বুন্দেলী ভাষা

বুন্দেলী (দেৱনাগৰী লিপি: बुन्देली/बुंदेली) বা বুন্দেলখণ্ডী হৈছে মধ্য ভাৰতৰ বুন্দেলখণ্ড অঞ্চলত কথিত এটা ভাৰত-আৰ্য ভাষা পৰিয়াল। ই মধ্য ভাৰত-আৰ্য ভাষাৰ অন্তৰ্গত আৰু পশ্চিম হিন্দী ভাষা উপগোটৰ অন্তৰ্গত।

শ্ৰেণীবিভাগ

বুন্দেলী ভাষাটো শৌৰসেনী অপভ্ৰংশ ভাষাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি ধৰা হয়। জৰ্জ আব্ৰাহাম গ্ৰিয়াৰ্ছনে তেওঁৰ Linguistic Survey of India গ্ৰন্থত বুন্দেলীক পশ্চিমী হিন্দী ভাষা শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। বুন্দেলী ভাষাটো ব্ৰজ ভাষাৰ সৈতে ওচৰ সম্পৰ্কিত, যি ঊনবিংশ শতিকালৈকে উত্তৰ-মধ্য ভাৰতৰ মুখ্য সাহিত্যিক ভাষা আছিল।

অন্য বহুতো ভাৰত-আৰ্য ভাষা পৰিয়ালৰ দৰে বুন্দেলীকো বহু সময়ত এটা স্বতন্ত্ৰ ভাষাৰ সলনি এটা উপভাষা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও, অন্যান্য হিন্দী ভাষাসমূহৰ ক্ষেত্ৰত যেনেকৈ দেখা যায়, তেনেদৰে জনগণনাত বুন্দেলী ভাষাভাষীসকলকো বহু সময়ত মানক হিন্দী ভাষাভাষীসকলৰ সৈতে একেলগে গণনা কৰা হৈছে।

গ্ৰিয়াৰ্ছনে বুন্দেলী ভাষাক চাৰিটা উপভাষাগত গোটত বিভক্ত কৰিছিল:

• মানক বুন্দেলী — টিকমগড়, ললিতপুৰ, মহোবা আদিৰ অঞ্চলত ব্যৱহৃত।
• উত্তৰ-পূৰ্ব বুন্দেলী — বঘেলী ভাষা ভাষাৰ সৈতে ওচৰ সম্পৰ্কিত।
• উত্তৰ-পশ্চিম বুন্দেলী — ব্ৰজ ভাষাৰ সৈতে সাদৃশ্যযুক্ত।
• দক্ষিণ বুন্দেলী — মাৰাঠী ভাষা ভাষাৰ সামান্য প্ৰভাৱ থকা মিশ্ৰ বা ভঙা বুন্দেলী।

ভৌগোলিক বিস্তৃতি

বুন্দেলখণ্ড অঞ্চলটো উত্তৰ প্ৰদেশ আৰু মধ্য প্ৰদেশ ৰাজ্যৰ কিছু অংশ সামৰি লয়। বুন্দেলী ভাষাটো গোৱালিয়ৰ, অশোকনগৰ, মোৰেনা, ভিণ্ড, দাতিয়া, শিৱপুৰী, গুনা, চান্দেৰী, ৱৰ্ছা, বান্দা, হামিৰপুৰ, জালাউন, ঝাঁসি, ললিতপুৰ, চিত্ৰকূট, মহোবা, ছতৰপুৰ, পন্না, টিকমগড়, সাগৰ, দামোহ আৰু নিৱাৰী জিলাসমূহত ব্যৱহৃত হয়।

]]

ইতিহাস

বুন্দেলখণ্ডী সাহিত্যৰ আদিম নিদৰ্শনসমূহ আল্‌হা-খণ্ড মহাকাব্যৰ পদসমূহত পোৱা যায়। এই কাব্যটো আজিও বানাফাৰী অঞ্চলৰ ভাটসকলৰ দ্বাৰা সংৰক্ষিত হৈ আছে। এই মহাকাব্যটো দ্বাদশ শতিকাৰ বীৰসকলৰ কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত।

বুন্দেলী ভাষাত আনুষ্ঠানিক সাহিত্যৰ সূচনা সম্ৰাট আকবৰৰ শাসনকালত হৈছিল। ষোড়শ শতিকাৰ কবি কেশৱ দাস এই ভাষাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাহিত্যিক আছিল। উনবিংশ শতিকাত পদ্মাকৰ ভট্ট আৰু প্ৰজ্ঞেশে কেইবাটাও সাহিত্যকৃতি ৰচনা কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও প্ৰাণনাথ আৰু লাল কবিয়ে ছত্ৰসাল (পন্না)ৰ ৰাজদৰবাৰত বুন্দেলী ভাষাত বহুতো সাহিত্যকৃতি সৃষ্টি কৰিছিল।^১