গদাধৰ পণ্ডিত

গদাধৰ পণ্ডিত (Gadadhar Pandita;; गदाधर पंडित) শ্ৰীমতী ৰাধাৰাণীৰ এক অৱতাৰ আছিল। তেওঁ পণ্ডিত গোস্বামী নামেৰেও পৰিচিত।^১ তেওঁ গৌড়ীয় বৈষ্ণৱবাদৰ প্ৰতিষ্ঠাপক চৈতন্য মহাপ্ৰভুৰ ঘনিষ্ঠ শৈশৱৰ বন্ধু আছিল।^২

জন্ম

১৪০৮ শকাব্দ (অৰ্থাৎ, ১৪৮৬ খ্ৰীষ্টাব্দ)ত বʼহাগ মাহৰ অমাৱস্যা তিথিত এক বৰেন্দ্ৰ ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত, বৰ্তমানৰ বাংলাদেশৰ চট্টগ্ৰাম জিলাৰ বেলেটি গ্ৰাম নামৰ গাঁও এখনত গদাধৰ পণ্ডিতৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল মাধৱ মিশ্ৰ আৰু মাতৃৰ নাম আছিল ৰত্নাৱতী দেৱী। তেওঁৰ বাণীনাথ নামৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ এগৰাকীও আছিল। তেওঁ কাশ্যপ গোত্ৰৰ অন্তৰ্গত আছিল। বাৰ বছৰ বয়সলৈকে বেলেটি গাঁৱতে থাকি তাৰ পিছত পৰিয়ালসহ তেওঁলোক নবদ্বীপলৈ গুচি গৈছিল।^৩

জীৱনী

নিমাই অৰ্থাৎ চৈতন্য মহাপ্ৰভুৱে যেতিয়া সন্ন্যাস লৈ পুৰীলৈ ৰাওনা হৈছিল, তেতিয়া গদাধৰে ঘৰ এৰি যোৱাৰ বিৰুদ্ধে বহু যুক্তি আগবঢ়াইছিল। গদাধৰে নিমাইক কৈছিল যে ঘৰতে বহিও যিকোনো ধৰণৰ আধ্যাত্মিক সাধনা কৰিব পাৰি। নিমায়ে তেওঁক কৈছিল যে তেওঁ (প্ৰভুৱে) যি ক’বলৈ আহিছে, গৃহস্থৰ সলনি সন্ন্যাসী হ’লে জনসাধাৰণে ভালদৰে গ্ৰহণ কৰিব। গদাধৰে অৱশেষত হাৰ মানিছিল। তাৰ পিছত গদাধৰে মহাপ্ৰভুক তেওঁকো পুৰীলৈ লৈ যাবলৈ অনুৰোধ কৰিছিল। কিন্তু তেওঁৰ ইমান আৰ্তনাদ আৰু কাতৰ অনুৰোধৰ মাজতো নিমাই মান্তি হোৱা নাছিল। বিচ্ছেদৰ জুইত জ্বলি ছাই হৈ গৈছিল গদাধৰ। প্ৰিয় গৌৰাঙ্গৰ মৰমৰ মুখখন নেদেখাকৈ তেওঁ কেনেকৈ জীয়াই থাকিব বুলি ভাবিছিল। কিছুসময়ৰ পাছত গদাধৰ মহাপ্ৰভুক দৰ্শন কৰিবলৈ নবদ্বীপৰপৰা কিছু ভক্তৰ সৈতে পুৰীলৈ আহিছিল। তেওঁ পুৰীতে থাকিল, কেতিয়াও নৱদ্বীপলৈ উভতি নাহিল। গদাধৰে যমেশ্বৰৰ টোটা (বাগিছা)ত থাকিবলৈ লৈছিল। প্ৰতিদিনে গদাধৰে মহাপ্ৰভুৰ আনন্দৰ বাবে শ্ৰীমদ্ভাগৱত উচ্চস্বৰে পাঠ কৰিছিল। এবাৰ সাগৰৰ পাৰত বহি কৃষ্ণৰ বিষয়ে কিছু কথা আলোচনা কৰি থাকোঁতে নিমায়ে গদাধৰক নিজৰ বিশেষ অনুগ্ৰহ প্ৰদান কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। তেওঁ গদাধৰক এটা নিৰ্দিষ্ট ঠাইত অলপ মাটি খান্দিবলৈ কৈছিল। কিছু খান্দি গদাধৰে শ্ৰী গোপীনাথৰ এটি সুন্দৰ মূৰ্তি বিচাৰি পাইছিল। বাগানৰ মন্দিৰ এটাত মূৰ্তিটোৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা বাবে এই মূৰ্তিটো টোটা গোপীনাথ নামেৰে জনাজাত হয়।

