১৯৯৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন

১৯৯৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন ভাৰতৰ অসম ৰাজ্যত অনুষ্ঠিত হোৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিধানসভা নিৰ্বাচন, যাৰ জৰিয়তে অসম বিধানসভাৰ ১০ম গঠন সম্পন্ন হয়। এই নিৰ্বাচনৰ ফলাফল আৰু তাৰ পৰৱৰ্তী চৰকাৰ গঠন প্ৰক্ৰিয়াই অসমত আঞ্চলিক দলৰ শক্তিবৃদ্ধি, জোট-ৰাজনীতি আৰু শাসন-ব্যৱস্থাৰ ওপৰত জনমত—এই কেইবাটাও দিশ স্পষ্টকৈ উন্মোচন কৰিছিল।

পটভূমি

এই নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বৱৰ্তী সময়ছোৱাত শাসক দল ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ বিৰুদ্ধে জন-অসন্তোষ বৃদ্ধি পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। উৎস-টোকা অনুসৰি, দুৰ্নীতিৰ অভিযোগ আৰু ৰাজ্যখনত বিদ্ৰোহী কাৰ্যকলাপ দমনৰ নামত চৰকাৰী যন্ত্ৰ, বিশেষকৈ আৰক্ষী সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ “নিৰ্বিচাৰ ব্যৱহাৰ” বুলি ধাৰণা কৰা ঘটনাসমূহৰ বাবে জন-ৰোষ গা কৰি উঠিছিল। এনে পৰিস্থিতিত শাসন-শৈলী, আইন-শৃঙ্খলা আৰু ৰাজনৈতিক আস্থা—এই তিনিটা বিষয় নিৰ্বাচনী আলোচনাৰ কেন্দ্ৰলৈ আহে।

আনহাতে আঞ্চলিক ৰাজনীতিতো পুনৰ গতি দেখা যায়। উৎস-টোকা অনুসৰি, “নতুন অসম গণ পৰিষদ” দলে অসম গণ পৰিষদৰ সৈতে চামিল হয়; ইয়াক আঞ্চলিক শক্তিৰ সংহতি আৰু নিৰ্বাচনী সংগঠন মজবুত কৰাৰ এক কাৰণ বুলি ধৰা হয়। এই সংহতিৰ লগতে কংগ্ৰেছ-বিৰোধী শক্তিসমূহৰ মাজত জোটৰ প্ৰৱণতাও দৃশ্যমান হৈছিল।

নিৰ্বাচনৰ ৰূপৰেখা আৰু অংশগ্ৰহণ

এইটো এক বিধানসভা (legislative) নিৰ্বাচন আছিল; দেশ আছিল ভাৰত। উৎস-টোকা অনুসৰি ভোটদানৰ হাৰ আছিল ৭৮.৯২%। ভোটদানৰ এই উচ্চ হাৰক সাধাৰণতে সক্ৰিয় জন-অংশগ্ৰহণৰ সূচক হিচাপে দেখা হয়, যদিও নিৰ্বাচনী আচৰণৰ কাৰণসমূহ ক্ষেত্ৰবিশেষে ভিন্ন হ’ব পাৰে।

প্ৰাৰ্থী-অংশগ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত কিছু লক্ষণীয় তথ্য পোৱা যায়—

• মুঠ ১৭ গৰাকী মহিলা প্ৰাৰ্থীয়ে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিছিল।
• ইয়াৰে ৬ গৰাকী বিজয়ী হৈছিল।

উৎস-টোকা অনুসৰি, সমষ্টিভেদে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ তীব্ৰতাতো ভিন্নতা আছিল—

• ওদালগুৰি সমষ্টিত প্ৰাৰ্থীৰ সংখ্যা আটাইতকৈ কম: ২ জন।
• বৰপেটা সমষ্টিত প্ৰাৰ্থীৰ সংখ্যা আটাইতকৈ বেছি: ২৮ জন।

এই তথ্যসমূহে ৰাজনৈতিক প্ৰতিযোগিতা সমষ্টি অনুসৰি কিমানখিনি অসমান হ’ব পাৰে, তাৰ এক সৰু কিন্তু স্পষ্ট চিত্ৰ আগবঢ়ায়।

দলীয় জোট আৰু নিৰ্বাচনী কৌশল

উৎস-টোকা অনুসৰি, অসম গণ পৰিষদে কংগ্ৰেছক প্ৰতিহত কৰাৰ লক্ষ্যৰে কংগ্ৰেছ-বিৰোধী দলসমূহৰ সৈতে জোট-সমঝোতা গঢ়ি তোলে। ইয়াৰ ভিতৰত ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি আৰু ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)ৰ সৈতে সহযোগিতামূলক সম্পর্ক বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। জোট-নীতিৰ মূল যুক্তি আছিল ভোট-বিভাজন হ্ৰাস কৰা আৰু একেলগে কংগ্ৰেছ-বিৰোধী মঞ্চ তৈয়াৰ কৰা। উৎস-টোকা অনুসৰি, এই কৌশলৰ “সু-ফল” নিৰ্বাচনী ফলাফলত প্ৰকাশ পায়।

এই নিৰ্বাচনৰ পৰা অসমত জোট-ৰাজনীতিৰ এক বাস্তৱ ছবি দেখা যায়—য’ত সমৰ্থন, বাহিৰৰ পৰা সহযোগিতা আৰু মন্ত্ৰীসভাত অংশগ্ৰহণ একে চৰকাৰক ভিন্ন ৰূপে টিকাই ৰাখে।

