কুতুব মিনাৰ

কুতুব মিনাৰ (Qutb Minar) হৈছে টোমাৰা ৰাজপুতসকলে প্ৰতিষ্ঠা কৰা দিল্লীৰ আটাইতকৈ পুৰণি দুৰ্গম চহৰ লাল কোটৰ ঠাইত অৱস্থিত কুতুব কমপ্লেক্সক সামৰি লোৱা এটা মিনাৰ আৰু বিজয় টাৱাৰ।^১ ভাৰতৰ দক্ষিণ দিল্লীৰ মেহৰৌলি অঞ্চলত ই ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থাৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ।^২৩ ইয়াক বেছিভাগেই ১১৯৯ চনৰ পৰা ১২২০ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, ইয়াৰ ৩৯৯ টা খোজ আছে আৰু ই চহৰখনৰ অন্যতম সঘনাই ভ্ৰমণ কৰা ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ।^৪৫২ ঘুৰিদ বিজয়ৰ পূৰ্বে দিল্লীৰ শেষ হিন্দু শাসক পৃথ্বীৰাজ চৌহানক পৰাস্ত কৰাৰ পিছত ^৬৭ কুতাব-উদ্দিন আইবাকে বিজয় টাৱাৰ নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰে যদিও প্ৰথম স্তৰটোহে শেষ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ লগে লগে অঞ্চলটোত ইছলামিক শাসনৰ আৰম্ভণি হয়। দিল্লী চুলতানীৰ পৰৱৰ্তী বংশসমূহে ইয়াৰ নিৰ্মাণ অব্যাহত ৰাখিছিল আৰু ১৩৬৮ চনত ফিৰোজ শ্বাহ তুগলাকে ইয়াৰ ওপৰৰ অংশ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰি গম্বুজ সংযোজন কৰিছিল।^৮

ইয়াক আফগানিস্তানৰ ৬২ মিটাৰ উচ্চতাৰ ইটাৰ মিনাৰ অৱ জামৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যিটো ১১৯০ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, সম্ভৱতঃ দিল্লী মিনাৰ নিৰ্মাণৰ এদশক আগতে।^৯ দুয়োটাৰে পৃষ্ঠত শিলালিপি আৰু জ্যামিতিক আৰ্হিৰে বিশৃংখলভাৱে সজাই তোলা হৈছে। কুতুব মিনাৰৰ এটা খাদ থাকে যিটো প্ৰতিটো পৰ্যায়ৰ ওপৰত "বেলকনিৰ তলত অতিশয় ষ্টেলেক্টাইট ব্ৰেকেটিং"ৰ সৈতে উঠা হয়।^{১০১১১২} সাধাৰণতে ভাৰতত মিনাৰসমূহ অধিক লাহে লাহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু ইয়াক প্ৰায়ে যিটো মূল মছজিদত অৱস্থিত তাৰ পৰা আঁতৰাই ৰখা হয়।^১৩

শেহতীয়া বছৰবোৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্কৰ সৈতে জড়িত বিশেষ অনুষ্ঠানৰ বাবে কুতুব মিনাৰ আলোকিত কৰা হৈছে। ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত মেক্সিকোৰ ২১৩ সংখ্যক স্বাধীনতা দিৱসৰ স্মৃতিত এই স্মৃতিসৌধটো মেক্সিকান পতাকাৰ ৰঙেৰে পোহৰাই তোলা হয়, যিটো অনুষ্ঠান ভাৰতত মেক্সিকোৰ দূতাবাসে স্বীকৃতি আৰু প্ৰশংসা কৰে।^১৪ একেদৰে ৩০ অক্টোবৰত তুৰস্ক গণৰাজ্যৰ ১০০ বছৰীয়া জয়ন্তী উপলক্ষে কুতুব মিনাৰত তুৰ্কীৰ পতাকা আলোকিত কৰা হয়, যিটো অনুষ্ঠানে নতুন দিল্লীত তুৰ্কীৰ দূতাবাসৰ বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰে।^১৫

