অম্লান দত্ত

অম্লান দত্ত (Amlan Datta, ১৭ জুন ১৯২৪ – ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১০) হ'ল এজন প্ৰখ্যাত ভাৰতীয় অৰ্থনীতিবিদ, চিন্তাবিদ আৰু অধ্যাপক।^১২

জন্ম আৰু শিক্ষা

অধ্যাপক অম্লান দত্তৰ জন্ম হৈছিল ব্ৰিটিছ ভাৰতত, বৰ্তমানৰ বাংলাদেশৰ কুমিল্লা জিলাৰ বাগিচাগাঁৱত। পিতৃ অশ্বিনীকুমাৰ দত্ত আৰু মাতৃ সুনীতিবালা দেৱী। কুমিল্লাৰ ঈশ্বৰ পাঠশালাত তেওঁ স্কুলীয়া শি‍ক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৪০ চনত তেওঁ উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণৰ বাবে কলকাতালৈ আহিছিল। তেওঁ কলকাতাৰ প্ৰেচিডেন্সি কলেজৰ পৰা আই.এ. পৰীক্ষাত অৰ্থনীত বিষয়ত প্ৰথম শ্ৰেণীৰ প্ৰথম হৈ‍ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু পাছলৈ ১৯৪৬ চনত কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা প্ৰথম শ্ৰেণীৰ চতুৰ্থ স্থান দখল কৰি‍ অৰ্থনীতিত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁৰ পৰিয়ালৰ আন সদস্যসকলেও যথেষ্ট প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ ভাতৃ অনিল কুমাৰো এজন অৰ্থনীতিবিদ, ভাৰতৰ প্ৰথম বেটচৰ আই এ এছ বিষয়া আৰু প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ খচৰা প্ৰস্তুতকাৰী। তৃতীয় ভাতৃ অনিন্দ্যকুমাৰ এজন বিখ্যাত তাৰ্কিক আৰু অৰ্থনীতিবিদ। কনিষ্ঠ ভাতৃ অৰ্ঘ্যকুসুম ত্ৰিমাসিক আলোচনী ‘সমতট’ৰ সম্পাদক। সমাজকৰ্মী তথা পশ্চিমবংগৰ প্ৰাক্তন মুখ্য সচিব প্ৰয়াত অমিয়াকুমাৰ সেন তেওঁৰ ভগ্নী গীতি‍ৰ স্বামী।

অগ্ৰণী চিন্তাবিদ

অধ্যাপক অম্লান দত্তই অৰ্থনীতি বিষয়ত অধ্যাপনাৰে‍ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰিছিল। কিন্তু তেওঁৰ সক্ৰিয় লেখা-মেলা কেৱল অৰ্থনীতিৰ ক্ষেত্ৰখনতে সীমাৱদ্ধ নাছিল। প্ৰায় চাৰি দশক ধৰি অৰ্থনীতি, ৰাজনীতি, সমাজ দৰ্শন, শিক্ষা, শিল্প, সংস্কৃতি আদি বিভিন্ন বিষয়ত তেওঁৰ চিন্তা-উদ্দীপক গ্ৰন্থসমূহ প্ৰকাশ পাইছে। অতি কম সময়তে তেওঁ নিজৰ সময়ৰ অন্যতম আগশাৰীৰ চিন্তাবিদ হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰে। অধ্যাপক দত্তৰ চিন্তাধাৰাত অৰ্থনীতিৰ লগতে‍ ৰাজনীতিৰ প্ৰসংগও আহিছে আৰু ইতিহাসৰ প্ৰেক্ষাপটত তেওঁ ৰাজনীতি আৰু অৰ্থনীতিৰ সমস্যা পৰ্যালোচনা কৰিছে। ধাপে-ধাপে তেওঁৰ লেখাত নতুন মাত্ৰা সংযোজন হৈছে। চিন্তাৰ স্পষ্টতা, ভাষাৰ স্পষ্টতা, বিশ্লেষণৰ বিস্তৃতি, বুজাবুজিৰ গভীৰতা আৰু দৃঢ় বিশ্বাসৰে তেওঁ সেয়া এৰি থৈ গৈছে। তেওঁৰ লেখাবোৰ আক্ষৰিক অৰ্থত প্ৰবন্ধ। আৰু তেওঁৰ লেখাসমূহে সামাজিকভাৱে সংবেদনশীল অৰ্থনীতিৰ বিভিন্ন দিশ প্ৰতিফলিত কৰে যিয়ে সমাজৰ সকলো স্তৰৰ মানুহৰ বাবে স্বাধীনতা, শান্তি, নিৰাপত্তাৰ লক্ষ্য নিশ্চিত কৰে। বিশ্ববিখ্যাত বিজ্ঞানী এলবাৰ্ট আইনষ্টাইনে অধ্যাপক দত্তৰ প্ৰথমখন গ্ৰন্থ "For Democracy" পঢ়াৰ পাছত তেওঁক ব্যক্তিগতভাৱে প্ৰশংসা-পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰিছিল। বিদ্বান অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপক মনাবেন্দ্ৰনাথ ৰায়ৰ বাওঁপন্থী মতাদৰ্শত আজীৱন বিশ্বাসী দত্তই আৰ্থ-সামাজিক, ৰাজনৈতিক, দাৰ্শনিক তত্ত্বত কবি ৰবীন্দ্ৰনাথ, মহাত্মা গান্ধী, নেহৰুৰ আদৰ্শক সমানে গুৰুত্ব দিছিল। আজিৰ দিনৰ কৰ্পৰেট জগতৰ সমাজৰ প্ৰতি দায়বদ্ধতা সম্ভৱতঃ সেই লক্ষ্যতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে। তেওঁ ইংলেণ্ড, জাপান, চীন, ইটালী, অষ্ট্ৰেলিয়া, ইজিপ্ত, ফ্ৰান্স, জাৰ্মানী, ছুইডেন, আমেৰিকা, ৱেষ্ট ইণ্ডিজ আদি বিশ্বৰ বহু দেশ ভ্ৰমণ কৰি অৰ্থনৈতিক বিকাশ, ৰাজনীতি, সামাজিক দৰ্শন, ধৰ্ম, শিক্ষা, শিল্প, সংস্কৃতি আদি বিভিন্ন বিষয়ত ভাষণ প্ৰদান কৰিছে।

