জিঞ্জি দুৰ্গ

জিঞ্জি দুৰ্গ বা চেঞ্জি দুৰ্গ (Gingee Fort or Senji Fort; চেঞ্জী, চাঞ্চি, জিনজি বা চেঞ্চি বুলিও জনাজাত) হৈছে ভাৰতৰ তামিলনাডুৰ জীয়াই থকা দুৰ্গসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াক জনপ্ৰিয়ভাৱে 'দক্ষিণ ভাৰতৰ গ্ৰেট ৱাল' বুলি জনা যায়। ৰাজ্যখনৰ ৰাজধানী চেন্নাইৰ পৰা ১৬০ কিলোমিটাৰ (৯৯ মাইল) দূৰত্বত আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল পুডুচেৰীৰ ওচৰত ভিল্লুপুৰম জিলাত অৱস্থিত। ইয়াক "ভাৰতৰ আটাইতকৈ দুৰ্গম দুৰ্গ" বুলি গণ্য কৰা হয়,^১ আৰু ব্ৰিটিছে ইয়াক "পূবৰ ট্ৰয়" (ট্ৰয় অৱ দ্য ইষ্ট) বুলি অভিহিত কৰে।^১

মূলতঃ ১১২৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে অট্টাকোথাৰৰ 'মূভাৰুলা'ত ইয়াক 'সেঞ্জিয়াৰ কন' নামৰ এজন কদৱ ৰজাৰ ভূখণ্ড বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। ^২৩৪ যিকোনো আক্ৰমণাত্মক সেনাবাহিনীক বাধা দিবলৈ কৌশলগত স্থান হিচাপে এই দুৰ্গটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এটা বিৱৰণী অনুসৰি ১৫-১৬ শতিকাৰ সময়ছোৱাত ইয়াক আৰু অধিক শক্তিশালী কৰা হৈছিল। ১৬৭৭ খ্ৰীষ্টাব্দত শিৱাজীৰ নেতৃত্বত মাৰাঠাসকলৰ বাবে সুবেদাৰ হৰ্জী ৰাজেমহাদিকে স্বৰাজ্যৰ বাবে এই দুৰ্গটো লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত বিজাপুৰৰ চুলতান, মোগল, কৰ্ণাটিকৰ নবাব, ফৰাচী আৰু শেষত ১৭৬১ চনত ইংৰাজে দখল কৰে। আৰ্কটৰ নবাবৰ বিৰুদ্ধে বিফল বিদ্ৰোহ কৰা আৰু শেষত যুদ্ধত প্ৰাণ হেৰুৱাই এই দুৰ্গটো ৰাজা তেজ সিঙৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত।

কিংবদন্তি আৰু ব্যুৎপত্তি

প্ৰায় ১৬৬০ চনৰ পৰা ১৬৭৭ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ এই দুৰ্গটো দখল কৰি থকা বিজাপুৰ নবাবসকলে ইয়াক বাদছাবাদ বুলি অভিহিত কৰিছিল, আনহাতে তেওঁলোকৰ পিছত অহা মাৰাঠাসকলে ইয়াক চান্দ্ৰী বা চিণ্ডী বুলি কৈছিল। ১৬৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত মোগলসকলে এই দুৰ্গটো দখল কৰাৰ পিছত ঘেৰাও কৰা সেনাবাহিনীৰ প্ৰধান সেনাপতি নবাব জুলফিকাৰ খান নুছৰত জঙৰ সন্মানত ইয়াৰ নাম নুছৰতগড় ৰাখে। পিছলৈ ইংৰাজ আৰু ফৰাচীসকলে ইয়াক জিঞ্জি বা জিঞ্জী বুলি অভিহিত কৰিছিল। মাদ্ৰাজৰ সৈতে জড়িত প্ৰাচীন ইংৰাজী নথিপত্ৰত ইয়াৰ বানান 'চিংগী' বা 'চেংগি' বুলি পোৱা যায়। ^{৫ ৬ ৭}

তামিল ভাষা কিংবদন্তি অনুসৰি তামিল ভাষাত জনপ্ৰিয়ভাৱে থেছিংগু ৰাছান নামেৰে পৰিচিত ৰজা তেজ সিঙৰ কৰুণ কাহিনীটো এই দুৰ্গৰ সৈতে জড়িত। তেজ সিং আৰু তেওঁৰ সেনাপতি মেহবুব খান ( মাভুথুকৰণ বুলিও জনা যায়) বন্ধু আছিল, তেওঁলোকৰ সত্য জীৱন কাহিনীয়ে বহুতো কবিতা, ৰাজপথৰ নাটক, আৰু আন অগণন কাহিনীৰ বাবে অনুপ্ৰাণিত কৰিছে। তেওঁ স্বৰূপ সিংহৰ পুত্ৰ আছিল আৰু আৰ্কটৰ নবাবৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল, আৰু তাৰ পিছৰ যুদ্ধত পৰাজিত আৰু নিহত হৈছিল। যদিও ১৭১৪ চনত জিঞ্জি নবাবৰ ভূখণ্ডৰ অংশ হৈ পৰিছিল, তথাপিও ডেকা আৰু সাহসী তেজ সিং এটা কিংবদন্তি হৈ পৰিছিল; তেওঁৰ জীৱন, প্ৰেম আৰু বীৰত্বপূৰ্ণ কিন্তু কৰুণ অন্ত বহু লোকগীত গোৱা হৈছিল।

