হিন্দু কিংবদন্তি
১০৬ প্ৰবন্ধ
-
অক্ৰুৰ
অক্ৰুৰ (সংস্কৃতত অক্ৰুৰ মানে 'নিষ্ঠুৰ নহয়')। অক্ৰুৰ হিন্দু ধৰ্মৰ এজন যাদৱ ৰাজকুমাৰ আৰু বিশেষকৈ ভগৱান কৃষ্ণৰ খুড়াক হিচাপে বেছিকৈ পৰিচিত। কাশীৰ ৰজাৰ কন্যা শৱাফল্কা আৰু গাণ্ডিনীৰ পুত্ৰ কংসই তেওঁক নিৰ্দেশ দিয়ে যে তেওঁৰ ভাগিন কৃষ্ণ আৰু বলৰামক মথুৰাত থকা ধনুৰ্যজ্ঞ (অস্ত্ৰৰ উৎসৱ)লৈ আনি তেওঁলোকক বধ কৰিব…
-
ইৰাৱতী
ইৰাৱতী (সংস্কৃত: इरावती, ইংৰাজী: Iravati) হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীৰ এগৰাকী ব্যক্তিত্ব। ৰামায়ণত উল্লেখ কৰা অনুসৰি তেওঁ কদ্ৰু আৰু কাশ্যপ ঋষিৰ কন্যা। তেওঁক এখন পবিত্ৰ ভাৰতীয় নদী ইৰাৱতীৰ সৈতেও জড়িত৷ এই নদীখন বৈদিক যুগত আধুনিক পঞ্জাৱৰ ৰবি নদীৰ এটা অন্যতম নাম আছিল।
-
কণ্ণগি
কণ্ণগি বা কণ্ণকি (Kannagi/Kannaki) তামিল মহাকাব্য শিলাপ্পটিকৰমৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ। শিলাপ্পটিকৰমত কণ্ণগিক এগৰাকী পৱিত্ৰ নাৰী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। নিজৰ গিৰীয়েকৰ আনুগত্যহীনতাৰ কথা জানিও কণ্ণগিয়ে কিদৰে গিৰীয়েকৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়, নিজৰ সৰ্বস্ব হেৰুওৱা অনুতপ্ত গিৰীয়েকৰ স'তে কিদৰে নিজৰ বৈবাহিক জীৱন…
-
চেটি চান্দ
চেটি চান্দ (Cheti Chand) ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ হিন্দু সিন্ধী সকলে পালন কৰা উৎসৱ। এই উৎসৱে সিন্ধী হিন্দুসকলৰ বাবে চন্দ্ৰ হিন্দু নৱবৰ্ষৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে। এই উৎসৱৰ তাৰিখ চন্দ্ৰসৌৰ হিন্দু কেলেণ্ডাৰৰ চন্দ্ৰমাহৰ ওপৰত আধাৰিত। চেটি চান্দ সিন্ধী সকলৰ নৱবৰ্ষৰ দিন।
-
তাৰকাময় যুদ্ধ
তাৰকাময় যুদ্ধ (সংস্কৃত: तारकामय युद्ध, আক্ষৰিক অৰ্থ:'তাৰাৰ প্ৰেমৰ বাবে যুদ্ধ') হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত বৰ্ণনা কৰা এখন প্ৰাচীন যুদ্ধ৷ চন্দ্ৰ দেৱতা সোমে বৃহস্পতিৰ পত্নী তাৰাক পলোৱাই নিয়াৰ ফলত এই যুদ্ধৰ সূত্ৰপাত হৈছিল।
-
দ্বাদশ মহাজন
দ্বাদশ মহাজন হৈছে ভগৱান বিষ্ণুৰ বাৰজন বিশেষ আৰু বিশ্বস্ত প্ৰতিনিধি। মানৱ সমাজক ভক্তিমূলক সেৱাসমূহৰ প্ৰতি উদ্বুদ্ধ কৰিবলৈ বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰাটো হৈছে এই প্ৰতিনিধিসকলৰ কৰ্তব্য। মহাজন শব্দটোৰ অৰ্থ হৈছে 'মহৎ-লোক'।
-
নৈমিষাৰণ্য
নৈমিষাৰণ্য, যাক নৈমিষ বুলিও কোৱা হয়, পুৰাণ সাহিত্যৰ লগতে ৰামায়ণ আৰু মহাভাৰত উভয়তে সঘনাই উল্লেখ থকা এক পৱিত্ৰ অৰণ্য। ঋষিৰ বৃহৎ সমাৱেশৰ আগতে প্ৰথমবাৰৰ বাবে পুৰাণৰ বৰ্ণনা কৰা ঠাই বুলি গণ্য কৰা হয়।
-
পাঞ্চজন্য