মহাপ্ৰভু শ্ৰী গদাধৰে পণ্ডিতক তেওঁৰ হৈ তিনিটা কৰ্ম কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছিল:-

১. বিশুদ্ধ ব্ৰজ-ভক্তিৰ পথত থকা প্ৰকৃত সাধকসকলক মহাপ্ৰভুৰ হৈ দিক্ষা (আনুষ্ঠানিক দীক্ষা) দিয়া; ২. শ্ৰীমদ্ভাগৱতৰ কৰ্তৃত্বশীল গুৰু হোৱা; ৩. শ্ৰী গোপীনাথৰ চিৰন্তন পত্নী শ্ৰী ৰাধাৰ সৈতে শ্ৰী গোপীনাথৰ মূৰ্তিক পূজা কৰা;

তাৰ কিছুদিন পাছতে গদাধৰে ভগৱান শ্ৰীগোপীনাথৰ নিৰৱচ্ছিন্ন সেৱাৰ বাবে "ক্ষেত্ৰ সন্ন্যাস" (কেৱল বিশেষ স্থানত আবদ্ধ হৈ)ৰ ব্ৰত গ্ৰহণ কৰিছিল।

মহাপ্ৰভুৱে যেতিয়া শ্ৰীবৃন্দাবনলৈ তীৰ্থযাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল, তেতিয়া গদাধৰে তেওঁৰ লগত যাম বুলি কৈছিল। মহাপ্ৰভুৱে তেওঁৰ ব্ৰতৰ কথা সোঁৱৰাই দিয়াত গদাধৰে উত্তৰ দিলে যে মহাপ্ৰভুৱেই তেওঁৰ “শ্ৰীক্ষেত্ৰ” আৰু মহাপ্ৰভুৱেই তেওঁৰ গোপীনাথ। এই কথাত মহাপ্ৰভু সুখী নাছিল। সেয়ে তেওঁ কৈছিল যে “এয়া সঠিক নহয়”।

বিচ্ছেদৰ দুখত গদাধৰ প্ৰায় অজ্ঞান হৈ পৰিছিল। মহাপ্ৰভুৱে সাৰ্বভৌম ভট্টাচাৰ্যক, গদাধৰক শ্ৰীক্ষেত্ৰলৈ ঘূৰাই নিবলৈ কৈছিল। মহাপ্ৰভুৱে তেওঁৰ প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ কৰিবলৈ নিদিলে। সেই বিশেষ দিৱসত মহাপ্ৰভুৰ বৃন্দাবন ভ্ৰমণ বাতিল কৰা হয়। মহাপ্ৰভুৱে সকলোকে ক’লে যে তেওঁৰ বৃন্দাবন ভ্ৰমণ বাতিল হোৱা যেন অনুভৱ হৈছে কাৰণ তেওঁ গদাধৰক অসুখী কৰি তুলিছিল।

এবাৰ গদাধৰে মহাপ্ৰভুৰপৰা মন্ত্ৰ বিচাৰিছিল। তেওঁ পুনৰ দীক্ষা ল’ব বিচাৰিছিল। তেওঁ কয় যে তেওঁ নিজৰ মন্ত্ৰটো কাৰোবাৰ আগত প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ ফলপ্ৰসূতা যেন হেৰুৱাই পেলাইছে। মহাপ্ৰভুৱে পুণ্ডৰীক বিদ্যানিথিৰপৰা আকৌ এবাৰ মন্ত্ৰ বিচাৰিবলৈ ক’লে। লগতে তেওঁ কয় যে পুণ্ডৰীক অতি সোনকালে নীলাচলত উপস্থিত হ’ব। নিশ্চিতভাৱে পুণ্ডৰীক আহিল আৰু গদাধৰক পুনৰ দীক্ষা দিয়া হ’ল।^৪

জীৱন

গদাধৰক এগৰাকী সুদৰ্শন ডেকা ল’ৰা, ন্যায় (ভাৰতীয় যুক্তি)ৰ ছাত্ৰ আৰু চৈতন্য মহাপ্ৰভুৰ অনুগামীসকলৰ ভিতৰৰ বৃত্তৰ ভিতৰত সৰ্বোচ্চ স্থান লাভ কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।^৫

