ভূষণ ৰামকৃষ্ণ গাৱাই

ভূষণ ৰামকৃষ্ণ গাৱাই (Bhushan Ramkrishna Gavai) (জন্ম:২৪ নৱেম্বৰ ১৯৬০), বি আৰ গাৱাই নামেৰে অধিক পৰিচিত এজন ভাৰতীয় আইনবিদ যিয়ে ২০২৫ চনৰ ১৪ মে'ৰ পৰা ভাৰতৰ ৫২ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।^১ গাৱাই বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ প্ৰাক্তন ন্যায়াধীশ৷ বৰ্তমান তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় আইন বিশ্ববিদ্যালয় (এন এল ইউ)ৰ চ্যান্সেলৰ হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।^২৩৪ ইয়াৰোপৰি তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় আইন সেৱা প্ৰাধিকৰণৰ পদমৰ্মে মুখ্য পৃষ্ঠপোষক হিচাপেও কাম কৰে।^{৫ ৬}

প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা আৰু জীৱন

১৯৬০ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত মহাৰাষ্ট্ৰৰ অমৰাৱতীত জন্মগ্ৰহণ কৰা গাৱাইয়ে অমৰাৱতীৰ এখন প্ৰাথমিক পৌৰসভাৰ বিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ চিকিৎসক সমুহা শিৰোলকাৰ মধ্যমিক শালা আৰু মুম্বাইৰ হলি নেম হাইস্কুলত অধ্যয়ন কৰে।^৭ অমৰাৱতী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা তেওঁ বাণিজ্য আৰু আইন বিষয়ত ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত ১৯৮৫ চনত তেওঁ আইনী বৃত্তিত যোগদান কৰে।^৮

কৰ্মজীৱন

ৱে শপত গ্ৰহণ কৰোৱায়।]]

গাৱাইয়ে প্ৰাক্তন মহাধিবক্তা তথা উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ ৰাজা এছ ভনছালেৰ অধীনত বাৰত কাম কৰিছিল। ১৯৮৭ চনৰ পৰা ১৯৯০ চনলৈ বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ত স্বতন্ত্ৰভাৱে তেওঁ অনুশীলন কৰিছিল। ১৯৯০ চনৰ পিছত মূলতঃ বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ নাগপুৰ বিচাৰপীঠৰ সন্মুখত তেওঁ অনুশীলন কৰিছিল। তেওঁ সাংবিধানিক আইন আৰু প্ৰশাসনিক আইনৰো চৰ্চা কৰিছিল।^১

গাৱাই নাগপুৰ পৌৰ নিগম, অমৰাৱতী পৌৰ নিগম, আৰু অমৰাৱতী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধিবক্তা আছিল। তেওঁ নিয়মিতভাৱে ছিকম, ডিচিভিএল আদি বিভিন্ন স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা আৰু নিগম, বিদৰ্ভ অঞ্চলৰ বিভিন্ন পৌৰসভাক অধিবক্তা হিচাপে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। ১৯৯২ চনৰ আগষ্টৰ পৰা ১৯৯৩ চনৰ জুলাই মাহলৈকে নাগপুৰ বিচাৰপীঠৰ বম্বেস্থিত উচ্চ ন্যায়ালয়ত সহকাৰী চৰকাৰী আবেদনকাৰী আৰু অতিৰিক্ত ৰাজহুৱা অভিযুক্ত হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। পিছলৈ তেওঁ ২০০০ চনৰ ১৭ জানুৱাৰীত নাগপুৰ বিচাৰপীঠৰ চৰকাৰী আবেদনকাৰী আৰু ৰাজহুৱা অভিযুক্ত হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে৷ ২০০৫ চনৰ ১২ নৱেম্বৰত তেওঁ বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ স্থায়ী ন্যায়াধীশ হয়। ১৪ বছৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰাৰ পিছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে।^৯