ইতিহাস

এই ঠাইখনৰ ইতিহাসৰ প্ৰথম দুশ বছৰৰ মূল উৎস হ’ল মেকেঞ্জী পাণ্ডুলিপিত (মাদ্ৰাজৰ ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ এজন উচ্চ পদস্থ বিষয়া কলিন মেকেঞ্জীয়ে সৃষ্টি কৰা সংকলন) সংৰক্ষিত ‘কৰ্ণাটিকৰ ৰজাসকলৰ সম্পূৰ্ণ ইতিহাস’। ইতিহাসবিদ নাৰায়ণৰ মতে জিঞ্জিৰ পৰা ৩ মাইল (৪.৮ কিলোমিটাৰ) দূৰত্বত অৱস্থিত 'মেলাছেৰী' নামৰ এখন সৰু গাঁওক "পুৰণি জিঞ্জি" বুলি কোৱা হয়, ইয়াত প্ৰায় ১২০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ দুৰ্গৰ অৱশিষ্ট পোৱা যায়।^৮ জিঞ্জিৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ প্ৰথম উল্লেখ বিক্ৰম চোলাৰ (১১২০–৬৩) ৰাজত্বকালৰ দশম বছৰৰ এটা শিলালিপিত পোৱা যায়,^৯ য'ত কদৱ বংশৰ এজন সামন্তই নিজকে শক্তিশালী আৰু দুৰ্গযুক্ত জিঞ্জি দুৰ্গৰ প্ৰভু (চেঞ্জিয়াৰৰ প্ৰভু) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। ^৩১০ চোলৰ পৰা আৰম্ভ কৰি জিঞ্জি দক্ষিণ ভাৰতৰ বিভিন্ন শাসক বংশৰ শাসনৰ অধীনলৈ আহিছিল।^১১

প্ৰথম অৱস্থাত খ্ৰীষ্টীয় নৱম শতিকাত চোলা বংশই নিৰ্মাণ কৰা এটা সৰু দুৰ্গ, পিছলৈ কদৱ ৰজাসকলে (দ্বাদশ শতিকা) আৰু তাৰ পিছত বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যই চতুৰ্দশ শতিকাৰ সময়ছোৱাত সংশোধন কৰি অধিক উন্নতি সাধন কৰে।^১২

স্থাপত্য

জিঞ্জি দুৰ্গ কমপ্লেক্সটো উত্তৰে কৃষ্ণগিৰি, পশ্চিমে ৰাজাগিৰি আৰু দক্ষিণ-পূবে চন্দ্ৰযানদুৰ্গ নামৰ তিনিটা পাহাৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই তিনিটা পাহাৰে একেলগে এটা দুৰ্গ জটিল গঠন কৰে,^১৩ তথাপিও প্ৰতিটো পাহাৰৰ এটা পৃথক আৰু স্বয়ংসম্পূৰ্ণ দুৰ্গ আছে। এইবোৰে একেলগে উত্তৰৰ পৰা দক্ষিণলৈ এক মাইল দীঘল এটা বিশাল ত্ৰিভুজ গঠন কৰে, য’ত দুৰ্গ আৰু গেটৱেই কমপ্লেক্সটোৰ কেন্দ্ৰত থকা নিৰাপদ অঞ্চলবোৰলৈ যোৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। দুৰ্গৰ দেৱাল ১৩ কিলোমিটাৰ (৮.১ মাইল) দীঘল আৰু তিনিটা পাহাৰ এনে দেৱালেৰে সংযোগ কৰি ১১ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (৪.২ বৰ্গ মাইল) এলেকা আগুৰি আছে। ^৫ ৮০০ ফুট (২৪০ মিটাৰ) উচ্চতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে ৮০ ফুট (২৪ মিটাৰ) বহল খাদেৰে সুৰক্ষিত কৰা হৈছিল। ইয়াত সাতমহলীয়া কল্যাণ মহল (বিবাহ হল), শস্যৰ ভঁৰাল, কাৰাগাৰৰ কোঠা, আৰু প্ৰধান হিন্দু দেৱী চেঞ্জিয়াম্মানক উৎসৰ্গিত মন্দিৰ আছে। দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষাৰ ভিতৰত আনাইকুলাম নামৰ এটা পবিত্ৰ পুখুৰীও অৱস্থিত। দুৰ্গৰ দেৱালবোৰ কৃষ্ণগিৰি, চক্কিলিড্ৰুগ আৰু ৰাজগিৰি পাহাৰক সামৰি লোৱা প্ৰাকৃতিক পাহাৰীয়া ভূখণ্ডৰ মিশ্ৰণ, আনহাতে ফাঁকবোৰ ২০ মিটাৰ (৬৬ ফুট) ডাঠ মূল দেৱালেৰে বন্ধ কৰা হৈছিল।^১৪ পাহাৰৰ শিখৰত সৰু সৰু দুৰ্গও নিৰ্মাণ কৰা আছে।^৫