জৰাসন্ধ

জৰাসন্ধ হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত উল্লেখ কৰা এজন ৰজা। তেওঁ মগধৰ শক্তিশালী ৰজা, আৰু মহাভাৰতৰ এজন সৰু বিৰোধী। তেওঁ মগধৰ বৃহদ্ৰথ বংশৰ প্ৰতিষ্থাপক ৰজা বৃহদ্ৰথৰ পুত্ৰ। জনপ্ৰিয় জ্ঞান অনুসৰি বৃহদ্ৰথৰ বংশধৰসকলে ২৬০০ বছৰ মগধত শাসন কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত প্ৰদ্যুৎ বংশ আৰু হাৰিয়াংক বংশই মগধত শাসন কৰিছিল। মহাভাৰত আৰু বায়ু পুৰাণত তেওঁৰ উল্লেখ আছে। জৈন গ্ৰন্থ হৰিবংশ পুৰাণতো তেওঁক নৱম প্ৰতিনাৰায়ণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।

ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান

জৰাসন্ধ শব্দ দুটা সংস্কৃত ভাষা শব্দৰ সংমিশ্ৰণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে: জৰা(जरा) আৰু সন্ধ(सन्ध), “সংযোগ’’। জৰাসন্ধৰ অৰ্থ হ’ল "যিজনক যোৰাই সংযুক্ত কৰে।" ^১২

কিংবদন্তি

জন্ম আৰু প্ৰাথমিক জীৱন

জৰাসন্ধৰ পিতৃ ৰজা বৃহদ্ৰথৰ বিবাহ কাশী ৰজাৰ যমজ কন্যাৰ লগত হৈছিল। বৃহদ্ৰথে দুয়োগৰাকী পত্নীক সমানে ভাল পাইছিল যদিও পুত্ৰ সন্তান নাছিল। চন্দকৌশিক ঋষিয়ে তেওঁৰ ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰি ৰজাক বৰ হিচাপে ফল দিলে। ৰজাই দুয়োগৰাকী পত্নীৰ মাজত ফল সমানে ভাগ কৰিলে। অলপ পাছতে দুয়োগৰাকী পত্নীয়ে গৰ্ভৱতী হৈ মানুহৰ শৰীৰৰ দুটা অৰ্ধেক জন্ম দিয়ে।^৩ এই দুই নিৰ্জীৱ অৰ্ধেক দেখিবলৈ বৰ ভয়ংকৰ আছিল, গতিকে বৃহদ্ৰথে হাবিত পেলাই দিবলৈ নিৰ্দেশ দিলে। জাৰা নামৰ এগৰাকী অসুৰীয়ে অৰ্ধেক দুটা বিচাৰি পাই সোঁহাতেৰে এটা, বাঁওহাতেৰে এটা তুলি লৈ প্ৰতিটো টুকুৰা হাতৰ তলুৱাত ধৰিলে। দুয়োখন হাতৰ তলুৱা একেলগে আনিলেই টুকুৰা দুটা যোগ হৈ জীয়াই থকা শিশু হৈ পৰিল। শিশুটিয়ে জোৰেৰে কান্দিলে, যাৰ বাবে জাৰা আতংকিত হৈ পৰিল। জীৱিত সন্তান এটা খোৱাৰ হৃদয় নথকাৰ বাবে জাৰাই কেঁচুৱাটোক ৰজাৰ ওচৰলৈ লৈ গ’ল আৰু ঘটা সকলোবোৰ কথা বুজাই দিলে। পুত্ৰক দেখি পিতৃয়ে আনন্দত আত্মহাৰা হৈছিল আৰু জাৰাৰ সন্মানত কেঁচুৱাটোৰ নাম “জৰাসন্ধ’’ ৰাখিছিল অসুৰী।^৪ তেওঁক বিপ্ৰচিত্তী অসুৰৰ অৱতাৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।

