খাণ্ডেৰী দ্বীপ

খাণ্ডেৰী ভাৰতৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ উপকূলৰ কাষত মুম্বাইৰ দক্ষিণে অৱস্থিত এটা দুৰ্গ থকা দ্বীপ।

অৱস্থান

খাণ্ডেৰী মহাৰাষ্ট্ৰৰ উপকূলৰ পৰা ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত (থাল, কিহিমৰ ওচৰত) আৰু মুম্বাইৰ পৰা ২০ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে অৱস্থিত। খাণ্ডেৰীয়ে ভগ্নী দুৰ্গ আন্দেৰী (জয়দুৰ্গ)ৰ সৈতে মহাৰাষ্ট্ৰৰ উপকূলৰ কাষত প্ৰধান দুৰ্গ গঠন কৰিছিল, প্ৰথমটো শিৱাজী মহাৰাজৰ নিয়ন্ত্ৰণত আৰু দ্বিতীয়টো তেওঁৰ বিৰোধী ছিদ্দীসকলৰ অধীনত পৰে। এই দ্বীপটো দুটা ওখ পাহাৰেৰে গঠিত, এটা উত্তৰ দিশ আৰু আনটো দক্ষিণমুখী। প্ৰথম অৱস্থাত আন্দেৰী আৰু খাণ্ডেৰী দ্বীপত জনবসতি নাছিল। ইয়াত ভিতৰৰ বাহিনীক পানী যোগান ধৰিবলৈ দুটা কূপ আৰু শ্ৰীবেতলৰ এটা মন্দিৰ আছিল।^১ এই দুৰ্গটো এটা নিষিদ্ধ এলেকা, যিটো ভাৰতীয় নৌসেনাৰ অধীনস্থ।

ইয়াৰ উপৰিও দুৰ্গটোত কেইটামান পুৰণি ধাতুৰ কেনন, ডাউদ পীৰৰ সমাধি,^২ এজন স্থানীয় সন্ত আৰু এটা সংগীতৰ শিল আছে যিয়ে আঘাত কৰিলে ধাতুৰ সংগীতৰ টোকা নিৰ্গত কৰে।^৩ আলিবাগৰ কুলাবা দুৰ্গৰ ওপৰত যোৱাৰ এটা গোপন পথ।

ইতিহাস

১৬৭৯ চনত মায়নক ভাণ্ডাৰীৰ নেতৃত্বত শিৱাজীৰ বাহিনীয়ে খাণ্ডেৰী দখল কৰে আৰু তেওঁ দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কাম চোৱাচিতা কৰে।^৪ ইয়াৰ পিছত ১৬৭৯ খ্ৰীষ্টাব্দত মাৰাঠা সম্ৰাট শিৱাজী মহাৰাজৰ ৰাজত্বকালত মুৰুদ-জাঞ্জিৰা দুৰ্গত ছিদ্দিসকলৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ ৰাখিবলৈ খাণ্ডেৰী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু শিৱাজীৰ বাহিনী আৰু ছিদ্দীৰ নৌসেনাৰ মাজত বহু যুদ্ধৰ স্থান আছিল।^৫ ১৮১৩ চনত বাবুৰাওৰ বিৰুদ্ধে দিয়া সহায়ৰ বিনিময়ত মানাজী আংগ্ৰে পেশ্বৱেক দুৰ্গটো গতাই দিয়ে।^৬

ইয়াৰ পিছত ১৮১৮ চনত পেশ্বৱা ভূখণ্ডৰ অংশ হিচাপে বম্বেত থকা ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাহিনীক গড়টো অৰ্পণ কৰা হয়। দুৰ্গটোৰ বেছিভাগ অংশ এতিয়াও অক্ষত অৱস্থাত আছে, ইয়াৰ আটাইতকৈ বিশিষ্ট গঠনটো হৈছে ১৮৬৭ চনৰ জুন মাহত ব্ৰিটিছে নিৰ্মাণ কৰা এটা লাইটহাউচ আৰু লাইটহাউচটো থকা দুমহলীয়া অট্টালিকাটো।^৭৮ ২২ ফুট উচ্চতাৰ এই লাইটহাউচটো ১৩ কিলোমিটাৰ দূৰৰ পৰা দেখা পোৱা যায়।

১৯৯৮ চনত মাৰাঠা এডমিৰেল^৯ কানহোজী আংৰেৰ সন্মানত খাণ্ডেৰী দ্বীপক কানহোজী আংগ্ৰে দ্বীপ নামেৰে নামাকৰণ কৰা হয়।

২০১৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ভাৰতীয় পৰ্যটন মন্ত্ৰালয় আৰু জাহাজ মন্ত্ৰালয়ে খাণ্ডেৰী দ্বীপ আৰু ইয়াৰ অষ্টভুজ লাইট হাউচক পৰ্যটন স্থলী হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰে।^১০