স্থাপত্য

টাৱাৰটোত পৰম্পৰাগত ইছলামিক স্থাপত্য আৰু দক্ষিণ-পশ্চিম এছিয়ান ডিজাইনৰ উপাদান সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। এলিজাবেথ লেমবৰ্ণৰ ইছলাম বিয়ণ্ড এম্পায়াৰছ: মছজিছ এণ্ড ইছলামিক লেণ্ডস্কেপছ ইন ইণ্ডিয়া এণ্ড ইণ্ডিয়ান অ’চেন নামৰ গ্ৰন্থখনত দক্ষিণ এছিয়াত ইছলামৰ আগমনৰ বিষয়ে আৰু এই অঞ্চলে ইছলামিক ধৰ্মীয় স্থাপত্যক কেনেদৰে প্ৰভাৱিত কৰিছিল সেই বিষয়ে অধ্যয়ন কৰে।.^১৬ ইছলামিক পশ্চিমৰ এই নতুন মুছলমানসকলে মংগোল সাম্ৰাজ্যৰ পৰা পলায়ন কৰি ভাৰতলৈ আহি ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰে। কুতুব মিনাৰে এই নতুন মুছলমান সম্প্ৰদায়সমূহৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় চিহ্ন হিচাপে কাম কৰাৰ লগতে অঞ্চলটোত ইছলামৰ উপস্থিতিৰ সোঁৱৰণী হিচাপে কাম কৰে।^১৬ মধ্যপ্ৰাচ্যত নিৰ্মিত মছজিদসমূহৰ সাধাৰণ শৈলী আৰু ডিজাইনৰ পৰা মিনাৰটোৰ স্থাপত্য বহু পৰিমাণে পৃথক। এই গঠনসমূহৰ শৈলীৰ ওপৰত ভাৰতীয় মন্দিৰৰ দৰে স্থানীয় স্থাপত্যৰ প্ৰভাৱ পৰে। ইয়াৰ ফলত কুতুব মিনাৰ নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰ কৰা বিভিন্ন সামগ্ৰী, কৌশল আৰু সজ্জাৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পৰিছিল।^১৬

ঐতিহাসিকভাৱে ভাৰতত সাধাৰণ মধ্যপ্ৰাচ্যৰ শৈলী লাহে লাহে গ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ১৭ শতিকালৈকে দক্ষিণ এছিয়ান-ইছলামিক ডিজাইনত টাৱাৰ মিনাৰ অস্বাভাৱিক আছিল।^১৬ ই মূল মছজিদৰ পৰাও বিচ্ছিন্ন, ইয়াত থলুৱা সংস্কৃতিয়ে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ গঠনৰ ডিজাইনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।^১৭ বেদ পাৰ্কাছে তেওঁৰ ৰচনা দ্য কুতুব মিনাৰ ফ্ৰম কন্টেম্পৰেৰী এণ্ড নিয়াৰ কন্টেম্পৰেৰী ছ'ৰ্চৰ মতে কুতুব মিনাৰক "হিন্দু-মুছলমান পৰম্পৰাৰ সংযোজন বা সংশ্লেষণৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু শ্ৰেষ্ঠ উদাহৰণ" হিচাপে গণ্য কৰা হয়।^১৬ এই সময়ছোৱাত দক্ষিণ এছিয়াত নিৰ্মিত বহুতো মছজিদৰ দৰে এই মিনাৰটোও হিন্দু শ্ৰমিক আৰু শিল্পীসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল যদিও মুছলমান স্থপতিবিদসকলে তত্বাৱধানত চলাইছিল।^১৬ ইয়াৰ ফলত হিন্দু আৰু ইছলামিক ধৰ্মীয় স্থাপত্য উভয়কে সংশ্লেষণ কৰা এটা নিৰ্মাণৰ সূচনা হয়। যিহেতু কিছুমান শিল্পী হিন্দু আছিল আৰু কোৰআনৰ সৈতে অচিনাকি আছিল, সেয়েহে এই শিলালিপিসমূহ কোৰানৰ বিশৃংখল গ্ৰন্থ আৰু অন্যান্য আৰবী অভিব্যক্তিৰ সংকলন।^১৬

