চাঞ্জী

চাঞ্জী (Sanjhi) উত্তৰ ভাৰতত পালন কৰা একপ্ৰকাৰৰ লোকউৎসৱ। এই উৎসৱ দিল্লী, পঞ্জাব, হাৰিয়ানা আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ কিছু অংশৰ হিন্দু মহিলা আৰু ছোৱালী সকলে লোকদেৱী চাঞ্জীলৈ উৎসৰ্গিত কৰি পালন কৰা হয়। এই লোকদেৱীৰ প্ৰতিমায়ো মহিলা সকলে নিজেই স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ সামগ্ৰীৰে তৈয়াৰ কৰে। ঠাই বিশেষে ইয়াক চাঞ্জা, ঝাঞ্জা বা ঝাঞ্জী নামেৰেও জনা যায়।^১

চাঞ্জী পূজা

চাঞ্জী হৈছে এগৰাকী পাৰম্পৰিক মাতৃ দেৱী। তেওঁৰ প্ৰতিমা বোকাৰে তৈয়াৰ কৰা হয় আৰু মহাজাগতিক শৰীৰ বা দেৱীৰ মুখৰ দৰে বিভিন্ন আকৃতিত সজোৱা হয়। পিছলৈ প্ৰতিমা বিভিন্ন ৰঙেৰে সজোৱা হয়। স্থানীয় মৃৎশিল্পী সকলে তেওঁৰ বাহু, ভৰি, অলংকাৰ আৰু অস্ত্ৰেৰে সজ্জিত মুখৰ দৰে শৰীৰৰ বিভিন্ন অংশৰ প্ৰতিমা তৈয়াৰ কৰে। এই সংযোজনবোৰে প্ৰতিমবোৰক ধুনীয়া আৰু দয়ালু কৰি দেখুৱা হয়। প্ৰতিমাৰ বিভিন্ন সংযোজন আৰু সাজ-সজ্জা পৰিয়ালৰ অৰ্থনৈতিক অৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।^২

চাঞ্জী দেৱীৰ প্ৰতিমা দুৰ্গা পূজা বা নৱৰাত্ৰিৰ ন দিনৰ প্ৰথম দিনা তৈয়াৰ কৰা হৈছে। প্ৰতিদিনে চুবুৰীয়াৰ মহিলাসকলক ভজন গাবলৈ আৰু আৰতি কৰাৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়। যুৱতী আৰু ছোৱালীসকলেও পূজাস্থলীত একত্ৰিত হয় আৰু মাকক তেওঁলোকৰ আৰাধনা আগবঢ়ায়। জনবিশ্বাস মতে দেৱীক পূজা কৰিলে তেওঁলকে উপযুক্ত স্বামী প্ৰাপ্ত কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। আৰতি বা ভজনবোৰ দৈনিক জপ কৰা হয় আৰু কিছুমান বৃদ্ধ মহিলাই আনক পথ প্ৰদৰ্শন কৰে। এই উৎসৱ সাধাৰণতে মহিলা কেন্দ্ৰিক আৰু সকলো ৰীতি-নীতিৰ সৈতে মহিলা জড়িত। পঞ্জাবীসকলে মন্নত বুলি কোৱা তেওঁলোকৰ ইচ্ছা পূৰণ বিচাৰি থকা পৰিয়ালবোৰে দেৱালত চাঞ্জী দেৱীৰ ছবি প্ৰস্তুত কৰে। কিছুমান মানুহে তেওঁলোকৰ ছোৱালীৰ বিবাহৰ বাবে দেৱীৰ আশীৰ্বাদ বিচাৰে। প্ৰতিদিনে দেৱীৰ উদ্দেশ্যে কীৰ্তন কৰা হয় আৰু তেওঁৰ ছবিখন অন্তিম দিনত পানীত নিমজ্জিত কৰা হয়। চাঞ্জী উৎসৱ বিজয়া দশমীৰ দিনা চাঞ্জী বিসৰ্জনৰ সৈতে সমাপ্ত হয়।^৩

এই পূজাত ছোৱালীসকলে প্ৰতিদিনে দেৱীক প্ৰাৰ্থনা আৰু ভোগ আগবঢ়ায়।

ব্ৰজৰ মন্দিৰ পৰম্পৰাত চাঞ্জী

ভগৱান কৃষ্ণৰ মাতৃভূমি ব্ৰজৰ এক পৰম্পৰাগত কলা হিচাপে চাঞ্জী ঐশ্বৰিক দম্পতী কৃষ্ণ আৰু ৰাধাৰ অতীন্দ্ৰিয় ক্ৰীড়াৰ সৈতে অন্তৰ্নিহিতভাৱে জড়িত। ৰাধা-কৃষ্ণৰ প্ৰেমৰ দৃশ্য চাঞ্জীসমূহত দেখুওৱা হয়। বৈষ্ণৱ তত্ত্ব অনুসৰি চাঞ্জীৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে ঈশ্বৰীয় লীলাত বিচাৰি পোৱা যায় ভগৱান। জনবিশ্বাস মতে কৃষ্ণৰ উপস্থিতি জাগ্ৰত কৰিবলৈ ৰাধায়ে প্ৰথমে চাঞ্জী সৃষ্টি কৰিছিল। লোক পৰম্পৰাত একে লীলাৰ আন এটা সংস্কৰণও আছে। ইয়াৰ মতে ভগৱান কৃষ্ণই সন্ধিয়া গধূলিৰ সময়ত ৰাধা সন্তুষ্ট কৰাৰ বাবে ফুলেৰে নিৰ্মিত ৰাধাৰ এটা সুন্দৰ প্ৰতিচ্ছবি প্ৰস্তুত কৰিছিল।^৪

গাঁওসমূহত এতিয়াও অনুশীলন কৰা গোবৰ আৰু ফুলেৰে নিৰ্মিত চাঞ্জী প্ৰস্তুত কৰাৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰম্পৰা ১৫/১৬ শতিকাৰ ওচৰা-ওচৰি বৈষ্ণৱ মন্দিৰৰ দ্বাৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল আৰু বিশেষভাৱে প্ৰশিক্ষিত ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতসকলৰ দ্বাৰা প্ৰচলিত এক অত্যন্ত অত্যাধুনিক কলা ৰূপত বিকশিত কৰা হৈছে।^৫ আঠটা পাহিযুক্ত পদুম ফুলৰ প্ৰতীক অষ্টভুজ মঞ্চত শুকান ৰঙৰ পৰা মুখ্য প্ৰকাৰৰ মন্দিৰ চাঞ্জী প্ৰস্তুত কৰা হয়। চাঞ্জী ডিজাইনৰ মূল বা হৌদা হৈছে ঈশ্বৰীয় দম্পতীৰ আসন। ই সাধাৰণতে গৰ্ভগৃহ গঠন কৰে ইয়াৰ পৰা আকৰ্ষণীয়ভাৱে আন্তঃবন্ধিত কৰ্ণৰ আৰ্হিৰ এক জটিল বিন্যাসে আঠটা দিশৰ ফালে দিব্যত্বৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। চাঞ্জীৰ দৰে এক ৰহস্যবাদী ডিজাইনৰ উপাসনা প্ৰাৰম্ভিক হিন্দু ধৰ্ম আৰু তান্ত্ৰিক ধৰ্মত ব্যৱহাৰ। বজ্ৰযান আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মতো ইয়াৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। দুয়োটা ক্ষেত্ৰত ডিজাইনৰ সন্মুখত প্ৰদান কৰা মন্ত্ৰ উপাসনাৰ কেন্দ্ৰীয় উপাদান গঠন কৰে।^৪