ফলাফল আৰু আসন-বিন্যাস

উৎস-টোকা অনুসৰি ফলাফল এইদৰে প্ৰকাশ পায়—

• অসম গণ পৰিষদে ৫৯খন আসনত জয় লাভ কৰি প্ৰথম স্থান লাভ কৰে।
• ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছে ৩৪টা সমষ্টিৰ পৰা বিজয়ী হৈ প্ৰধান বিৰোধী দলৰ আসনত বহে।

ইয়াৰ জৰিয়তে শাসনক্ষমতা কংগ্ৰেছৰ হাতৰ পৰা অগপলৈ স্থানান্তৰিত হয়। ৫৯খন আসনৰ সফলতাই অগপক বিধানসভাত নেতৃত্ব দিয়াৰ মৰ্যাদা দিয়ে আৰু চৰকাৰ গঠনৰ পথ মুকলি কৰে। একেদৰে কংগ্ৰেছৰ ৩৪খন আসন দলটোক বিৰোধী শিবিৰৰ প্ৰধান শক্তি হিচাপে স্থাপন কৰে।

চৰকাৰ গঠন আৰু মুখ্যমন্ত্ৰিত্ব

উৎস-টোকা অনুসৰি, প্ৰফুল্ল কুমাৰ মহন্তৰ নেতৃত্বত অগপে চৰকাৰ গঠন কৰে। এই চৰকাৰৰ সমৰ্থনত বাওঁ শিবিৰৰ ভূমিকা স্পষ্ট—

• ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (চি.পি.আই.) সমৰ্থনৰ লগতে মন্ত্ৰীসভাত অংশ লয়।
• ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী) (চি.পি.আই.(এম)) চৰকাৰত যোগ নিদিয়াকৈ বাহিৰৰ পৰা সমৰ্থন দিয়ে।

এই ধৰণৰ বন্দোবস্তে অসমত চৰকাৰ-গঠন প্ৰক্ৰিয়াত “সমৰ্থন” আৰু “অংশগ্ৰহণ”ৰ ফাৰাক স্পষ্ট কৰে। মন্ত্ৰীসভাত সোজাকৈ যোগ দিয়া আৰু বাহিৰৰ পৰা সমৰ্থন দিয়া—এই দুয়োটা কৌশলৰ ৰাজনৈতিক লক্ষ্য একে হ’ব পাৰে, কিন্তু দায়বদ্ধতা আৰু সিদ্ধান্তগ্ৰহণত ইয়াৰ ভিন্ন তাৎপর্য থাকে।

উল্লেখযোগ্য ঘটনা: দ্বৈত বিজয় আৰু উপ-নিৰ্বাচন

এই নিৰ্বাচনৰ এটা লক্ষ্যণীয় দিশ আছিল প্ৰফুল্ল কুমাৰ মহন্তৰ দ্বৈত সমষ্টিৰ পৰা জয়। উৎস-টোকা অনুসৰি, তেওঁ নগাওঁ আৰু বৰহমপুৰ—দুটা বিধানসভা সমষ্টিৰ পৰা বিজয়ী হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ নগাওঁ আসনখন এৰি দিয়ে। সেই আসনত অনুষ্ঠিত উপ-নিৰ্বাচনত অগপ প্ৰাৰ্থী গিৰিন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা বিজয়ী হয়।

এনে ঘটনা ভাৰতীয় বিধানসভা ৰাজনীতিত কেতিয়াবা দেখা যায়—য’ত এজন নেতাই একাধিক সমষ্টিৰ পৰা জয়ী হৈ শেষত এটা আসন ৰাখি আনটো এৰি দিয়ে; ফলত সংশ্লিষ্ট সমষ্টিত পুনৰ ভোটাভুটি হয় আৰু দলে বা জোটে নিজৰ জনসমৰ্থন পুনৰ পৰীক্ষা কৰাৰ অৱকাশ পায়।

তাৎপৰ্য

১৯৯৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচনে অসমৰ ৰাজনৈতিক দৃশ্যপটত কেইটামান দীৰ্ঘমেয়াদী ইঙ্গিত স্পষ্ট কৰিলে। প্ৰথমতে, শাসক দলৰ বিৰুদ্ধে জমা হোৱা জন-অসন্তোষ (দুৰ্নীতিৰ অভিযোগ, আৰু আইন-শৃঙ্খলা ৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত শক্তি-প্ৰয়োগ সম্পৰ্কীয় ক্ষোভ) ভোট-বিহাৰৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে—এই কথাই ফলাফলত প্ৰতিফলিত হোৱা বুলি উৎস-টোকা ইঙ্গিত কৰে। দ্বিতীয়তে, আঞ্চলিক শক্তিৰ সংহতি (নতুন অসম গণ পৰিষদৰ অগপত চামিল হোৱা) আৰু কংগ্ৰেছ-বিৰোধী জোট-নীতি অগপৰ বাবে অনুকূল পৰিবেশ সৃষ্টি কৰিলে। তৃতীয়তে, চি.পি.আই আৰু চি.পি.আই.(এম)ৰ সমৰ্থন-পদ্ধতিৰ ভিন্নতা (মন্ত্ৰীসভাত অংশগ্ৰহণ বনাম বাহিৰৰ সমৰ্থন) অসমৰ জোট-শাসনৰ এক বাস্তৱ মডেল আগবঢ়ায়।

আৰু চাওক

• অসম বিধানসভা
• অসম গণ পৰিষদ
• ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ
• ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি
• ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)
• প্ৰফুল্ল কুমাৰ মহন্ত