পাঞ্চজন্য (पाञ्चजन्य) জগতৰ পালকৰ্ত্তা হিন্দু দেৱতা বিষ্ণুৰ শংখ। ই তেওঁ ধাৰণ কৰা চাৰিটা প্ৰাথমিক অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰ অন্যতম। পাঞ্চজন্য পঞ্চ মহাভূতৰ প্ৰতীক আৰু ইয়াক বজালে সৃষ্টিৰ আদিম শব্দ উৎপন্ন হয় বুলি গণ্য কৰা হয়।
-
শুম্ভ আৰু নিশুম্ভ
শুম্ভ আৰু নিশুম্ভ হৈছে হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত বৰ্ণিত দুটা অসুৰ। এই বিষয়ে দেৱী মাহাত্ম্যত উল্লেখ আছে। তেওঁলোকৰ কিংবদন্তীত, তেওঁলোকক কৌশিকী দেৱীয়ে হত্যা কৰিছিল।
-
স্বৰ্গ (হিন্দু দৰ্শন)
স্বৰ্গ (সংস্কৃত: स्वर्गः, আক্ষৰিক অৰ্থ: 'পোহৰৰ বাসস্থান';) হিন্দু ধৰ্মৰ দেৱতাসকলৰ আকাশী বাসস্থান৷ ইয়াক সৰগ, ইন্দ্ৰলোক আৰু স্বৰ্গলোক নামেৰেও জনা যায়। হিন্দু দৰ্শন মতে ব্ৰহ্মাণ্ডৰ সাতখন উচ্চ লোকৰ ভিতৰত স্বৰ্গ অন্যতম।
-
স্যমন্তক
স্যমন্তক (সংস্কৃত: स्यमन्तक, ৰোমানীকৃত: Syamantaka) হৈছে হিন্দু সাহিত্যত প্ৰদৰ্শিত এক কিংবদন্তিমূলক মণি, যাৰ যাদুকৰী শক্তিৰ আছে বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াক ৰুবী নামৰ এবিধ অমূল্য ৰত্ন বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।
-
হবিৰ্ভূ
হবিৰ্ভূ বা মনিনী (हविर्भू) আছিল কৰ্দম ঋষি আৰু দেৱহুতীৰ চতুৰ্থী কন্যা আৰু ঋষি পুলস্ত্যৰ পত্নী। তেওঁ ঋষি বিশ্ৰবা আৰু ঋষি অগস্ত্যৰ মাতৃ আছিল।
-
উচ্চৈঃশ্ৰবা
উচ্চৈঃশ্ৰবা (সংস্কৃত: उच्चैःश्रवस्, ৰোমানীকৃত: Uccaiḥśravas বা সংস্কৃত: उच्चैःश्रवा:, ৰোমানীকৃত: Uccaiḥśravāḥ), (আক্ষৰিক অৰ্থ: 'দীঘল কাণ' বা 'উচ্চস্বৰে চিঞৰা') হিন্দু ধৰ্মৰ শ্ৰুতিকথাত বৰ্ণনা কৰা এটা সাতমূৰীয়া উৰণীয়া ঘোঁৰা, যিটো সমুদ্ৰ মন্থনৰ সময়ত সৃষ্টি হৈছিল।
-
কচ
কচ বা কছ হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত এজন উল্লেখযোগ্য ঋষি। তেওঁ বৃহস্পতি আৰু তাৰাৰ পুত্ৰ। কচৰ আখ্যান মহাভাৰত, মৎস্য পুৰাণ আৰু অগ্নি পুৰাণত উল্লেখ আছে। তেওঁ গুৰু শুক্ৰৰ পৰা মৃতসঞ্জীৱনী বিদ্যা(মৃতকক পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ গীত) শিকিবলৈ যোৱা ঘটনাৰ বাবে জনাজাত।
-
কীৰ্ত্তিমুখ
কীৰ্ত্তিমুখ বা কীৰ্তিমুখ (সংস্কৃত: कीर्तिमुख) হৈছে বিশাল দন্তযুক্ত, আৰু মেলি থকা মুখেৰে এক উগ্ৰ দানৱৰ চানেকি। ভাৰতৰ হিন্দু মন্দিৰৰ স্থাপত্যসমূহত ইয়াক সততে দেখা যায়। দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু প্ৰায়ে বৌদ্ধ স্থাপত্যতো ইয়াৰ উপস্থিতি দেখা পোৱা যায়। ই আন হিন্দু কিংবদন্তি জীৱ যেনে মকৰ আদিৰ দৰে নহয়।
-
কুশনাভ
