্স মিলছ ৰাখিছিল কাৰণ ই সেই সময়ৰ অন্যতম উচ্চ প্ৰযুক্তিৰ মিল আছিল। প্ৰযুক্তিৰ বাহিৰেও কোম্পানীটোৱে আহমেদাবাদ চহৰতো গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল, কিয়নো টাটাই চহৰখনৰ সমাজৰ বাবে অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিৰ বাবে মিলটোক চহৰখনৰ সৈতে একত্ৰিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। এই অসংখ্য অৱদানৰ জৰিয়তে টাটাই ভাৰতৰ বস্ত্ৰ আৰু কপাহ উদ্যোগক আগুৱাই লৈ গৈছিল। জমছেটজী টাটা জীৱনৰ শেষৰফালেও ঔদ্যোগিক জগতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিত্ব হৈয়েই থাকিল। পিছলৈ টাটা স্বদেশী আন্দোলনৰ প্ৰবল সমৰ্থক হৈ পৰে। ^৫

স্বদেশী আন্দোলন ১৯০৫ চনলৈকে আৰম্ভ হোৱা নাছিল; কিন্তু টাটাই গোটেই জীৱন ইয়াৰ নীতিক আঁকোৱালি লৈছিল। স্বদেশী ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ এক ৰাজনৈতিক আন্দোলন আছিল যিয়ে ঘৰুৱাভাৱে উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ উৎপাদনক প্ৰসাৰিত কৰিছিল আৰু আমদানিকৃত সামগ্ৰী বৰ্জন কৰিছিল। ইয়াৰ নীতিৰদ্বাৰা গভীৰভাৱে প্ৰভাবিত হৈ টাটাই বম্বেত থকা তেওঁৰ নতুন কপাহ কলটোৰ নাম "স্বাদেশী মিল" ৰাখিছিল। এই নতুন মিলটোৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল মানচেষ্টাৰৰপৰা অহা কাপোৰৰ সৈতে তুলনাযোগ্য মিহি কাপোৰ উৎপাদন কৰা। মানচেষ্টাৰ কোমল কাপোৰ উৎপাদনৰ বাবে বিখ্যাত আছিল আৰু ভাৰতত উৎপাদিত মোটা কাপোৰ এতিয়া জনপ্ৰিয় নাছিল। ^৯

বিদেশৰপৰা আমদানি হ্ৰাস কৰিবলৈ টাটাই মানচেষ্টাৰৰ দৰেই মানৰ কাপোৰ উৎপাদন কৰিব বিচাৰিছিল। তেওঁৰ দৃষ্টিভংগী আছিল ভাৰত সকলো ধৰণৰ বস্ত্ৰৰ প্ৰধান নিৰ্মাতা আৰু শেষত ৰপ্তানিকাৰক হোৱা। তেওঁ বিচাৰিছিল যে ভাৰতবৰ্ষই সেই উন্নতমানৰ কাপোৰৰ একমাত্ৰ উৎপাদনকাৰী হওক, যাৰ বাবে ভাৰতৰ প্ৰাচীন শিপিনীসকল বিখ্যাত। ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কপাহ খেতিৰ উন্নতিৰ বাবে টাটাই বিভিন্ন পদ্ধতিৰে পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ মতে কোমল কপাহৰ বাবে বিখ্যাত ইজিপ্তৰ কৃষকসকলে ব্যৱহাৰ কৰা খেতি পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিলে ভাৰতৰ কপাহ উদ্যোগে এই লক্ষ্যসমূহ লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হ’ব। ^৯

দানশীলতা

জমছেদজীয়ে মূলতঃ শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ বাবে উদাৰতাৰে দান দিছিল।^১৩ এডেলগিভ ফাউণ্ডেশ্যন আৰু হুৰুন ৰিচাৰ্চ ইণ্ডিয়াই তেওঁক ২০ শতিকাৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ দানবীৰ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে।^১৪ ২০ শতিকাৰ বিশ্বৰ শীৰ্ষ দানবীৰ তালিকাত তেওঁ মুদ্ৰাস্ফীতিৰ অনুকূল অনুমাণিক ১০২ বিলিয়ন ডলাৰ অনুদানৰে শীৰ্ষস্থান দখল কৰে। ^১৫

ব্যক্তিগত জীৱন

টাটাই হিৰাবাই ডাবুক বিয়া কৰাইছিল। তেওঁলোকৰ পুত্ৰ দোৰাবজী টাটা আৰু ৰতনজী টাটা টাটাৰ পিছত টাটা গ্ৰুপৰ অধ্যক্ষ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে।

টাটাৰ প্ৰথম ভতিজা আছিল ৰতনজী দাদাভোয় টাটা, যিয়ে টাটা গ্ৰুপ প্ৰতিষ্ঠা কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁৰ ভগ্নী জেৰবায়ে মুম্বাইৰ এজন ব্যৱসায়ীক বিয়া কৰাই ওড়িশা আৰু বিহাৰত কয়লা আৰু লোহাৰ অক্সাইডৰ সন্ধান কৰিবলৈ টাটাই নিযুক্তি দিয়া শপুৰজী সাক্লতভালাৰ মাতৃ হয়। পিছলৈ সাক্লতভালাই ইংলেণ্ডত বসতি স্থাপন কৰে, প্ৰথমে টাটাৰ মানচেষ্টাৰ কাৰ্যালয় পৰিচালনা কৰিবলৈ আৰু পিছলৈ ব্ৰিটিছ সংসদৰ কমিউনিষ্ট সদস্য হয়। ^১৬

মৃত্যু

১৯০০ চনত জাৰ্মানীলৈ ব্যাৱসায়িক ভ্ৰমণৰ সময়ত টাটা গুৰুতৰভাৱে অসুস্থ হৈ পৰে। ১৯০৪ চনৰ ১৯ মে'ত বেড নাউহেইমত তেওঁৰ মৃত্যু হয় আৰু ইংলেণ্ডৰ ৱকিঙৰ ব্ৰুকউড কবৰস্থানত পাৰ্চি কবৰস্থানত সমাধিস্থ কৰা হয়। ^১৭

অধিক পঢ়ক

• R. M. Lala. (1 May 2006). For the Love of India: The Life and Times of Jamsetji Tata. Penguin Books India. ISBN 978-0-14-306206-6
• Dinshaw Edulji Wacha. (1915). The Life and Life Work of J. N. Tata: With a Portrait. Madrasn

বাহ্যিক সংযোগ

• Profile at Tata Group
• "Jamsetji Nusserwanji Tata A Centenary Tribute" – EPW (archived)