বলোৰাম আৰু কৃষ্ণৰ লগত সংঘাত

মথুৰাৰ শাসক কংসই জৰাসন্ধৰ মনোযোগ অৰ্জন কৰিলে। তেওঁৰ সাহসত আপ্লুত হৈ জৰাসন্ধই নিজৰ দুগৰাকী কন্যাক বিয়া দি কংসক জোঁৱাই কৰি লৈছিল। ইয়াৰ ফলত জৰাসন্ধ কৃষ্ণৰ আত্মীয় হৈ পৰে। আকাশবাণীৰদ্বাৰা ঘোষণা কৰা মতেই কৃষ্ণই কংসক বধ কৰিছিল। নিজ কন্যা দুয়োগৰাকী বিধৱা হোৱাৰ বাবে জৰাসন্ধৰ খং উঠিল। ইয়াৰ পিছত জৰাসন্ধই কৃষ্ণৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিশোধ লোৱাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰে।^৫ জৰাসন্ধই ২০টা অক্ষৌহিণীৰ সৈন্যবাহিনীৰে মথুৰাত আক্ৰমণ কৰে, কিন্তু কৃষ্ণ আৰু বলোৰামে জৰাসন্ধৰ সমগ্ৰ সৈন্য আৰু তেওঁৰ মিত্ৰ সৈন্যবাহিনীক তেওঁলোকৰ সৈন্যৰে পৰাস্ত কৰে..জৰাসন্ধই ১৭বাৰ মথুৰা আক্ৰমণ কৰিছিল আৰু প্ৰতিবাৰেই কৃষ্ণৰ দ্বাৰা পৰাজিত হৈছিল।^৬

১৮তম আক্ৰমণৰ সময়ত যৱন ৰজা কালযৱনেও বিশাল সৈন্যবাহিনীৰে মথুৰা আক্ৰমণ কৰে। কালযৱন যুদ্ধক্ষেত্ৰত কেতিয়াও মৃত্যুবৰণ নকৰাৰ বৰদান লাভ কৰিছিল, সেয়েহে কৃষ্ণই তেওঁক দ্বৈতযুদ্ধলৈ প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল। যুদ্ধ কৰি থাকোঁতে কৃষ্ণই তেওঁক এটা পৰ্বতলৈ প্ৰলোভিত কৰি লৈ যায়, য’ত মহান ৰজা মুচুকুণ্ড শুই আছিল। মুচুকুণ্ডই অসুৰৰ বিৰুদ্ধে মহাযুদ্ধত দেৱতাক সহায় কৰিবলৈ নিজৰ ৰাজ্য এৰি গৈছিল, অৱশেষত অসুৰ পৰাজয় নোহোৱালৈকে তেওঁ ১ বছৰ ধৰি স্বৰ্গলোকক ৰক্ষা কৰিছিল। ইন্দ্ৰই মুচুকুণ্ডক আশীৰ্বাদ বিচাৰিবলৈ কয় কাৰণ তেওঁলোকে তেওঁক যিকোনো বস্তু অনুমোদন দিব পাৰে কিন্তু মুচুকুণ্ডই কয় যে তেওঁ একো নিবিচাৰে কাৰণ তেওঁলোকক সহায় কৰাটো তেওঁৰ আনন্দ আছিল আৰু তেওঁ মাত্ৰ ঘৰলৈ উভতি যাব বিচাৰে, ইন্দ্ৰই দুখ মনেৰে উত্তৰ দিয়ে যে যদিও স্বৰ্গত মাত্ৰ ১ বছৰ পাৰ হৈ গ’ল, পৃথিৱীত তেতিয়ালৈকে ৩৬০ বছৰ পাৰ হৈ গ’ল আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সকলোৰে মৃত্যু হৈছে। মুচুকুণ্ডই দুখী হৈ তেওঁৰপৰা চিৰনিদ্ৰা বিচাৰিলে, গতিকে ইন্দ্ৰই তেওঁক এই আশীৰ্বাদ প্ৰদান কৰে যে, যিকোনো ব্যক্তিয়ে তেওঁৰ টোপনি বিঘ্নিত কৰিলে ছাইলৈ পৰিণত হ’ব। কৃষ্ণই জানিছিল যে মুচুকুণ্ড পাহাৰত শুই আছে কিন্তু কালযৱনে শুই থকাৰ কথা জনা নাছিল, গতিকে কৃষ্ণই মুচুকুণ্ডক বিচাৰি পালে আৰু কৃষ্ণই তেওঁক পিন্ধি থকা চাদৰেৰে ঢাকি দিয়ে। কালযৱনে কৃষ্ণৰ চাদৰেৰে ঢাকি থোৱা শুই থকা মানুহ এজনক দেখি ভাবিলে যে কৃষ্ণই তেওঁৰপৰা পলায়ন কৰিবলৈ শুই থকাৰ অভিনয় কৰিছে, কিয়নো শুই থকা মানুহ এজনক আক্ৰমণ কৰাটো যুদ্ধৰ নিয়মৰ বিৰুদ্ধে। কালযৱনে তেওঁক থিয় কৰাবলৈ লাথি মাৰে আৰু মুচুকুণ্ড সাৰ পাই উঠে আৰু তেওঁৰ চকুৰপৰা ক্ৰোধাগ্নি বৰষি তাৰ শক্তিত কালযৱন জ্বলি যায় আৰু যুদ্ধক্ষেত্ৰত নথকাৰ বাবে তেওঁ নিজৰ বৰ উলংঘা নকৰাকৈয়ে মৃত্যুবৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণই মুচুকুণ্ডক মোক্ষ বা মৃত্যু আৰু পুনৰ্জন্মৰ চক্ৰৰপৰা মুক্তি প্ৰদান কৰে।