কুশনাভ হিন্দু ধৰ্ম গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা এগৰাকী ৰজা। তেওঁক অমাৱসু বংশৰ ৰজা আৰু চন্দ্ৰবংশ বংশৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক কুশৰ পুত্ৰ বুলি কোৱা হৈছে। কুশনাভক মহোদয়া চহৰৰ প্ৰতিষ্ঠাপক বুলি বিশ্বাস কৰা হয় (বৰ্তমানৰ কনৌজ বুলি গণ্য কৰা হয়)।
-
কৌস্তুভ
কৌস্তুভ (সংস্কৃত: कौस्तुभ, ৰোমানীকৃত: Kaustubha, আক্ষৰিক অৰ্থ: 'চূড়াৰ মণি') হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত বৰ্ণনা কৰা এটা ঐশ্বৰিক ৰত্ন বা মণি। এই ৰত্ন বিষ্ণুৱে ধাৰণ কৰে বাবে তেওঁক কৌস্তুভধাৰী উপাধি প্ৰদান কৰা হয়।
-
কৰ্কোটক
কাৰ্কোটক হিন্দু ধৰ্মত প্ৰচলিত নাগ ৰজা। কাশ্যপ আৰু কদ্ৰুৰ অন্যতম সন্তান কাৰ্কোটকক নিষাধ ৰাজ্যৰ ওচৰৰ এখন অৰণ্যত বাস কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়। হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি তেওঁ ৰজা নলক মেৰিয়াই ধৰে আৰু তেওঁক কুৎসিত আৰু কুৎসিত আকৃতিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে।
-
ডাকিনী
ডাকিনী (डाकिनी) বুলিলে হিন্দু আৰু বৌদ্ধ উভয় ধৰ্মতে এক প্ৰকাৰৰ নাৰী আত্মা বা ৰাক্ষসীক বুজা যায়। ডাকিনীৰ ধাৰণাটো প্ৰসংগ আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি কিছু ভিন্ন হোৱা দেখা যায়।
-
নীম কৰোলী বাবা
নীম কৰোলী বাবা (Neem Karoli Baba) বা নীব কাৰোৰী বাবা (জন্ম: লক্ষ্মণ নাৰায়ণ শৰ্মা; ১৯০০ – ১১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৭৩) হিচাপেও পৰিচিত৷ তেখেতৰ অনুগামীসকলে তেখেতক মহাৰাজ-জী বুলি মাতিছিল৷ তেখেত হনুমানৰ ভক্ত আছিল।
-
পুতনা
হিন্দু ধৰ্ম অনুসৰি পুতনা হৈছে শিশু কৃষ্ণই বধ কৰা এক ৰাক্ষসী। পুতনাই এগৰাকী সুন্দৰী নাৰীৰ বেশ ধৰি বিষযুক্ত স্তনপান কৰোৱাই কৃষ্ণক হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে যদিও স্তনপানৰ জৰিয়তে কৃষ্ণই পুতনাৰ প্ৰাণ শুহি লয়। স্তনদান দিয়াৰ বাবে পুতনাক কৃষ্ণৰ তোলনীয়া মাতৃ হিচাপেও জনা যায়।
-
বৰ্বৰীক
বৰ্বৰীক (Barbarika) বা খাটু শ্যাম হৈছে উত্তৰ ভাৰতত পূজ্য এজন হিন্দু দেৱতা। স্কন্দ পুৰাণৰ মতে বৰ্বৰীক ঘটোৎকচ (ভীমৰ পুত্ৰ) আৰু দৈত্য মূৰৰ কন্যা ৰাজকুমাৰী মৌৰৱীৰ পুত্ৰ আছিল আন কিছুমান তথ্যত তেওঁ দক্ষিণৰ পৰা অহা এজন যোদ্ধা বুলি উল্লেখ আছে।
-
মচ্ছনু
মচ্ছনু (থাই: มัจฉานุ; RTGS: Matchanu; Khmer: មច្ឆានុប; RTGS: Macchanub) হনুমানৰ পুত্ৰ, যি কাহিনী ৰামায়ণৰ থাই আৰু অন্যান্য সংস্কৰণত দেখা যায়। ৰামায়ণৰ এই সংস্কৰণসমূহৰ মতে ৰাৱণৰ সৈন্যৰ সৈতে হোৱা এখন যুদ্ধৰ সময়ত হনুমানে এজন শক্তিশালী প্ৰতিদ্বন্দ্বীৰ সন্মুখীন হয়।