ইতিহাস

কুতুব মিনাৰ দিল্লীৰ দুৰ্গ লাল কোটৰ ধ্বংসাৱশেষৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।^৫ কুতুব মিনাৰ আৰম্ভ হৈছিল কুৱাত-উল-ইছলাম মছজিদৰ পিছত। গুৰিদ গৃহভূমিৰ পৰা তথ্য আহৰণ কৰি কুতুব-উদ-দিন আইবাক আৰু শ্বামছু’দ-দিন ইলটুতমিছে ১১৯৯ চনৰ পৰা ১৫০৩ চনৰ ভিতৰত কুৱাতুল-ইছলামৰ দক্ষিণ-পূব কোণত এটা মিনাৰ (মিনাৰে) নিৰ্মাণ কৰে।^১৮

সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয় যে এই টাৱাৰটো নিৰ্মাণ কৰা কুতুবুদ্দিন আইবাকৰ নামেৰে এই টাৱাৰৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ চুফী সন্ত খোৱাজা কুতুবুদ্দিন বখতিয়াৰ কাকিৰ নামেৰে ইয়াৰ নামকৰণ হোৱাটোও সম্ভৱ, কিয়নো ছামছুদ্দিন ইলতুতমিছ তেওঁৰ ভক্ত আছিল।^১৯

মিনাৰৰ চাৰিওফালে কুতুব কমপ্লেক্সৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ কীৰ্তিচিহ্ন। মিনাৰৰ উত্তৰ-পূব দিশত থকা কুৱাত-উল-ইছলাম মছজিদ কুতুব-উদ্দিন আইবাকে ১১৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰিছিল। ই দিল্লীৰ চুলতানসকলে নিৰ্মাণ কৰা আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদ। ইয়াৰ চাৰিওফালে ক্লষ্টাৰেৰে আগুৰি থকা আয়তাকাৰ চোতাল, কুতুব-উদ্দিন আইবাকে ভাঙি পেলোৱা ২৭টা জৈন ধৰ্ম আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ খোদিত খুঁটা আৰু স্থাপত্যৰ সদস্য, যিটো মূল পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওপৰত তেওঁৰ শিলালিপিত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।.^২০ পিছলৈ এখন ওখ তোৰণযুক্ত পৰ্দা নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু ছামছ-উদ-দিন ইতুতমিছ (১২১০–৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আলা-উদ-দিন খিলজীয়ে মছজিদটো সম্প্ৰসাৰণ কৰে। চোতালত থকা লোহাৰ স্তম্ভটোত খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকাৰ ব্ৰাহ্মী লিপিত সংস্কৃতত লিখা আছে, যাৰ মতে চন্দ্ৰ নামৰ এজন শক্তিশালী ৰজাৰ স্মৃতিত বিষ্ণুপদ নামৰ পাহাৰত বিষ্ণুধ্বজ (ভগৱান বিষ্ণুৰ মানদণ্ড) হিচাপে এই স্তম্ভটো স্থাপন কৰা হৈছিল।^২০

এই মছজিদ কমপ্লেক্সটো ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন মছজিদ কমপ্লেক্সৰ ভিতৰত অন্যতম।^৪৫

ওচৰৰ "স্মিথছ ফলি" নামেৰে জনাজাত স্তম্ভযুক্ত গম্বুজটো হৈছে ১৯ শতিকাৰ টাৱাৰটোৰ সংস্কাৰৰ অৱশিষ্ট, য'ত আৰু কেইটামান মহল যোগ কৰাৰ দুৰ্ভাগ্যজনক প্ৰচেষ্টাও আছিল।^২১২২

১৫০৫ চনত ভূমিকম্পই কুতুব মিনাৰৰ ক্ষতিসাধন কৰে; ইয়াক মেৰামতি কৰিছিল ছিকেণ্ডৰ লোডীয়ে। ১৮০৩ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত এক বৃহৎ ভূমিকম্পত ভয়াৱহ ক্ষতিসাধন হয়। ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সেনাৰ মেজৰ ৰবাৰ্ট স্মিথে ১৮২৮ চনত মিনাৰখন সংস্কাৰ কৰি পঞ্চম মহলাৰ ওপৰত স্তম্ভযুক্ত গম্বুজ স্থাপন কৰি ষষ্ঠ মহলাৰ সৃষ্টি কৰে। ১৮৪৮ চনত সেই সময়ৰ ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল ভিছকাউন্ট হাৰ্ডিঙৰ নিৰ্দেশত এই গম্বুজটো আঁতৰাই পেলোৱা হয়। ইয়াক কুতুব মিনাৰৰ পূব দিশত ভূমিস্তৰত পুনৰ স্থাপন কৰা হয়, য’ত এতিয়াও আছে। ইয়াক "স্মিথৰ মূৰ্খামি" বুলি জনা যায়।^২৩

