শৌনক

শৌনক (शौनक, ) শিক্ষকৰ বাবে আৰু অথৰ্ববেদৰ এটা শাখাৰ বাবে প্ৰয়োগ কৰা নাম। তেওঁ বিশেষকৈ এজন প্ৰখ্যাত সংস্কৃত ব্যাকৰণবিদ, ঋগ্বেদ-প্ৰতিশাখ্যা, বৃহদ্বতা, কাৰণ-ব্যূহ, ঋগ্বেদৰ ছটা অনুক্ৰমণী (সূচী) আৰু ঋগবেদৰ বিধানৰ ৰচক। তেওঁ কাত্যায়ন আৰু অশ্বলায়নৰ গুৰু আৰু ঋগবেদৰ বাস্কল আৰু শকল শাখাৰ সংমিশ্ৰণ কৰা বুলি কোৱা হয়। মহাভাৰতত তেওঁক ৰুৰু আৰু প্ৰমদ্বাৰৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে আৰু ভাগৱত পুৰাণত তেওঁক ভৃগু বংশৰ অন্তৰ্গত গ্ৰীৎসমদাৰ নাতি আৰু সুনকৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।^১২

সাহিত্য

বিষ্ণু পুৰাণৰ মতে শৌনাক গ্ৰীৎসমাদৰ পুত্ৰ আছিল আৰু তেওঁ মানৱ জীৱনৰ চাৰিটা স্তৰৰ ব্যৱস্থা উদ্ভাৱন কৰিছিল। সূত মহামুনিয়ে শৌনক মহামুনিৰ নেতৃত্বত এদল ঋষিৰ আগত পৌৰাণিক কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছিল।

উৱতাৰ ঋগ্বেদ-প্ৰতিশাখ্যাৰ টীকাকাৰ চম্পা চহৰৰ বিষ্ণুমিত্ৰৰ মতে, নৈমিষত অনুষ্ঠিত হোৱা সত্ৰযজ্ঞত (১২ দিনীয়া অতি বৃহৎ পৰিসৰৰ সামূহিক যজ্ঞ) আনক শিক্ষাদান কৰা শৌনকৰ বাবেই ঋগবেদ-প্ৰতিশাখ্যা বুলি কোৱা হয়।^৩৪

ঋগ্বেদিক মন্ত্ৰৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত লিখা বিধান গ্ৰন্থ ঋগবিধানকো শৌনকৰ বুলি কোৱা হয়।^৫ তেওঁ ৰচনা কৰা বিধানে শ্ৰৌত আৰু গ্ৰুহ্য শাস্ত্ৰ (শাস্ত্ৰ)ত লিখা আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰ সৰল কৰাত সহায় কৰিছিল।^২

মহাকাব্য মহাভাৰতত শৌনকৰ বিশিষ্ট ভূমিকা আছিল। নৈমিষাৰণ্যত শৌনকৰ নেতৃত্বত ঋষি সন্মিলনৰ সময়ত উগ্ৰশ্ৰৱ সৌতি নামৰ এজন কাহিনীকাৰে শৌনকক মহাকাব্যখনৰ বৰ্ণনা কৰিছিল। শৌনকে যুধিষ্ঠিৰৰ নিৰ্বাসনৰ পাছত দুখৰ প্ৰকৃতিৰ বিষয়েও সান্ত্বনা দিছিল।^৬