২০২৫ চনৰ ১৪ মে’ত ন্যায়াধীশ ভূষণ ৰামকৃষ্ণ গাৱাইয়ে ৰাষ্ট্ৰপতি দ্ৰৌপদী মুৰ্মূৰ দ্বাৰা ভাৰতৰ ৫২ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ হিচাপে শপত গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ কাৰ্যকাল ২০২৫ চনৰ ২৩ নৱেম্বৰলৈকে অৰ্থাৎ ছমাহৰ বাবে হ’ব।তেওঁ বৌদ্ধ সম্প্ৰদায়ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমজন মুখ্য ন্যায়াধীশ। অনুসূচিত জাতিৰ সদস্য ন্যায়াধীশ কে জি বালকৃষ্ণনৰ পিছত তেওঁ এই পদত অধিষ্ঠিত হোৱা দ্বিতীয়জন দলিত (SC)।^{১০১১১২১৩} ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহলৈকে ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ত অনুসূচিত জাতিৰ তিনিজন ন্যায়াধীশ আছিল – ন্যায়াধীশ বি আৰ গাৱাই, ন্যায়াধীশ চি টি ৰবিকুমাৰ (অৱসৰ লোৱাৰ পিছত), আৰু ন্যায়াধীশ প্ৰসন্ন ভাৰালে। এয়াই উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ইতিহাসত অনুসূচিত জাতি সম্প্ৰদায়ৰ সৰ্বোচ্চ প্ৰতিনিধিত্ব।^{১০১১১২১৩} উল্লেখযোগ্য যে ন্যায়াধীশ বি আৰ গাৱাই আৰু ন্যায়াধীশ প্ৰসন্ন বি ভাৰলে দুয়োজনেই বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত, যাৰ ফলত আদালতৰ ইতিহাসত প্ৰথমবাৰৰ বাবে দুজন বৌদ্ধ ন্যায়াধীশে একেলগে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।^{১০১১১২১৩} ২০২৫ চনৰ ২৩ নৱেম্বৰত গাৱাইয়ে অৱসৰ ল'ব।^১

ব্যক্তিগত জীৱন

ভূষণ ৰামকৃষ্ণ গাৱাইৰ ১৯৬০ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত পিতৃ আৰ এছ গাৱাই আৰু মাতৃ কমলাৰ ঘৰত জন্ম হয়।তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় ৰিপাব্লিকান পাৰ্টি (গাৱাই) দলৰ নেতৃত্ব দিছিল আৰু পাছলৈ সাংসদ আৰু ৰাজ্যপাল হৈছিল। তেওঁৰ কন্যা কৰিশ্মা গাৱাইয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় আইন বিশ্ববিদ্যালয় নাগপুৰত সহকাৰী অধ্যাপিকা হিচাপে কাম কৰে। তেওঁৰ ভাতৃ ৰাজেন্দ্ৰ গাৱাইও এজন ৰাজনীতিবিদ। তেওঁৰ পৰিয়ালটো বি আৰ আম্বেদকাৰৰ অনুসৰণকাৰী আৰু তেওঁলোক বৌদ্ধ ধৰ্মাৱলম্বী।^{১৪১৫১৬১৭}

উল্লেখনীয় বিচাৰ

ন্যায়াধীশ বি.আৰ. গাৱাইয়ে ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ সিদ্ধান্তত অৰিহণা যোগাইছে। তেওঁৰ ৰায়দানসমূহে সাংবিধানিক, অপৰাধমূলক আৰু প্ৰশাসনিক বিষয়সমূহৰ বিস্তৃত পৰিসৰ সামৰি লয়।

অনুচ্ছেদ ৩৭০ বাতিলকৰণ

পূৰ্বৰ জম্মু-কাশ্মীৰ ৰাজ্যক বিশেষ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা ৩৭০ অনুচ্ছেদ বাতিলৰ কথা সমৰ্থন কৰা পাঁচজন ন্যায়াধীশৰ সংবিধান বিচাৰপীঠৰ সদস্য আছিল ন্যায়াধীশ গাৱাই। আদালতে সৰ্বসন্মতিক্ৰমে ৰায় দিয়ে যে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ নিৰ্দেশ আৰু তাৰ পিছত সংসদে কৰা পৰিৱৰ্তন সাংবিধানিকভাৱে বৈধ। ইয়াৰ উপৰিও বিচাৰপীঠে ৰাজ্যিকত্ব পুনৰ ঘূৰাই আনিবলৈ আৰু ২০২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ ভিতৰত নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।^১৮

