শিৱনেৰী দুৰ্গ

শিৱনেৰী দুৰ্গ (কিল্লা বুলিও জনাজাত) ভাৰতৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ পুনে জিলাৰ জুন্নাৰৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা প্ৰাচীন সামৰিক দুৰ্গ। ই মাৰাঠা ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্থাপক চত্ৰপতি শিৱাজী মহাৰাজৰ জন্মস্থান।^১

ইতিহাস

দেৱগিৰিৰ যাদৱসকলৰ দখলত থকাৰ বাবে শিৱনেৰীয়ে নাম পালে। এই দুৰ্গটো মূলতঃ দেশৰপৰা বন্দৰ চহৰ কল্যাণলৈ যোৱা পুৰণি বাণিজ্যিক পথটো পহৰা দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত দিল্লী চুলতানী দুৰ্বল হোৱাৰ পিছত এই ঠাইখন বাহমানী চুলতান ৰাজ্যলৈ গতি কৰে আৰু তাৰ পিছত ষোড়শ শতিকাত আহমদনগৰ চুলতান ৰাজ্যলৈ যায়। ১৫৯৫ চনত ছাত্ৰপতি শিৱাজী মহাৰাজৰ দাদা মালোজী ভোছালে নামৰ এজন মাৰাঠা মুখিয়ালক আহমদনগৰ চুলতান বাহাদূৰ নিজাম শ্বাহে ডাঙৰ কৰি দিয়ে আৰু তেওঁ শিৱনেৰী আৰু চাকনক মঞ্জুৰ কৰে। ১৬৩০ চনৰ ১৯ ফেব্ৰুৱাৰীত দুৰ্গটোত জন্মগ্ৰহণ কৰা শিৱাজী মহাৰাজে শৈশৱ তাতেই কটায়। দুৰ্গৰ ভিতৰত শিৱৈ দেৱী দেৱীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত এটা সৰু মন্দিৰ আছে (কিছুমান বিৱৰণীত আমাক তথ্য পোৱা যায় যে গড়ৰ নাম অৰ্থাৎ শিৱনেৰীৰ পৰা শিৱাজী নাম আহিছে),^২ যাৰ নামেৰে শিৱাজীৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল। ইংৰাজ ভ্ৰমণকাৰী ফ্ৰেজে ১৬৭৩ চনত এই দুৰ্গটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল আৰু ইয়াক অজেয় বুলি বিবেচনা কৰিছিল। তেওঁৰ হিচাপ অনুসৰি গড়টোত সাত বছৰ ধৰি হাজাৰটা পৰিয়ালক খাদ্য যোগান ধৰিব পৰাকৈ ভালদৰে জমা হৈছিল। তৃতীয় এংলো-মাৰাঠা যুদ্ধৰ পিছত ১৮১৯ চনত এই দুৰ্গটো ব্ৰিটিছ শাসনৰ অধীনলৈ আহে।

২০২১ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থাৰ বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ আংশিক তালিকাত ইয়াক "মহাৰাষ্ট্ৰত মাৰাঠা সামৰিক স্থাপত্যৰ ধাৰাবাহিক মনোনয়ন"ৰ অংশ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।^৩

স্থাপত্য

শিৱনেৰী দুৰ্গ^৪ হৈছে ত্ৰিকোণীয় আকৃতিৰ এটা পাহাৰীয়া দুৰ্গ আৰু ইয়াৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ পাহাৰৰ দক্ষিণ-পশ্চিম ফালৰ পৰা।^৫ মূল গেটৰ বাহিৰেও কাষৰ পৰা দুৰ্গৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে যাক স্থানীয়ভাৱে চেইন গেট বুলি কোৱা হয়, য'ত দুৰ্গৰ গেটলৈকে উঠিবলৈ শিকলি ধৰিব লাগে। এই দুৰ্গটো ১ মাইল (১.৬ কিলোমিটাৰ) পৰ্যন্ত বিস্তৃত আৰু ইয়াৰ সাতটা সৰ্পিল সুৰক্ষিত গেট আছে। গড়টোৰ চাৰিওফালে বোকাময় দেৱাল। দুৰ্গৰ ভিতৰত প্ৰধান অট্টালিকাসমূহ হৈছে প্ৰাৰ্থনা হল, এটা সমাধি আৰু এটা মছজিদ।^৩ য'ত ফাঁচী দিয়া হৈছিল তাত এটা ওভাৰহেংগিং আছে।^৬ এই দুৰ্গটোৰ নিৰাপত্তাৰ বাবে কেইবাটাও গেট গঠন আছে। দুৰ্গটোৰ বহু দুৱাৰৰ ভিতৰত মহা দৰৱাজা অন্যতম।

প্ৰৱেশ

নিকটতম চহৰ জুন্নাৰ এখন তালুকা ঠাই আৰু পথৰ দ্বাৰা ভালদৰে সংযুক্ত। পুনেৰ পৰা প্ৰায় ৯০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত জুন্নাৰ। এই দুৰ্গটো জুন্নাৰ চহৰৰ পৰা প্ৰায় ২–৩ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত। মূল প্ৰৱেশদ্বাৰেৰে দুৰ্গৰ শিখৰলৈ যোৱাটো সহজ; কিন্তু সঠিক বগাই যোৱাৰ সঁজুলি থকা ট্ৰেকাৰসকলে দুৰ্গৰ পশ্চিম স্কাৰপত অৱস্থিত শৃংখলাবদ্ধ পথটো চেষ্টা কৰিব পাৰে। দুৰ্গৰ ওপৰৰ পৰা নাৰায়ণগদ, হাদছাৰ, চাৱন্দ আৰু নিমগিৰি দুৰ্গ সহজে দেখা পোৱা যায়।