ইংৰাজী ভাষাত প্ৰকাশিত তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহ

• 'For Democracy' - (1953)
• 'Religion, Education and Development' - (1968)
• 'The Third Movement' - (1983)
• 'The Gandhian Way' - (1986)
• 'A New Radicalism and Other Essays' - (1989)
• 'Beyond Socialism' - (1993)
• 'For A Quiet Revolution' - (1997)
• 'On the edge of A Century' - (1999)
• 'Perspectives of Economic Development'
• 'Towards an Alternative Economic Order'
• 'Socialism, Democracy and industrialization'
• Transitional Puzzles'

বাংলা ভাষাত প্ৰকাশিত তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহ

• 'গণতন্ত্ৰ ও গণযুগ' - (১৯৬৭)
• 'তিন দিগন্ত' - (১৯৭৮)
• 'ব্যক্তি, যুক্তি, সমাজ' - (১৯৭৮)
• 'কমলা বক্তৃতা ও অন্যান্য ভাষণ' - (১৯৮৪)
• 'গান্ধী ও ৰবীন্দ্ৰনাথ' - (১৯৮৬)
• 'দ্বন্দ্ব ও উত্তৰণ' - (১৯৮৯)
• 'শান্তিৰ সপক্ষে' - (১৯৯২)
• 'বিকল্প সমাজেৰ সন্ধানে' - (১৯৯৪)
• 'অন্য এক বিপ্লব' - (১৯৯৯)
• 'মুক্তি তোৰে পেতেই হবে' - (২০০২)
• 'প্ৰবন্ধ সংগ্ৰহ' - (২০০৫)
• 'যে কথা বলিতে চাই' - (২০০৯)

সম্মান

অধ্যাপক অম্লান দত্তক বহু বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হৈছে। ১৯৭২ চনত আনন্দবাজাৰ পত্ৰিকা গোষ্ঠীয়ে তেওঁক ‘আনন্দপুৰস্কাৰ’ৰে সন্মান জনায়। ১৯৯৯ চনত পশ্চিমবংগ বাংলা অকাডেমীয়ে ‘বিদ্যাসাগৰ বঁটা’ প্ৰদান কৰে। এই পুৰস্কাৰৰ পঁচিশ হাজাৰ টকাৰ ধনৰাশি‍ তদানীন্তন মুখ্যমন্ত্ৰী বুদ্ধদেৱ ভট্টাচাৰ্যৰ হাতত ওডি়শাৰ বানাক্ৰান্তৰ সহায়ৰ বাবে তুলি দিছিল। ইয়াৰ বাহিৰেও কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জগত্তাৰিণী পদক, শিৰোমণি পুৰস্কাৰ আৰু বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ 'দেশিকোত্তম' পুৰস্কাৰেৰে তেওঁ ভূষিত হৈছিল।

মৃত্যু

২০১০ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত কলকাতাৰ ছল্ট লেকত থকা বাসগৃহত ৮৬ বছৰ বয়সত অধ্যাপক অম্লান দত্তৰ হৃদৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যু হয়।