১৯৯৩ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থাৰ দ্বাৰা ইয়াক বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।

ঘুৰিদসকল

কুতুব মিনাৰ নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা আৰু বিত্তীয় সাহায্য ঘুৰিদসকলে ভাৰতত বসতি স্থাপন কৰি ইছলামক লগত লৈ আহিছিল। ঐতিহাসিকভাৱে শ্বানছাবানী নামেৰে জনাজাত ঘুৰিদসকল আছিল তাজিক মূলৰ এটা বংশ যি আধুনিক পশ্চিম আফগানিস্তানৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল ঘুৰৰ পৰা আহিছিল।^২৪ একাদশ শতিকাৰ শেষৰ পৰা দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ মাজত এই যাযাবৰী জনগোষ্ঠীৰ বিভিন্ন পন্থাই একত্ৰিত হৈ নিজৰ যাযাবৰী সংস্কৃতি পৰিত্যাগ কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত তেওঁলোকেও ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল।^২৪

পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে আধুনিক ভাৰতলৈ সম্প্ৰসাৰণ ঘটাই দেশৰ এক যথেষ্ট অংশ দ্ৰুতগতিত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে।^২৪ ১১৭৫–৭৬ চনত পশ্চিম পঞ্জাৱৰ মুলতান আৰু উচ, ১১৭৭ চনত পেছাৱৰৰ আশে-পাশে থকা উত্তৰ-পশ্চিম অঞ্চল আৰু ১১৮৫–৮৬ চনত সিন্ধ অঞ্চলৰ ওপৰত ঘুৰিদসকলে নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। ১১৯৩ চনত কুতুব আল-দিন আইবাকে দিল্লী জয় কৰি প্ৰদেশখনত ঘুৰিদ শাসন জাপি দিয়ে আৰু ১১৯৩ চনত জামাতৰ মছজিদ কুতুব মিনাৰ কমপ্লেক্স প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।^২৪ পূৰ্বতে পণ্ডিতসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে এই কমপ্লেক্সটো ঘুৰিদসকলৰ নতুন বিষয়সমূহৰ মাজত ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণৰ প্ৰসাৰৰ লগতে ঘুৰিদসকলৰ আৰ্থ-ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ আনুগত্যৰ প্ৰতীক হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।^২৪ নতুন তথ্যই এতিয়া প্ৰকাশ কৰে যে ইছলাম গ্ৰহণৰ প্ৰসাৰ নতুন প্ৰজাসকলৰ শীৰ্ষ অগ্ৰাধিকাৰ নাছিল আৰু ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে গুৰিদ শাসকসকলে আলোচনাৰ জৰিয়তে স্থানীয় সংস্কৃতি আৰু ইছলামক সংশ্লেষণ কৰিবলৈ বিচাৰিছিল।^২৪

প্যাট্ৰন আৰু স্থপতিবিদ

মহম্মদ ঘোৰৰ মৃত্যুৰ পিছত দিল্লী চুলতান ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰা মহম্মদ ঘোৰৰ ডেপুটি কুতুব-উদ্দিন আইবাকে ১১৯৯ চনত কুতুব মিনাৰৰ প্ৰথম মহল নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰে। ১৩৬৯ চনত যেতিয়া ওপৰৰ মহলাটোত বজ্ৰপাত পৰিছিল তেতিয়াৰ শাসক ফিৰোজ শ্বাহ তুগলাকে ক্ষতিগ্ৰস্ত মহলাটো সলনি কৰি আন এটা মহলা সংযোজন কৰিছিল। শ্বেৰ শ্বাহ ছুৰীয়েও তেওঁৰ শাসনকালত আৰু মোগল সম্ৰাট হুমায়ুনৰ নিৰ্বাসনৰ সময়ত এটা দুৱাৰমুখ নিৰ্মাণ কৰিছিল।^২৫

