দুধমতী

দুধমতী (মৈথিলী: दूधमती) হৈছে ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ মিথিলা অঞ্চলৰ সমতল ভূমিত বৈ যোৱা এখন পবিত্ৰ নদী। এই নদীখনৰ উৎপত্তি নেপালৰ ক্ষীৰেশ্বৰনাথ পৌৰসভাৰ ৱাৰ্ড সংখ্যা পাঁচত অৱস্থিত অৰ্জাৱন গাঁৱত। দুধমতী নদীখন জনকপুৰধামৰ মাজেৰে বৈ যায়। জনকপুৰ নগৰত এই নদীক গংগাৰ সমতুল্য বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ই এক পবিত্ৰ নদী হিচাপে পূজা-পাঠৰ লগত জড়িত।^১২ দুধমতী নদীখন ৰামায়ণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক পুৰাণগত ঐতিহ্য হিচাপে হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয়।^৩

কিংবদন্তি

লোককথা অনুসৰি, দুধমতী দেৱী হৈছে দুধমতী নদীৰ মানৱীকৃত ৰূপ। মিথিলাত দেৱী সীতাৰ সৈতে থকা আঠগৰাকী সখীৰ ভিতৰত দুধমতী দেৱী এগৰাকী আছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।^৪ আন এটা কিংবদন্তি অনুসাৰে, কামধেনু নামৰ দিৱ্য গাইগৰাকীয়ে দেৱী সীতাক দুগ্ধ পান কৰাবলৈ আহিছিল আৰু সেই সময়তে তেওঁৰ স্তনৰ পৰা ওলোৱা দুগ্ধৰ পৰা এই নদীখনৰ সৃষ্টি হৈছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।^৫

ভৌগোলিক বিৱৰণ

দুধমতী নদীখন নেপালৰ মিথিলা অঞ্চলৰ ক্ষীৰেশ্বৰনাথ পৌৰসভাৰ ৱাৰ্ড সংখ্যা পাঁচত অৱস্থিত অৰ্জাৱন আৰু সখুৱা গাঁৱৰ ওচৰৰ পৰা উৎপন্ন হৈছে। এই নদীখন মহোত্তৰী জিলাৰ মথিহানি অঞ্চলত বিঘ্ঘি নদীৰ সৈতে মিলিত হয়, যি ভাৰত-নেপাল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সীমান্তৰ ওচৰত অৱস্থিত। পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত ই ভাৰতৰ ধৌঁস নদীৰ অংশ হিচাপে পৰিগণিত হয়। দুধমতী নদীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ছেচল্লিশ কিলোমিটাৰ। ই মিথিলা অঞ্চলৰ অন্যতম পুৰণি নদী হিচাপে পৰিচিত।^৫১

ধৰ্মীয় গুৰুত্ব

দুধমতী নদী মিথিলা অঞ্চলত এক অতি পবিত্ৰ নদী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। হিন্দু ধৰ্মত এই নদীত স্নান কৰা, পূজা-পাঠ কৰা আৰু পিতৃ-তৰ্পণ আদি ধৰ্মীয় আচাৰ পালন কৰা হয়। জনকপুৰধামৰ বাসবিত্তি ঘাটত বৈশাখ মাহৰ নৱমী তিথিত দুধমতী আৰতি অনুষ্ঠিত হয়। তদুপৰি, বিশ্ব হিন্দু পৰিষদে পূৰ্ণিমা আৰু অমাৱস্যা তিথিত এই নদীত বিশেষ আৰতি আয়োজন কৰে।^৫ শ্ৰাৱণ মাহৰ সোমবাৰী উৎসৱৰ সময়ত দুধমতী নদীৰ পবিত্ৰ পানী ব্যৱহাৰ কৰি মিথিলা অঞ্চলৰ বিভিন্ন শিৱ মন্দিৰত জলাভিষেক কৰা হয়। এই পানী বিশেষকৈ জালেশ্বৰ নাথ মহাদেৱ মন্দিৰ আৰু বাল্মিকেশ্বৰ নাথ মহাদেৱ মন্দিৰ আদিত ব্যৱহৃত হয়।^৬

এই নদীৰ পবিত্ৰ পানী অযোধ্যালৈও প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল, যেতিয়া ৰাম মন্দিৰত প্ৰাণ প্ৰতিষ্ঠা অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হৈছিল। সেই সময়ত ভগৱান ৰামৰ প্ৰতিমাত জলাভিষেক কৰাৰ বাবে দুধমতী নদীৰ পানী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।^৭