জৰাসন্ধই মথুৰাক বাৰে বাৰে আক্ৰমণ কৰি থাকে আৰু সেয়ে শেষত কৃষ্ণই স্বৰ্গৰ স্থপতি বিশ্বকৰ্মাক সাগৰৰ ওচৰত এখন ভয়ংকৰ চহৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে যিটো ৰাতিটোৰ ভিতৰতে কৰা হয়, তাৰ পিছত কৃষ্ণই মথুৰাৰ সমগ্ৰ জনসংখ্যাক নতুন নগৰলৈ লৈ যায়, যাৰ নাম দ্বাৰকা কৰা হৈছিল। যেতিয়া জৰাসন্ধই পুনৰ আক্ৰমণ কৰে তেতিয়া তেওঁ মথুৰা চহৰত অগ্নিসংযোগ কৰে, কৃষ্ণ আৰু বলোৰামে কেৱল নিজৰ শক্তি ব্যৱহাৰ কৰি দ্বাৰকালৈ অক্ষত অৱস্থাত যায়।

জৰাসন্ধই কৃষ্ণৰ মৃত্যু হোৱা বুলি ভাবি নিজৰ দেশলৈ উভতি আহে। কিন্তু অলপ সময়ৰ ভিতৰতে যেতিয়া জৰাসন্ধ দ্ৰথৰাষ্ট্ৰৰ দৰবাৰত থকা সময়ত গম পায় যে কৃষ্ণই কেৱল ৰাজধানীহে সলনি কৰিছে।

পৰৱৰ্তী জীৱন আৰু মৃত্যু

মহাভাৰতৰ সভা পৰ্বত কলিংগৰ চিত্ৰংগদৰ কন্যাৰ স্বয়ম্বৰৰ পিছত জৰাসন্ধই কৰ্ণৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল। কঠিন যুঁজৰ অন্তত কৰ্ণই তেওঁক পৰাস্ত কৰিলে। কৰ্ণক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ জৰাসন্ধই তেওঁক শাসন কৰিবলৈ মালিনীৰ ভূমি উপহাৰ দিছিল।^৭৮

