কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা

কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা (ইপিএফঅ) হৈছে ভাৰত চৰকাৰৰ শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত থকা দুটা প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থাৰ এটা। ভাৰতত ভৱিষ্যনিধিৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু ব্যৱস্থাপনাৰ দায়িত্ব ইপিএফঅ'ৰ। আনটো প্ৰধান সামাজিক সুৰক্ষা সংস্থা হৈছে কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগম। ইপিএফঅ'য়ে ভাৰতৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ অৱসৰকালীন আঁচনি পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰিত সীমাৰ তলত মজুৰি লাভ কৰা লোকসকলৰ বাবে বাধ্যতামূলক ভৱিষ্যনিধিৰ ব্যৱস্থা আছে। বৰ্তমান এই সীমা মাহে ₹১৫,০০০।^১ সীমাৰ ওপৰত মজুৰি লাভ কৰা কৰ্মচাৰীৰ বাবে এই আঁচনিত যোগদান কৰাটো ঐচ্ছিক। অৱশ্যে এই সুবিধা কেৱল এবাৰহে গ্ৰহণ কৰিব পাৰি। কোনো ব্যক্তিয়ে এবাৰ এই আঁচনিৰ অধীনত অৱদান আগবঢ়াবলৈ আৰম্ভ কৰিলে পিছত আঁচনিখনৰপৰা ওলাই আহিব নোৱাৰে।^২ স্বেচ্ছাই এই আঁচনিত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তায়ো কৰ্মচাৰীৰ সমান পৰিমাণৰ ধন আগবঢ়াব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশতকৈ অধিক হ'ব নোৱাৰে।^৩ কৰ্মচাৰীয়ে ইচ্ছা কৰিলে ইয়াতকৈ অধিক ধনো জমা কৰিব পাৰে।^৪ কৰ্মচাৰীয়ে আঁচনিখনত যোগদান কৰিলে নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰী দুয়োৱে ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান আগবঢ়াব লাগে। ২০ জন বা তাতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী থকা সকলো প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ভৱিষ্যনিধিৰ সৈতে পঞ্জীয়ন কৰা বাধ্যতামূলক।

ইপিএফঅ'য়ে মৌলিক পেঞ্চন আঁচনিৰ লগতে অক্ষমতা আৰু মৃত্যুৰ বাবে বীমা আঁচনিও পৰিচালনা কৰে। ই আন দেশৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তিও পৰিচালনা কৰে। দ্বিপাক্ষিক চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱা দেশসমূহত কৰ্মৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীসকল ইপিএফঅ'ৰ আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ২০২১ চনৰ মে' মাহলৈকে এনে ১৯খন চুক্তি কাৰ্যকৰী আছিল।^৫ ইপিএফঅ'ৰ সৰ্বোচ্চ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সংস্থা হৈছে কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ।^৬৭ এই পৰিষদ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনত গঠন কৰা এটা আইনী সংস্থা।^৮ বৰ্তমান এই আইনখনৰ ঠাইত সামাজিক সুৰক্ষা সংহিতা, ২০২০ কাৰ্যকৰী হৈছে। ২০২১ চনত ইপিএফঅ'ৰ অধীনত ১৫.৬ লাখ কোটি টকা (২০৯ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈ অধিক ধন পৰিচালনাধীন আছিল।^৯ ২০১৪ চনৰ ১ অক্টোবৰত ভাৰত চৰকাৰে ইপিএফঅ'ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল এজন নিয়োগকৰ্তাৰপৰা আন এজন নিয়োগকৰ্তালৈ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ স্থানান্তৰ সহজ কৰা।^১০ সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ ফলত কৰ্মচাৰীয়ে চাকৰি সলনি কৰিলেও একেটা হিচাপ নম্বৰ ৰাখিব পাৰে আৰু আগতে সাধাৰণভাৱে দেখা দিয়া একাধিক হিচাপৰ সমস্যা এৰাব পাৰে।

উৎপত্তি

কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা ভাৰতৰ সামাজিক সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ এটা অংশ। ই কৰ্মচাৰীসকলৰ আৰ্থিক সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে কাম কৰে। ই ভাৰত চৰকাৰৰ শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত কাম কৰে। দেশত ভৱিষ্যনিধিৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু তদাৰকী ইপিএফঅ'ৰ দায়িত্ব। ই কৰ্মচাৰী ৰাজ্য বীমা নিগমৰ সৈতে এই কাম সম্পাদন কৰে। ১৯৫১ চনত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই বাধ্যতামূলক ভৱিষ্যনিধি, মৌলিক পেঞ্চন আঁচনি, অক্ষমতা আৰু মৃত্যু বীমা আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশীদাৰৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি কাৰ্যকৰী কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰে।^১১

