হাজো

হাজো (অসমৰ কামৰূপ জিলা) ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষত গঢ়ি উঠা এখন উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয়-ঐতিহাসিক বসতি। গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰায় ২৪ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এই ঠাইখনক হিন্দু, বৌদ্ধ আৰু মুছলিম তীৰ্থযাত্ৰাৰ একেলগে উপস্থিতি থকা প্ৰাচীন কেন্দ্ৰ হিচাপে সৰ্বাধিক চিনি পোৱা যায়। হাজো অঞ্চলত মছজিদ-মন্দিৰ আদি বহুতো পুৰণি উপাসনাস্থল দেখা পোৱা যায় আৰু কিছুমান স্থাপত্য-স্মাৰক ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ তত্ত্বাৱধানৰ অন্তৰ্ভুক্ত বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।

অৱস্থান আৰু ভূগোল

হাজো ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। নিকটৱৰ্তী বৃহৎ চহৰ গুৱাহাটী; গুৱাহাটীৰ সৈতে হাজোৰ যোগাযোগ সহজ হোৱাৰ বাবে ই তীৰ্থযাত্ৰু আৰু পৰ্যটকৰ বাবে সুবিধাজনক গন্তব্যস্থল। হাজো গুৱাহাটী লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্ভুক্ত।

নামৰ উৎপত্তি আৰু জনশ্ৰুতি

হাজো নামৰ উৎস সম্পৰ্কে নিশ্চিত সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা কঠিন; বিভিন্ন মত আৰু কিম্বদন্তি একেলগে প্রচলিত। উৎস-টোকাত উল্লিখিত কেইটামান ব্যাখ্যা তলত সংক্ষেপে দিয়া হ’ল—

• এক মতে, “হাজো” শব্দটো বড়ো ভাষাৰ “হাজো” শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ ‘পাহাৰ’। এই ব্যাখ্যা ভূ-প্ৰকৃতি-সম্বন্ধীয় নামকৰণৰ সম্ভাৱনা দাঙি ধৰে।
• অন্য এক জনশ্ৰুতি মতে, শিৱৰ যোগভংগৰ প্ৰসঙ্গত “হা যোগ” ধ্বনিৰ পৰা কালক্ৰমে ঠাইৰ নাম “হাজো” ৰূপ লয় বুলি কোৱা হয়। এই ব্যাখ্যা ধৰ্মীয় কাহিনীৰ সৈতে নামকৰণক সংযোগ কৰে।
• আন এক মতে, চুলতান গিয়াচুদ্দিনৰ পৰলোকপ্ৰাপ্তিৰ কাহিনীৰ সৈতে “পোৱামক্কা” নামৰ ধাৰণা জড়িত। কোৱা হয় যে তেওঁৰ কবৰত মক্কাৰ পৰা অনা সামান্য মাটি ৰখা হৈছিল, সেই অনুসৰি ঠাইখন “পোৱামক্কা” নামে পৰিচিত হয় আৰু মুছলমানসকলৰ পৱিত্ৰ স্থান হিচাপে গণ্য হয়।
• কিছুমানৰ দাবী, হজ কৰিবলৈ যাব নোৱাৰাসকলে হাজোলৈ আহি হজৰ “চাৰিভাগৰ এভাগ” ফল লাভ কৰে বুলি জনবিশ্বাস আছে; এই “হজ” শব্দৰ সৈতে “হাজো” নামকৰণ জড়িত বুলিও কোৱা হয়।
• তৃতীয় এটি মত অনুসৰি, মহাযান মাৰ্গীয় বৌদ্ধ তীৰ্থক্ষেত্ৰ বুজাবলৈ “মহাযান তীৰ্থক্ষেত্ৰ” কথাটোৰ ধ্বনি-ৰূপান্তৰত “হাজো” ৰূপ গঢ়ি উঠিছে বুলি ব্যাখ্যা দিয়া হয়।

এইসমূহ ব্যাখ্যাই হাজোৰ বহুস্তৰীয় ধৰ্মীয় ইতিহাস আৰু লোকবিশ্বাসৰ পৰম্পৰা সূচায়; কিন্তু ঐতিহাসিকভাবে “সঠিক” উৎস একেটা বুলি নিশ্চিতভাবে কোৱা কঠিন।

ধৰ্মীয় বৈশিষ্ট্য: একাধিক তীৰ্থপৰম্পৰা

হাজো মূলত তিনিটা ধৰ্মীয় পৰিসৰৰ মিলনস্থল হিচাপে খ্যাত—

• হিন্দু তীৰ্থস্থলসমূহ: মন্দিৰ-ভিত্তিক পূজা-অৰ্চনা আৰু তীৰ্থযাত্ৰাৰ পৰম্পৰা হাজোৰ অন্যতম পৰিচয়।
• বৌদ্ধ পৰম্পৰা: হাজোক বৌদ্ধ তীৰ্থক্ষেত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি “মহাযান” পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।
• মুছলিম পৰম্পৰা: “পোৱামক্কা” নামৰ ধাৰণাৰে হাজো এক পৱিত্ৰ জিয়াৰত/দৰ্শনস্থানৰ ৰূপ লৈছে বুলি জনশ্ৰুতি আছে।

