গান্ধাৰ (স্বৰ)

গান্ধাৰ (गान्धार ) হৈছে হিন্দুঃস্থানী আৰু কৰ্ণাটক সংগীতত সাতটা স্বৰৰ ভিতৰত তৃতীয়টো।^১ গান্ধাৰ হৈছে গ (Ga) শব্দাংশৰ দীঘলীয়া ৰূপ।^২

বিশদ

নিম্নলিখিত হৈছে গান্ধাৰ আৰু ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী সংগীতত ইয়াৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে তথ্য:

• গান্ধাৰ হৈছে এটা অষ্টক বা সপ্তকৰ তৃতীয় স্বৰ।
• গান্ধাৰ হৈছে ঋষভ (ৰে)ৰ তাৎক্ষণিক পৰৱৰ্তী স্বৰ।
• গান্ধাৰৰ স্বৰ হৈছে কোমল আৰু শুদ্ধ।
• কোৱা হয় যে ষড়জ হৈছে সেই মৌলিক স্বৰ যাৰপৰা অন্য ৬টা স্বৰৰ উৎপত্তি হয়। যেতিয়া আমি ষড়জ শব্দটো ভাঙো, তেতিয়া আমি পাওঁ, ষড় আৰু জ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ষড় হৈছে ৬ আৰু জ হৈছে মাৰাঠীত 'জন্ম দিয়া'।^৩ সেয়েহে মূলতঃ অনুবাদ হৈছে:

ষড়্ - ৬, জ - জন্ম। সেয়েহে, ই সমষ্টিগতভাৱে অন্য ৬টা স্বৰৰ জন্ম দিয়াৰ অৰ্থ। সেয়েহে গা স্বৰটো ষড়জৰপৰা গঠিত হয়।

• গান্ধাৰৰ কম্পনাংক হৈছে ৩০০ হাৰ্টজ। ৭টা স্বৰৰ কম্পনাংকও তলত দিয়া হৈছে: সা ২৪০ হাৰ্টজ, ৰে ২৭০ হাৰ্টজ, গা ৩০০ হাৰ্টজ, মা ৩২০ হাৰ্টজ, পা ৩৬০ হাৰ্টজ, ধা ৪০০ হাৰ্টজ, আৰু নি ৪৫০ হাৰ্টজ, সা ৪৮০ হাৰ্টজ (তাৰ সপ্তক) ........ (আৰু তেনেকৈয়ে চলি থাকে)।

ফলত, ৫৪০ হাৰ্টজৰ ৰেৰ (তাৰ সপ্তক) পিছত গাৰ কম্পনাংক হৈছে ৬০০ হাৰ্টজ, অৰ্থাৎ নিম্ন অষ্টকৰ গাৰ দ্বিগুণ।

• গান্ধাৰৰ ২টা শ্ৰুতি আছে। পূৰ্বতে মুখ্য শ্ৰুতি, কেৱল গাৰ বাবে নহয়, অন্য সকলো স্বৰৰ বাবেও, শেষ শ্ৰুতিত আছিল, কিন্তু এতিয়া ই প্ৰথম শ্ৰুতিত ধৰা হয়।

উদাহৰণস্বৰূপ, যদি এইবোৰ গাৰ ২টা শ্ৰুতি হয়, তেন্তে, পূৰ্বতে এইটো আছিল গাৰ মুখ্য শ্ৰুতিৰ স্থান। ^১ ২ ^কিন্তু এতিয়া এই স্থানটো গাৰ মুখ্য শ্ৰুতি হৈছে।

• ষড়জ (সা) আৰু পঞ্চম (পা)ৰ বাহিৰে অন্য সকলো স্বৰ কোমল বা তীব্ৰ স্বৰ হ’ব পাৰে, কিন্তু সা আৰু পা সদায় শুদ্ধ স্বৰ। সেয়েহে সা আৰু পাক অচল স্বৰ বোলা হয়, কাৰণ এই স্বৰসমূহ নিজৰ মূল স্থানৰপৰা স্থানান্তৰিত নহয়। ৰে, গা, মা, ধা, নি স্বৰসমূহক চল স্বৰ বোলা হয়, কাৰণ এই স্বৰসমূহ নিজৰ মূল স্থানৰপৰা স্থানান্তৰিত হয়।

সা, ৰে, গা, মা, পা, ধা, নি - শুদ্ধ স্বৰৰে, গা, ধা, নি - কোমল স্বৰমা - তীব্ৰ স্বৰ

• কাফী ঠাট, আশাৱৰী ঠাট, তোড়ী ঠাট আৰু ভৈৰৱী ঠাটৰ ৰাগসমূহত কোমল গান্ধাৰ থাকে, বাকী ঠাটসমূহত শুদ্ধ গান্ধাৰ থাকে।
• যিবোৰ ৰাগত গা বাদী স্বৰ - ৰাগ কাফী, ৰাগ বাগেশ্ৰী, ৰাগ ভূপালী, ইত্যাদি। যিবোৰ ৰাগত গা সংবাদী স্বৰ - ৰাগ সোহ্নী, ইত্যাদি।
• ধাৰণাগতভাৱে ক’বলৈ গ’লে, গাক গন্ধৰ্ব বোলা হয়, গন্ধৰ্ব অৰ্থাৎ তিনিজন প্ৰধান দেৱতা, ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু শিৱ প্ৰথমে সৃষ্টি হৈছিল অৰ্থাৎ সাকাৰ ব্ৰহ্মা (সা) আৰু তাৰ পিছত এই তিনি দেৱতাই ঋষিমুনি অৰ্থাৎ ৰে সৃষ্টি কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত গন্ধৰ্বসকলক গীত গোৱাৰ বাবে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। গাৰ গুৰুত্ব প্ৰকাশ কৰিবলৈ গাক গন্ধৰ্বৰ সংক্ষিপ্ত ৰূপ হিচাপে গঢ়া হৈছে।^৪
• গান্ধাৰৰ উৎস হৈছে ছাগলীৰ বেবনিৰ শব্দ বুলি কোৱা হয়।^৫৬
• গান্ধাৰ সূৰ্য গ্ৰহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।^৭
• গান্ধাৰ সোণালী ৰঙৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।^৮

অধিক জানক

• হিন্দুঃস্থানী শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ ৰাগৰ তালিকা
• স্বৰ
• ষড়জ (সা)
• ঋষভ (ৰে)
• মধ্যম (মা)
• পঞ্চম (পা)
• ধৈৱত (ধা)
• নিষাদ (নি)