১৯২৫ চনত প্ৰণীত প্ৰথম ভৱিষ্যনিধি আইনৰ উদ্দেশ্য আছিল কিছুমান ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানৰ ভৱিষ্যনিধি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। ইয়াৰ পৰিসৰ সীমিত আছিল।^১২ ১৯২৯ চনত ৰয়েল কমিছন অন লেবাৰে উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে ভৱিষ্যনিধি গঠনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ১৯৪৮ চনত অনুষ্ঠিত ভাৰতীয় শ্ৰমিক সন্মিলনত উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে বিধিসন্মত ভৱিষনিধি প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণভাৱে একমত পোষণ কৰা হয়। ১৯৪৮ চনত কয়লা খনি ভৱিষ্যনিধি আঁচনি আৰম্ভ কৰা হয়। এই আঁচনিৰ সফলতাৰ পিছত ইয়াক আন উদ্যোগলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ দাবী উত্থাপন হয়।

১৯৫০ চনত প্ৰণীত ভাৰতৰ সংবিধানত এখন অবিচাৰযোগ্য নিৰ্দেশনামূলক ব্যৱস্থা ৰখা হয়। ইয়াত কোৱা হৈছিল যে ৰাজ্যই নিজৰ অৰ্থনৈতিক সামৰ্থ্যৰ সীমাৰ ভিতৰত কৰ্মৰ অধিকাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু নিবনুৱা অৱস্থা, বাৰ্ধক্য, অসুস্থতা, অক্ষমতা আৰু অনুপযুক্ত অভাৱৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজহুৱা সহায় লাভৰ অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰাৰ বাবে ফলপ্ৰসূ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগে।^১৩ ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ১৯৫১ চনৰ শেষৰ কেইটামান মাহত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি অধ্যাদেশ জাৰি কৰা হয়। ই ১৯৫১ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰৰপৰা কাৰ্যকৰী হয়। পিছত ইয়াৰ ঠাইত কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আইন প্ৰণয়ন কৰা হয়।^১৪ আইনৰ ৫ নং ধাৰাৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি পৰ্যায়ক্ৰমে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু ১৯৫২ চনৰ ১ নৱেম্বৰৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণৰূপে কাৰ্যকৰী হয়। চিমেণ্ট, ছিগাৰেট, বিদ্যুৎ, যান্ত্ৰিক আৰু সাধাৰণ অভিযান্ত্ৰিক সামগ্ৰী, লোহা, তীখা, কাগজ আৰু বস্ত্ৰ উদ্যোগ এই আইনৰ অধীনলৈ আহে। এই আইনৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা আইন আৰু আঁচনিসমূহ কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। এই পৰিষদত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ, নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি থাকে।^১৫ পৰিষদে ভাৰতৰ সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত শ্ৰমিকসকলৰ বাবে অৱদানমূলক ভৱিষ্যনিধি, পেঞ্চন আঁচনি আৰু বীমা আঁচনি পৰিচালনা কৰে।^১৬ ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম মন্ত্ৰী এই পৰিষদৰ অধ্যক্ষ।

আইনৰ অধীনত তলত দিয়া তিনিখন আঁচনি কাৰ্যকৰী হৈ আছে:

1. কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনি, ১৯৫২
2. কৰ্মচাৰী জমাৰাশি-সংলগ্ন বীমা আঁচনি, ১৯৭৬
3. কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৯৫ (কৰ্মচাৰী পৰিয়াল পেঞ্চন আঁচনি, ১৯৭১ৰ ঠাইত প্ৰৱৰ্তিত)

শেহতীয়া বিকাশ

২০২২ চনৰ মাৰ্চ মাহত ইপিএফঅ'য়ে ২০২১–২২ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে সুতৰ হাৰ ৮.১০ শতাংশলৈ হ্ৰাস কৰে।