একে ভৌগোলিক পৰিসৰত এই তিনিটা ধাৰা একেলগে উপস্থিত থকা বাবে হাজো অসমৰ ধৰ্মীয় সহাবস্থান আৰু ঐতিহাসিক সাংস্কৃতিক সঞ্চালনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন।

স্থাপত্য আৰু প্ৰত্ন-ঐতিহ্য

উৎস-টোকাত হাজোৰ স্থাপত্য-ধাৰা আৰু কাল-পরিসৰ সম্পৰ্কে বহল ধাৰণা দিয়া হৈছে। হাজোৰ ঐতিহ্যসমূহ খ্ৰীষ্টীয় ১০ম শতিকাৰ পৰা ১৮শ শতিকালৈ বিস্তৃত কালখণ্ডত গঢ় লৈ উঠা বুলি উল্লেখ আছে। এই ঐতিহ্যক্ষেত্ৰত দেখা যায়—

• হিন্দু স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য
• বৌদ্ধ স্থাপত্যৰ উপস্থিতি
• ভাৰত-ইছলামিক-মোগল স্থাপত্য ধাৰাৰ প্ৰভাৱ

এই বহুধাৰাৰ সহাবস্থান হাজোৰ গঠনগত বৈচিত্ৰ্য বুজাবলৈ সহায় কৰে। লগতে, কিছুমান মন্দিৰক ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ তত্ত্বাৱধানত থকা বুলিও তথ্য দিয়া হৈছে, যিয়ে সংৰক্ষণ-গুৰুত্বৰ ইংগিত দিয়ে।

হয়গ্ৰীৱ মাধৱ দেৱালয়

হাজোৰ অন্যতম খ্যাত স্থান হয়গ্ৰীৱ মাধৱ দেৱালয়। ই মণিকূট পাহাৰত অৱস্থিত। বৰ্তমান দেখা দেৱালয় ১৫৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰঘূদেব নাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি জনা যায়।

তথাপি, কিছু বুৰঞ্জীবিদে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে ইয়াৰ মূল দেৱালয় পালবংশৰ শাসনকালত, ষষ্ঠ শতিকাত নিৰ্মিত হৈছিল। এই দেৱালয় শিলেৰে নিৰ্মিত বুলি উল্লেখ আছে। এই দ্বৈত মত হাজোৰ মন্দিৰ-ঐতিহ্য দীর্ঘকালজুৰি স্তৰীভূত ৰূপে গঢ়ি উঠাৰ সম্ভাৱনা দেখুৱায়—অৰ্থাৎ পিছৰ যুগত পুনৰ্নিৰ্মাণ বা ৰূপান্তৰ ঘটিলেও প্ৰাচীন ভিত্তি/পূৰ্বস্থাপনৰ স্মৃতি থাকিব পাৰে।

প্ৰশাসনিক-পৰিচালনাগত প্ৰসঙ্গ

হাজো গুৱাহাটী লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ঐতিহ্য স্থলসমূহৰ ভিতৰত কিছুমান অংশ বা মন্দিৰ-গোষ্ঠী ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ অধীনত সংৰক্ষিত/পৰিচালিত বুলি উল্লেখ আছে। ই হাজোৰ ঐতিহ্যক কেৱল স্থানীয় আস্থাৰ নহয়, ৰাষ্ট্ৰীয় স্তৰৰ প্ৰত্ন-সম্পদ হিচাপেও চিহ্নিত কৰে।

তাৎপৰ্য

হাজোৰ প্রধান তাৎপৰ্য হৈছে ইয়াৰ বহু-ধৰ্মীয় তীৰ্থচৰিত্ৰ আৰু দীঘলীয়া ঐতিহাসিক বিস্তাৰ। একে অঞ্চলত হিন্দু, বৌদ্ধ আৰু মুছলিম পৰম্পৰাৰ স্মাৰক আৰু লোকবিশ্বাসৰ সহাবস্থান অসমৰ সমাজ-ইতিহাসত সাংস্কৃতিক আদান-প্ৰদান, সহিষ্ণুতা আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় গঠনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দৃষ্টান্ত ৰূপে হাজোক প্ৰতিষ্ঠা কৰে। লগতে, হয়গ্ৰীৱ মাধৱ দেৱালয়কে ধৰি শিল-নিৰ্মিত মন্দিৰ তথা অন্যান্য স্থাপত্য-চিহ্ন হাজোক প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু স্থাপত্য-অধ্যয়নৰ বাবে উল্লেখযোগ্য ক্ষেত্ৰ কৰে।

আৰু চাওক

• অসম
• হিন্দু