নিৰ্বাচনী বণ্ড আঁচনি বাতিল

এছ'চিয়েচন ফৰ ডেম'ক্ৰেটিক ৰিফৰ্মছ বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া গোচৰত ন্যায়াধীশ গাৱাই সংবিধান বিচাৰপীঠৰ অংশ আছিল যিয়ে সৰ্বসন্মতিক্ৰমে নিৰ্বাচনী বণ্ড আঁচনিখনক বাতিল কৰিছিল, আৰু সংবিধানৰ ১৯(১)(ক) অনুচ্ছেদৰ অধীনত নাগৰিকৰ তথ্যৰ অধিকাৰ উলংঘা কৰা বুলি ধৰি লৈছিল।^১৯

যথাযথ প্ৰক্ৰিয়া অবিহনে বুলডজাৰ ভাঙি পেলোৱা

ন্যায়াধীশ গাৱাইয়ে সহ-লেখক হিচাপে এটা সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিছিল য’ত ৰাজ্যিক কৰ্তৃপক্ষই যথাযথ প্ৰক্ৰিয়া অনুসৰণ নকৰাকৈ অভিযুক্ত ব্যক্তিৰ ঘৰ ভাঙি পেলোৱাৰ গৰিহণা দিছিল। আদালতে ৰায় দিছিল যে এনে কাৰ্য্যই আইনৰ শাসন আৰু ক্ষমতা পৃথকীকৰণৰ নীতি উলংঘা কৰে।^২০

অনুসূচিত জাতিৰ মাজত উপ-শ্ৰেণীবিভাজন

ন্যায়াধীশ গাৱাই ষ্টেট অৱ পঞ্জাব বনাম দবিন্দৰ সিঙৰ গোচৰত সাতজনীয়া সংবিধান বিচাৰপীঠৰ অংশ আছিল, যিয়ে অধিক ন্যায্য সঁহাৰিমূলক ব্যৱস্থাৰ বাবে অনুসূচিত জাতিৰ মাজত উপশ্ৰেণীবিভাজন অনুমোদিত বুলি ৰায় দিছিল। তেওঁ অনুসূচিত জাতি/জনজাতিৰ শ্ৰেণীৰ ভিতৰত creamy layer চিনাক্ত আৰু বাদ দিয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল যাতে গুৰুত্বপূৰ্ণ সমতা নিশ্চিত কৰিব পৰা যায়।^২১

ৰাহুল গান্ধীৰ অভিযোগত স্থগিতাদেশ

গাৱাই ২০২৩ চনত ৰাহুল গান্ধীৰ অপৰাধমূলক মানহানিৰ গোচৰত দোষী সাব্যস্ত হোৱা বিচাৰ স্থগিত ৰখা বিচাৰপীঠৰ অংশ আছিল। আদালতে মন কৰিছিল যে এই দোষত দোষী সাব্যস্ত হ'লে ইয়াৰ পৰিণতি সুদূৰপ্ৰসাৰী হ'ব, য'ত সংসদৰ পৰা অযোগ্য ঘোষণা হোৱাটোও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।^২২

বিতৰ্ক

২০২৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত তেওঁ ভগৱান বিষ্ণুৰ মূৰ্তি মন্দিৰ এটাৰ পুনৰসংস্থাপনৰ সম্পৰ্কীয় এটা গোচৰত নিজৰ মন্তব্যৰে বিতৰ্কৰ সৃষ্টি কৰিছিল। তেওঁ আবেদনকাৰীক ক'লে, "যাওক আৰু দেৱতাকে কিবা এটা কৰিবলৈ কওক। যিহেতু আপুনি ভগৱান বিষ্ণুৰ প্ৰবল ভক্ত, তেন্তে তেওঁকে প্ৰাৰ্থনা কৰক।" গাৱাইয়ে পিছত স্পষ্ট কৰি দিলে যে তেওঁ সকলো ধৰ্মকে সন্মান কৰে।^২৩২৪

বাহ্যিক সংযোগ

• ন্যায়াধীশ ভূষণ ৰামকৃষ্ণ গাৱাইৰ বম্বে হাইকোৰ্টৰ ৱেবছাইটত থকা অফিচিয়েল প্ৰফাইল
• ন্যায়াধীশ ভূষণ ৰামকৃষ্ণ গাৱাইৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ৱেবছাইটত থকা অফিচিয়েল প্ৰফাইল