২০২২ চনৰ ৩০ আগষ্টত ইপিএফঅ'য়ে মজুৰিৰ সীমা আৰু কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যাৰ সীমা আঁতৰোৱাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। ইয়াৰ জৰিয়তে সকলো আনুষ্ঠানিক খণ্ডৰ কৰ্মচাৰী আৰু স্বনিয়োজিত ব্যক্তিক ইয়াৰ অৱসৰকালীন সঞ্চয় আঁচনিত যোগদানৰ সুযোগ দিয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল।^১৭

গাঁথনি

ইপিএফঅ'য়ে কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইন কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে প্ৰৱৰ্তনকাৰী সংস্থা হিচাপে আৰু দেশজুৰি আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হিতাধিকাৰীসকলক সেৱা প্ৰদানকাৰী হিচাপে কাম কৰে। এই আইনখন কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে পৰিচালনা কৰে। পৰিষদত এজন অধ্যক্ষ, এজন উপাধ্যক্ষ, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ৫জন প্ৰতিনিধি, ৰাজ্য চৰকাৰৰ ১৫জন প্ৰতিনিধি, ১০জন কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতিনিধি আৰু ১০জন নিয়োগকৰ্তাৰ প্ৰতিনিধি থাকে। কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত আৰু পৰিষদৰ সদস্য-সচিবো ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰশাসনিক বিষয়ৰ সৈতে জড়িত কাৰ্য সম্পাদনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদক সহায় কৰিবলৈ পৰিষদৰ সদস্যসকলৰ মাজৰপৰা এটা কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতি নিৰ্বাচন কৰা হয়।

আইন আৰু আঁচনিসমূহ দক্ষতাৰে পৰিচালনা কৰাৰ বাবে সংস্থাৰ আয়ুক্ত পৰ্যায়ৰ বিষয়াসকলক ৫ডি ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদে নিযুক্তি দিয়ে। এই উদ্দেশ্যে সংস্থাৰ আয়ুক্তসকলক আইনৰ অধীনত ব্যাপক ক্ষমতা দিয়া হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত নিয়োগকৰ্তাৰ আৰ্থিক দায়বদ্ধতা নিৰ্ধাৰণ, নথি অনুসন্ধান আৰু জব্দ, ক্ষতিপূৰণ আৰোপ, বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিৰ সম্পত্তি জব্দ আৰু নিলাম, গোচৰ চলোৱা আৰু বকেয়া পৰিশোধ নকৰা ব্যক্তিক গ্ৰেপ্তাৰ আৰু অসামৰিক কাৰাগাৰত আটক কৰাৰ দৰে অৰ্ধন্যায়িক ক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত।

প্ৰশাসনিকভাৱে সংস্থাটো কেইবাটাও মণ্ডলত বিভক্ত। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ নেতৃত্ব অতিৰিক্ত কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই দিয়ে। প্ৰতিটো মণ্ডলৰ অধীনত চাৰিটা বা তাতকৈ অধিক আঞ্চলিক কাৰ্যালয় থাকে। এই কাৰ্যালয়সমূহৰ নেতৃত্ব আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে দিয়ে। তেওঁলোকক সহায় কৰিবলৈ সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তসকলে আইন আৰু আঁচনিৰ কাৰ্যকৰীকৰণৰ কাম চোৱা-চিতা কৰে। বহুতো জিলা কাৰ্যালয়ত আঁচনি ৰূপায়ণ আৰু অভিযোগ নিষ্পত্তিৰ বাবে এজন সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত থাকে। বৰ্তমান ইপিএফঅ'ৰ ভাৰতজুৰি ২০টা মণ্ডল কাৰ্যালয়, ১৪৯টা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়, ১১৩টা জিলা কাৰ্যালয়, ৫টা বিশেষ ৰাজ্যিক কাৰ্যালয় আৰু ৪টা সেৱা কেন্দ্ৰ আছে।^১৮

ইপিএফঅ'ৰ মুঠ কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা বৰ্তমান ২০,০০০তকৈ অধিক। ১,০৩১জন আয়ুক্তক ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলকভাৱে নিযুক্তি দিয়া হয়। লগতে প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়া পদৰপৰা পদোন্নতিৰ জৰিয়তেও নিযুক্তি দিয়া হয়। প্ৰৱৰ্তন বিষয়া আৰু হিচাপ বিষয়াসকলকো সামাজিক সুৰক্ষা সহায়কসকলৰ কৰ্মচাৰী শ্ৰেণীৰপৰা পদোন্নতি দিয়াৰ উপৰি ভাৰতীয় সংঘ লোকসেৱা আয়োগৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ নিযুক্তি দিয়া হয়।