-
মণিদ্বীপ
মণিদ্বীপ (मणिद्वीप) হিন্দু ধৰ্মৰ শক্তিবাদ পৰম্পৰা অনুসৰি পৰম দেৱী আদি শক্তিৰ বাসস্থান। ই সুধা সমুদ্ৰ নামৰ সাগৰৰ মাজত অৱস্থিত এটা দ্বীপ। দেৱী ভাগৱত পুৰাণত মণিদ্বীপক সৰ্বলোক অৰ্থাৎ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সৰ্বোচ্চ স্থানত অৱস্থিত জগত বুলি কোৱা হৈছে।
-
সিংহিকা
সিংহিকা (Simhika বা Sinhika) অসুৰ ৰজা হিৰণ্যকশিপুৰ কন্যা আছিল আৰু বিষ্ণু ভক্ত প্ৰহ্লাদৰ ভনী আছিল। তেওঁক ভগৱান বিষ্ণুৰ দ্বাৰা দুটা শিৰশ্ছেদ কৰা স্বৰভানু (स्वरभानु) -ৰ মাতৃ হিচাপেও গণ্য কৰা হয়, যাৰ ফলত মুৰৰ অংশৰ পৰা ৰাহু আৰু বাকী শৰীৰৰ পৰা কেতু সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁৰ আন ১০১জন সন্তান আছিল।
-
স্বাহা
হিন্দু ধৰ্ম আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মত স্বাহা (स्वाहा) হৈছে মন্ত্ৰোচ্চাৰণৰ শেষত মোখনি মৰা এক শব্দ। স্বাহাৰ অৰ্থ হৈছে "সুকথন"। যজ্ঞ আদিত প্ৰতিটো মন্ত্ৰ স্বাহাৰে সামৰণি মৰা হয়। তিব্বতীয় ভাষাত স্বাহাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ "সেয়ে হওক" আৰু ইয়াক প্ৰায়ে স্বহা হিচাপে উচ্চাৰণ কৰাৰ লগতে লিখিত ৰূপত প্ৰকাশ কৰা হয়।
-
অজামিল
অজামিল (अजामिल) ভাগৱত পুৰাণৰ ষষ্ঠ কাণ্ডত বৰ্ণিত এক আখ্যানৰ মুখ্য চৰিত্ৰ। ভগৱন্তৰ স্বৰ্গীয় নাম জপৰ জৰিয়তে আনকি পাপীৰো পাপ সংঘটন কৰাৰ প্ৰৱণতাৰ পৰা যে মুক্তি পোৱাৰ আশা থাকে, সেই ব্যাখ্যা আগবঢ়াবলৈ অজামিলৰ আখ্যানটো হিন্দু ধৰ্মত ব্যৱহৃত হৈ আহিছে।
-
অলকা
অলকা (अलका), অলকাপুৰী বা অলকাৱতী হৈছে হিন্দু আখ্যানসমূহত বৰ্ণিত এখন নগৰ। ই যক্ষসকলৰ ৰজা আৰু ধনৰ দেৱতা কুবেৰৰ আবাসস্থান। মহাভাৰতত এই নগৰখন যক্ষ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী বুলি উল্লেখ আছে। এই নগৰখন স্থাপত্য, সমৃদ্ধি আৰু সামগ্ৰিক শোভাৰ ক্ষেত্ৰত ইন্দ্ৰৰ ৰাজধানী অমৰাৱতীৰ সমকক্ষ বুলি কোৱা হয়।
-
কালিয়
হিন্দু পৰম্পৰাত কালিয় বৃন্দাবনৰ যমুনা নদীত বাস কৰা এক বিষাক্ত নাগ আছিল। নাগটোৰ চাৰিওফালে চাৰি ধাৰা যমুনাৰ পানী উতলি বিষেৰে বুদবুদ হৈ উঠিছিল। কোনো চৰাই বা জন্তুৱে ওচৰলৈ যাব নোৱাৰিছিল আৰু নদীৰ পাৰত মাত্ৰ এডাল কদম্ব গছ অকলশৰীয়াকৈ গজি উঠিছিল।
-
খাণ্ডৱ বন
খাণ্ডৱ বন বা খাণ্ডৱ বনাঞ্চল (সংস্কৃত: खाव वन) বা খাণ্ডৱপ্ৰস্থ (সংস্কৃত:खाण्डवप्रस्थ) মহাভাৰত মহাকাব্যত উল্লেখ কৰা এখন অৰণ্য। ই যমুনা নদীৰ পশ্চিমে আছিল। পাণ্ডৱসকলে এই বনাঞ্চলখন পৰিষ্কাৰ কৰি ইন্দ্ৰপ্ৰস্থ নামৰ তেওঁলোকৰ ৰাজধানী চহৰখন নিৰ্মাণ কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।
