প্ৰতাপগড়

প্ৰতাপগড় হৈছে পশ্চিম ভাৰতৰ মহাৰাষ্ট্ৰ ৰাজ্যৰ সতৰা জিলাত অৱস্থিত এটা পাহাৰীয়া দুৰ্গ। মহাবলেশ্বৰ পাহাৰীয়া ষ্টেচনৰ পৰা ২৪ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এই দুৰ্গটো। দুৰ্গটো এতিয়া পৰ্যটনস্থলী হৈ পৰিছে।

এই দুৰ্গৰ ঐতিহাসিক তাৎপৰ্য্যৰ কাৰণ হৈছে ১৬৫৯ চনৰ ১০ নৱেম্বৰত ইয়াত চত্ৰপতি শিৱাজী মহাৰাজ আৰু বিজাপুৰ চুলতানী সেনাপতি আফজল খানৰ মাজত হোৱা প্ৰতাপগড় যুদ্ধ।^১২ সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১০৮০ মিটাৰ উচ্চতাত পাহাৰৰ শিখৰত নিৰ্মাণ কৰা এই দুৰ্গটোৰ পৰা চাৰিওফালৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্যৰ দৃশ্য দেখা গৈছিল। গড়টোৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ দুটা, আৰু দুৰ্গৰ দুৱাৰবোৰ ওখ দেৱালেৰে সুৰক্ষিত।ইয়াক দুটা ভাগত বিভক্ত – তলৰ দুৰ্গ আৰু ওপৰৰ দুৰ্গ। বৰ্তমান তলৰ গড়টোত মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে, আনহাতে ওপৰৰ গড়টোত মন্দিৰ, শিৱাজী মহাৰাজৰ আধুনিক প্ৰতিমূৰ্তি আৰু কেইবাটাও অট্টালিকা আছে। দুৰ্গটোৰ ব্যৱহাৰৰ সময়ত কৌশলগত সামৰিক সুবিধা প্ৰদানৰ বাবে কেইবাটাও ৱাচ টাৱাৰ আৰু দুৰ্গ আছে।

কাহিনী

মাৰাঠা শাসক ছাত্ৰপতি শিৱাজী মহাৰাজে তেওঁৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী মৰোপন্ত ত্ৰিম্বক পিংগলক নীৰা আৰু কয়না নদীৰ পাৰ ৰক্ষাৰ বাবে আৰু পাৰ পাছ ৰক্ষাৰ বাবে এই দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব দিছিল। ১৬৫৬ চনত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হয়।^৩৪

১৬৫৯ চনৰ ১০ নৱেম্বৰত এই দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰৰ তলত শিৱাজী মহাৰাজ আৰু আদিল শ্বাহী বংশৰ সেনাপতি আফজল খানৰ মাজত প্ৰতাপগডৰ যুদ্ধ হৈছিল। এইটোৱেই আছিল নৱজাত ৰাজ্যখনৰ সেনাবাহিনীৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ পৰীক্ষা আৰু ই মাৰাঠা সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ মঞ্চ তৈয়াৰ কৰিছিল।^১ মহাৰাষ্ট্ৰৰ সতৰা জিলাত মহাবলেশ্বৰৰ সমীপত অৱস্থিত প্ৰতাপগড় দুৰ্গ এটা ঐতিহাসিক দুৰ্গ। মাৰাঠা সাম্ৰাজ্যৰ ইতিহাসত ইয়াৰ তাৎপৰ্য অতিশয় বেছি আৰু ছাত্ৰপতি শিৱাজী মহাৰাজৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্কৰ বাবে জনাজাত। ১৬৫৬ চনত নিৰ্মিত এই দুৰ্গটো শৌৰ্য্য আৰু কৌশলগত উজ্জ্বলতাৰ প্ৰতীক হিচাপে থিয় দিছে। প্ৰতাপগড় আঞ্চলিক ৰাজনীতিৰ লগত জড়িত হৈ থাকিল। পুনেৰ সুপৰিচিত মন্ত্ৰী সখাৰাম বাপু বকিলক ১৭৭৮ চনত তেওঁৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী নানা ফাডনিছে প্ৰতাপগড়ত বন্দী কৰি ৰাখিছিল। ১৭৯৬ চনত নানা ফাডনিছে দৌলাতৰাও শ্বিণ্ডে আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰী বালোবাৰ ষড়যন্ত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰি মহাদলৈ যোৱাৰ আগতে প্ৰতাপগড়ত এটা শক্তিশালী গেৰিছন একত্ৰিত কৰে। ১৮১৮ চনত তৃতীয় এংলো-মাৰাঠা যুদ্ধৰ অংশ হিচাপে প্ৰতাপগদক ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ হাতত আত্মসমৰ্পণ কৰা হয়।

ভূগোল

পোলাডপুৰৰ পৰা ১৫ কিলোমিটাৰ (৯.৩ মাইল) আৰু মহাৰাষ্ট্ৰৰ জনপ্ৰিয় পাহাৰীয়া ষ্টেচন মহাবলেশ্বৰৰ পৰা ২৩ কিলোমিটাৰ (১৪ মাইল) পশ্চিমে প্ৰতাপগড় দুৰ্গ অৱস্থিত। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১০৮০ মিটাৰ (৩,৫৪০ ফুট) উচ্চতাত অৱস্থিত এই দুৰ্গটো এটা স্পাৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যাৰ পৰা পাৰ আৰু কিনেশ্বৰ গাঁৱৰ মাজৰ পথটো দেখা যায়।

গড়টোত ছাত্ৰপতি শিৱাজীৰ সময়ৰ তুলজা ভৱানী মন্দিৰ আছে। ইয়াত দেৱী ভৱানীৰ মূৰ্তি আছে, যাৰ আঠ হাত (মাৰাঠী: অষ্টভুজ) আছে। এই মন্দিৰৰ ওচৰত সৈনিকৰ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ প্ৰদৰ্শিত হৈছে।^৫

পৰ্যটন

মহাৰাষ্ট্ৰ ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগমে নিয়মীয়া বাছ সেৱা আগবঢ়ায়।^৬ সৰু সৰু দোকান, ৰেষ্টুৰেণ্ট আৰু হস্তশিল্পৰ দোকান। বহু বিদ্যালয়ে দুৰ্গটোলৈ শৈক্ষিক ভ্ৰমণৰ ব্যৱস্থাও কৰে। এই দুৰ্গটো অঞ্চলটোৰ বহুতো ট্ৰেকিং পথতো আছে।^৭

গড়টোত শিৱাজী মহাৰাজৰ বৃহৎ ব্ৰঞ্জৰ অশ্বাৰোহী মূৰ্তি আছে। ১৯৫৭ চনৰ ৩০ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৱে ইয়াক উন্মোচন কৰে।^{৮৯১০১১} সেই বছৰতে কুম্ভ্ৰসী গাঁৱৰ পৰা গড়লৈকে ৰাজহুৱা কাম বিভাগে এটা পথ নিৰ্মাণ কৰিছিল। ১৯৬০ চনত দুৰ্গৰ ভিতৰত এটা অতিথিশালা আৰু এখন সৰু উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা হয়।