স্থাপত্য

কুতুব মিনাৰৰ বিভিন্ন অংশত থকা পাৰ্চো-আৰবী আৰু নাগাৰী শিলালিপিত ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ ইতিহাস আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ফিৰোজ শ্বাহ তুগলাক (১৩৫১–৮৮) আৰু চিকন্দৰ লোডীয়ে (১৪৮৯–১৫১৭) কৰা সংস্কাৰ আৰু মেৰামতিৰ বিষয়ে বিতংভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে।^২৬

কুতুব মিনাৰৰ উচ্চতা ৭২.৫ মিটাৰ, যাৰ ফলত ই বিশ্বৰ আটাইতকৈ ওখ ইটাৰ মিনাৰ।^২৭২৮ মিনাৰটো ওপৰলৈ ক্ষীণ হৈ পৰে, ইয়াৰ ভিত্তি ব্যাস ১৪.৩ মিটাৰ (৪৭ ফুট), ওপৰত ২.৭ মিটাৰ (৯ ফুট) লৈ সংকীৰ্ণ হয়।^২৯ ইয়াৰ ৩৭৯ টা খোজৰ সৈতে এটা সৰ্পিল চিৰি আছে।^৩০২৫

কুতুব মিনাৰ বহু মিনাৰ আৰু টাৱাৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰেৰণা আৰু আৰ্হি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। চান্দ মিনাৰ আৰু মিনি কুতুব মিনাৰ কুতুব মিনাৰৰ সৈতে মিল আছে আৰু ইয়াৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত।^৩১

স্তৰসমূহ

প্ৰতিটো অংশ নিৰ্মাণ কৰা স্থপতিবিদ আৰু নিৰ্মাতাসকলৰ ভিন্নতাৰ বাবে কুতুব মিনাৰৰ কাহিনীসমূহৰ আকাৰ, শৈলী আৰু সামগ্ৰীৰ ভিন্নতা আছে।

বেছমেণ্ট

কুতুব মিনাৰ পাঁচ মহলীয়া ৰঙা আৰু ধূসৰ বেলেগ বেলেগ বেলেগ শিলৰ দ্বাৰা গঠিত। বেছমেণ্ট মহলা বুলিও জনাজাত আটাইতকৈ নিম্ন মহলটো ঘুৰিদ বংশৰ চুলতান গিয়াথ-উদ্দিন মহম্মদৰ জীৱনকালত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।^৩২

ইয়াক বাৰটা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আৰু বাৰটা ফ্লেংগযুক্ত পিলাষ্টাৰৰ সৈতে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয় যিবোৰ পৰ্যায়ক্ৰমে ৰখা হয়।^৩২ এই মহলাটোক ফ্লেংগযুক্ত আৰু মহলীয়া বেলকনিৰে পৃথক কৰা হৈছে, যিবোৰ মুকাৰনাছ কৰ্বেলত কঢ়িয়াই নিয়া হয়।^৩০ মহলা এটা নিম্ন বৃত্তাকাৰ প্লিন্থৰ ওপৰত ৰখা হৈছে, য'ত বাৰটা তৰাৰ সৈতে এটা অৰ্ধবৃত্ত লিখা আছে, য'ত তৰাটোৰ বিন্দুৰ মাজত প্ৰতিটো কোণত এটা অৰ্ধবৃত্ত স্থাপন কৰা হৈছে।^৩২

দ্বিতীয়, তৃতীয়, আৰু চতুৰ্থ মহলা

দ্বিতীয়, তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ মহলাটো দিল্লীৰ পৰা শাসন কৰা প্ৰথমজন মুছলমান সাৰ্বভৌম ছাম উদ-দিন ইলতুতমিছে স্থাপন কৰিছিল।^৩৩ তেওঁক দিল্লী চুলতান বংশৰ প্ৰথমজন বুলি গণ্য কৰা হয়।^৩৩ দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় মহলাতো বাৰটা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আৰু বাৰটা ফ্লেংগযুক্ত পিলাষ্টাৰ আছে, যিবোৰ পৰ্যায়ক্ৰমে সজোৱা হৈছে।^৩২ এই ৰঙা বেলেগ বেলেগ বেলেগ শিলৰ স্তম্ভবোৰক ফ্লেংগযুক্ত আৰু মুকাৰনাছ কৰ্বেলৰ ওপৰত সমৰ্থিত মহলীয়া বেলকনিৰে পৃথক কৰা হয়।^৩০ ইয়াৰ পুনৰ্গঠন আৰু হ্ৰাসৰ আগতে চতুৰ্থ মহলাটোও অৰ্ধবৃত্তাকাৰ পিলাষ্টাৰেৰে সজাই তোলা হৈছিল।^৩২ ইয়াক বগা মাৰ্বলেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই তুলনামূলকভাৱে সাধাৰণ।^৩০