সম্ৰাট যুধিষ্ঠিৰৰ আগতো তেওঁ আছিল এক ডাঙৰ বাধা যেতিয়া পিছৰজনে প্ৰসাদ আগবঢ়োৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। যিহেতু জৰাসন্ধ এজন শক্তিশালী যোদ্ধা আছিল, সেয়েহে পাণ্ডৱসকলে তেওঁক নিৰ্মূল কৰাটো প্ৰয়োজনীয় আছিল। কৃষ্ণ, ভীম আৰু অৰ্জুনে ব্ৰাহ্মণৰ বেশ লৈ মগধলৈ যাত্ৰা কৰি জৰাসন্ধক লগ পালে। আনুষ্ঠানিক বৈঠকৰ অন্তত জৰাসন্ধাই তেওঁলোকৰ উদ্দেশ্যৰ বিষয়ে সোধা-পোছা কৰে। কৃষ্ণ, ভীম আৰু অৰ্জুনে তেওঁলোকৰ প্ৰকৃত পৰিচয় প্ৰকাশ কৰিছিল। কৃষ্ণই জৰাসন্ধক দ্বৈতযুদ্ধৰ বাবে প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল, যাৰ ফলত তেওঁ নিজৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীক বাছি ল’ব পাৰিছিল। ত্ৰিপুৰাৰ ওপৰত চকু ৰাখি জৰাসন্ধই ভীমক আটাইতকৈ শক্তিশালী বুলি গণ্য কৰি আৰু কৃষ্ণক হীন বুলি ধৰি বাছি ল’লে। দুয়োজন দক্ষ মল্লযুঁজাৰু, ভীম আৰু জৰাসন্ধৰ মাজত কিছু সময়ৰ বাবে তীব্ৰ সংঘৰ্ষ হৈছিল।

দ্বৈত যুঁজ চলি থকাৰ লগে লগে জৰাসন্ধ ক্লান্ত হৈ পৰিল আৰু ভীম অটল হৈ থাকিল। চৈধ্য দিন ধৰি এই যুদ্ধ চলিছিল আৰু দুয়োজন যোদ্ধাই বিজয়ৰ ফালে আগবাঢ়িব পৰা নাছিল।^৯ অৱশেষত ভীমে জৰাসন্ধৰ ভৰি দুখন ধৰি তেওঁৰ শৰীৰটো ফালি পেলালে, কিন্তু তেওঁৰ স্তম্ভিত হ’ল যে দুয়োটা অৰ্ধেক পুনৰ সংযোগ হ’ল আৰু জৰাসন্ধ আকৌ সম্পূৰ্ণকৈ থিয় হ’ল।^১০ তেওঁলোকৰ এখন যুদ্ধৰ সময়ত কৃষ্ণই ঘাঁহৰ পাত এটা তুলি লৈ দুভাগ কৰি টুকুৰাদুটা বিপৰীত দিশত পেলাই দিলে। ভীমে ইংগিতটো বুজি পালে, আকৌ এবাৰ জৰাসন্ধক ভৰি দুখন ধৰি দুভাগ কৰি ফালি পেলালে। এইবাৰ তেওঁ শৰীৰৰ ভাগবোৰ বহু দূৰ বিপৰীত দিশলৈ দলিয়াই দিলে, যাৰ ফলত সিহঁতে পুনৰ একত্ৰিত হৈ জৰাসন্ধৰ পুনৰ্জন্ম কৰিব নোৱাৰিলে।^১১১২

জৰাসন্ধৰ পুত্ৰ সহদেৱক (কনিষ্ঠ পাণ্ডৱ নহয়) মগধৰ সিংহাসনত ৰখা হয় আৰু তেওঁ পাণ্ডৱৰ অধীনস্থ হ’বলৈ সন্মত হয়। কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত তেওঁৰ ভতিজা ভাই জয়দেৱৰ সৈতে কৰ্ণই তেওঁক হত্যা কৰিছিল।