জীৱনৰ পিছৰ কালছোৱাত গদাধৰে টোটা গোপীনাথ মন্দিৰত বাস কৰিছিল।^৬ স্থানীয় মন্দিৰৰ কিংবদন্তি অনুসৰি (যিটো বিতৰ্কিত) কৃষ্ণৰ কেন্দ্ৰীয় মন্দিৰ দেৱতাই গদাধৰৰ বৃদ্ধ আৰু দুৰ্বল হোৱাৰ বাবে তেওঁৰ পূজা গ্ৰহণৰ বাবে বহিছিল। চৈতন্যই সেই সময়ত এক মাইল দূৰত, গম্ভীৰ নামে ঠাইত বাস কৰিছিল। চৈতন্যই কৃষ্ণৰ বিষয়ে গদাধৰৰ কথা শুনিবলৈ আহিছিল আৰু গদাধৰৰ চকুৰে অশ্ৰুধাৰা বৈ আহিছিল। বৃন্দাবনত প্ৰতিষ্ঠিত প্ৰথম ৰাধাৰ মূৰ্তিটো গদাধৰে পঠিয়াইছিল। সেই সময়ৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল ৰাধাৰ পৰকীয়া পূজা।^৭

কোনো কোনোৱে কয় যে চৈতন্য আৰু গদাধৰ একেদিনাই পুৰীৰ গুণ্ডিচা মন্দিৰৰ ভিতৰত অন্তৰ্ধান হৈছিল।

গদাধৰৰ ভক্তসকলে বৃন্দাবনৰ গোবিন্দ মন্দিৰত একত্ৰিত হয়। গোবিন্দ দেৱতাক ৰূপ গোস্বামীয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, যাক কেতিয়াবা গদাধৰৰ শিষ্য বুলিও অভিহিত কৰা হয়। মন্দিৰৰ মুৰব্বী পুৰোহিতজন গদাধৰৰ বংশৰ ৰাধা কৃষ্ণ গোস্বামী আছিল যিয়ে তেওঁৰ সাধনা দীপিকা নামৰ গ্ৰন্থখনত গদাধৰক ৰাধা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।

গদাধৰ পৰিৱাৰ

গদাধৰ পৰিৱাৰ (পৰিৱাৰৰ অৰ্থ ‘পৰিয়াল’) আধুনিক যুগলৈকে চলি থকা পৰম্পৰাগত চৈতন্য বংশৰ অন্যতম; ^৮ অদ্বৈত পৰিৱৰ আন এক উদাহৰণ।

চৈতন্য মহাপ্ৰভুৱে ব্যক্তিগতভাৱে গদাধৰাক পূজা কৰিবলৈ এটা দেৱতা দিছিল, আৰু ভাগৱত পুৰাণ শিকোৱাৰ দায়িত্ব দিছিল।^৯ গদাধৰাৰ গুৰু আছিল পুণ্ডাৰিকা বিদ্যনিধি। গদাধৰাই ভূ-গৰ্ভ গোস্বামীক দীক্ষা দিছিল আৰু ভূ-গৰ্ভ গোস্বামীয়ে গদাধৰা পৰিৱৰৰ এটা শাৰীৰ জন্ম দিছিল।

কাৰণ গদাধৰাক লক্ষ্মী বা ৰাধাৰ দেৱীৰ অৱতাৰ বুলি গণ্য কৰা হয়, তেওঁৰ অনুগামীসকল পোনে পোনে তাইৰ অধীনলৈ আহে। ^১০ গদাধৰা পৰিৱৰৰ প্ৰথা হৈছে চৈতন্য আৰু গদাধৰাৰ দেৱতাক পূজা কৰা।

গদাধৰ পৰিৱাৰ অনুগামীসকলৰ মতে, ৰূপ আৰু সনাতন গোস্বামী, নৰোত্তম দাস আৰু তেওঁৰ গুৰু লোকনাথ গোস্বামী গদাধৰৰ শিষ্য আছিল।^১১ আন কিছুমানৰ মতে সনাতন গোস্বামী তৰ্কবিদ সৰ্বভৌম ভট্টাচাৰ্যৰ ভাতৃ চৈতন্য বা মধুসুদন বিদ্যাবকাস্পতিৰ শিষ্য আছিল আৰু ৰূপা গোস্বামী সনাতন গোস্বামীৰ শিষ্য আছিল।

লগতে চাওক

• হৰিদাস শাস্ত্ৰী
• সত্যনাৰায়ণ দাস
• হৰে কৃষ্ণ