পঞ্চম মহলা

১৩৬৯ চনত মিনাৰত বজ্ৰপাতৰ ফলত চতুৰ্থ মহলটো মেৰামতি কৰা হয়। পুনৰ্গঠনৰ সময়ত চুলতান ফিৰোজ শ্বাহ তুগলাকে চতুৰ্থ মহলাৰ আকাৰ হ্ৰাস কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয় আৰু তাৰ পিছত ইয়াক দুটা ভাগত বিভক্ত কৰে।^৩৩

বিতৰ্ক

২০০০ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত দিল্লীৰ বাতৰি কাকতত প্ৰকাশ পাইছিল যে হিন্দু জাতীয়তাবাদী গোট বিশ্ব হিন্দু পৰিষদ আৰু বজৰং দলে মিনাৰ অৱস্থিত কুতুব মিনাৰ কমপ্লেক্সত যজ্ঞ, শুদ্ধ বা শুদ্ধিকৰণৰ সৈতে জড়িত এক আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ হিন্দু অনুষ্ঠান যজ্ঞ অনুষ্ঠিত কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল।^২০ দিল্লী আৰক্ষীয়ে কুতুব মিনাৰৰ সমীপত সমবেত হোৱা ৰাম কৃষ্ণ গৌৰৰ নেতৃত্বত ৮০ জন "কৰ্মী"ক আটক কৰি মিনাৰৰ ভিতৰত যজ্ঞ কৰিবলৈ বাধা প্ৰদান কৰে। আৰক্ষীৰ বেৰিকেডৰ বাবে কৰ্মীসকলে মছজিদ কমপ্লেক্সৰ বাহিৰৰ ৰাজপথত এই অনুষ্ঠান সম্পন্ন কৰিছিল।^৩৪ যিহেতু মিনাৰ নিৰ্মাণত জৈন আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ পৰা পোৱা স্প'লিয়া ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, সেয়েহে সোঁপন্থী হিন্দু গোটসমূহে দাবী কৰিছিল যে মিনাৰ আৰু মছজিদ কমপ্লেক্সত "আৱদ্ধ" হৈ থকা হিন্দু প্ৰতীকসমূহক "মুক্ত" কৰিবলৈ তেওঁলোকে কমপ্লেক্সটো পৰিষ্কাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে।^২০

২০২২ চনৰ ১৮ মে'ত ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ এজন প্ৰাক্তন আঞ্চলিক সঞ্চালক ধৰ্মবীৰ শৰ্মাই কোনো সুনিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ নোহোৱাকৈ দাবী কৰিছিল যে কুতুব মিনাৰ ৰজা বিক্ৰমাদিত্যই পঞ্চম শতিকাত সূৰ্য্যৰ পৰিৱৰ্তিত অৱস্থান পৰ্যবেক্ষণ কৰিবলৈ নিৰ্মাণ কৰিছিল।^৩৫

২০২২ চনৰ ২১ মে’ত সাংস্কৃতিক মন্ত্ৰালয়ৰ সম্পাদক গোবিন্দ মোহনে কুতুব মিনাৰত পোৱা ভাস্কৰ্য্যসমূহ খনন আৰু প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্ত লয়। মন্ত্ৰালয়ে ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপক খননৰ প্ৰতিবেদন দাখিল কৰিবলৈ কয়। মছজিদৰ পৰা ১৫ মিটাৰ দূৰত্বত মিনাৰৰ পৰা ১৫ মিটাৰ দক্ষিণে খনন আৰম্ভ হ'ব পাৰে।^৩৬