দৰমহাৰ গাঁথনি আৰু পদানুক্ৰম

সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ

সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ ইপিএফত অৱদান আগবঢ়োৱা কৰ্মচাৰীসকলক দিয়া ১২টা সংখ্যাৰ এটা নম্বৰ। ইপিএফঅ'য়ে প্ৰতিজন ভৱিষ্যনিধি সদস্যৰ বাবে এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ সৃষ্টি কৰে। এজন ব্যক্তিয়ে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানৰপৰা লাভ কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ এই এটা নম্বৰৰ অধীনত সংযুক্ত হৈ থাকে। কৰ্মচাৰীৰ সম্পূৰ্ণ কৰ্মজীৱনত এই নম্বৰ একেই থাকে। চাকৰি সলনি কৰিলেও ইয়াৰ পৰিৱৰ্তন নহয়। একেজন সদস্যৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰদান কৰা একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰক এটা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ সৈতে সংযোগ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য। ইয়াৰ ফলত সদস্যজনে নিজৰ সৈতে সংযুক্ত সকলো সদস্য পৰিচয় নম্বৰৰ তথ্য চাব পাৰে।

সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে এজন কৰ্মচাৰীৰ একাধিক সদস্য পৰিচয় নম্বৰ সহজে সংযুক্ত কৰিব পৰা। ইয়াৰ সহায়ত ভৱিষ্যনিধিৰ দাবী স্থানান্তৰ আৰু ধন উলিওৱা সহজ হয়। অনলাইন হিচাপ-বহী, প্ৰতিটো অৱদান জমা হোৱাৰ পিছত এছএমএছ বা চমু বাৰ্তা সেৱা আৰু অনলাইন গ্ৰাহক পৰিচয় (KYC)ৰ দৰে সেৱাও এই নম্বৰৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত এটা ভৱিষ্যনিধি হিচাপৰপৰা আন এটা হিচাপলৈ ধন স্থানান্তৰ কৰিব পাৰি।^২০

২০১৮ চনত আৰম্ভ কৰা নতুন সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ পৰ্টেলৰ জৰিয়তে সদস্যসকলে ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰৰ অৱস্থা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে।^২১ তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ-বহীও ডাউনলোড কৰিব পাৰে।^২২ ইয়াৰ উপৰি ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ তথ্য চাব পাৰে।

কোনো কাৰণত ভৱিষ্যনিধিৰ ধন উলিয়াব নোৱাৰা সদস্যই নিয়োগকৰ্তাৰ অনুমতি অবিহনেও ধন উলিয়াব পাৰে। তেওঁলোকে ভৱিষ্যনিধিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১৯ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ বাবে প্ৰ-পত্ৰ ১০চি সেই ইপিএফঅ' কাৰ্যালয়ত জমা দিব পাৰে য'ত তেওঁলোকৰ ভৱিষ্যনিধিৰ হিচাপ পৰিচালিত হয়।^২৩

ইপিএফঅ'ৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা সৰ্বজনীন হিচাপ নম্বৰ মূলতঃ ভৱিষ্যনিধিৰ ধনৰ পৰিমাণ আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ দাবীৰ অৱস্থা অনুসৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি

১৯৯৫ চনৰপৰা কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনি ইপিএফঅ'য়ে পৰিচালনা কৰি আহিছে। এই আঁচনিৰ মুখ্য সুবিধা হৈছে ভৱিষ্যনিধিৰ সদস্যসকলক সামাজিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা। এই আঁচনিৰ অধীনত সংগঠিত খণ্ডত কৰ্মৰত কৰ্মচাৰীসকলে ৫৮ বছৰ বয়সত উপনীত হোৱাৰ পিছত পেঞ্চনৰ সুবিধা লাভ কৰিব পাৰে। এই আঁচনি নতুন আৰু পুৰণি দুয়োটা শ্ৰেণীৰ সদস্যৰ বাবে প্ৰযোজ্য।

১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৬এ ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে লাভ কৰা ক্ষমতাৰ ভিত্তিত এই আঁচনিখন প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। ১৯৯৫ চনৰ ১৯ নৱেম্বৰৰপৰা এই আঁচনি কাৰ্যকৰী হয়। আঁচনিখনৰ পৰ্যালোচনা আৰু সংশোধন এটা চলন্ত প্ৰক্ৰিয়া। বিশেষজ্ঞ সমিতি আৰু উচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন নিৰীক্ষণ সমিতিৰ পৰামৰ্শ আৰু কৰ্মচাৰী পেঞ্চন পুঁজিৰ বীমাগাণিতিক মূল্যায়নৰ ভিত্তিত সময়ে সময়ে এই আঁচনিৰ ব্যৱস্থাসমূহ পৰ্যালোচনা কৰা হয়।^২৪ ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিত কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ সংশোধনসমূহ হ'ল:

• ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা মাহিলি মজুৰিৰ সীমা ₹৬,৫০০ৰপৰা ₹১৫,০০০লৈ বৃদ্ধি কৰা হয়।
• ২০১৪ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ অধীনৰ পেঞ্চনাৰসকলৰ বাবে মাহে ন্যূনতম ₹১,০০০ পেঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। নিৰ্ধাৰিত সূত্ৰ অনুসৰি কোনো পেঞ্চন ₹১,০০০তকৈ কম হ'লে অতিৰিক্ত বাজেটীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হয়।
• ১৯৯৫ চনৰ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিৰ পূৰ্বৰ ১২এ অনুচ্ছেদৰ অধীনত পেঞ্চন এককালীন ৰূপান্তৰৰ সুবিধা গ্ৰহণ কৰা সদস্যসকলৰ ক্ষেত্ৰত, ২৫.০৯.২০০৮ বা তাৰ আগতে এই সুবিধা গ্ৰহণ কৰা হ'লে, ৰূপান্তৰৰ তাৰিখৰপৰা পোন্ধৰ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত স্বাভাৱিক পেঞ্চন পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। এই ব্যৱস্থা ২০.০২.২০২০ তাৰিখৰ জিএছআৰ ১৩২(ই) অধিসূচনাৰ জৰিয়তে কাৰ্যকৰী কৰা হয়।^২৫

ইপিএফঅ' মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজি

কেন্দ্ৰীয় পৰিষদৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে মৃত্যুকালীন সাহায্য পুঁজিৰ অধীনত ইপিএফঅ'য়ে এককালীন সাহায্যৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিছে। ২০২৫ চনৰ ১ এপ্ৰিলৰপৰা এই পৰিমাণ ৮.৮ লাখ টকাৰপৰা ১৫ লাখ টকালৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। সেৱাৰত থকা অৱস্থাত মৃত্যু হোৱা কৰ্মচাৰীৰ মনোনীত ব্যক্তি বা আইনী উত্তৰাধিকাৰীক এই ধন দিয়া হয়। এই ধন কৰ্মচাৰী কল্যাণ পুঁজিৰপৰা প্ৰদান কৰা হয়।^২৬২৭

বিদেশী কৰ্মচাৰীৰ বাবে ৰেহাই

ভাৰতৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰা কোনো দেশৰ পাছপ'ৰ্টধাৰী কৰ্মচাৰী আৰু সেই দেশৰ সামাজিক সুৰক্ষা কাৰ্যসূচীত অৱদান আগবঢ়োৱা সদস্যসকলক ৰেহাই দিয়া হয়।^২৮

বৰ্তমান, ভাৰতে তলত উল্লেখ কৰা দেশসমূহৰ সৈতে সামাজিক সুৰক্ষা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে:^২৯

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ক্ষেত্ৰত ভৱিষ্যনিধিৰ মজুৰিৰ উপাদান

বিভাগটোৱে ২০১২ চনৰ ২৫ মে'ত জাৰি কৰা পৰিপত্ৰ অনুসৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ ভৱিষ্যনিধিলৈ অৱদান গণনাৰ বাবে মজুৰিৰ উপাদানসমূহ ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আঁচনিৰ ২৯ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে। ইয়াৰ অধীনত মূল মজুৰি, মহাৰ্ঘ ভাত্তা, ধৰি ৰখা ভাত্তা আৰু খাদ্য ৰেহাইৰ নগদ মূল্য অন্তৰ্ভুক্ত হয়। গৃহ ভাড়া ভাত্তা আৰু নিৰ্দিষ্ট আন ভাত্তাসমূহ ইয়াৰপৰা বাদ দিয়া হয়।

স্পষ্ট কৰা হৈছে যে ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল এই নিৰ্দিষ্ট উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰিব লাগে। কৰ্মচাৰীৰ মুঠ মজুৰিৰ ওপৰত গণনা কৰিব নালাগে। কৰ্মচাৰীৰ মাহিলি দৰমহা ₹১৫,০০০তকৈ অধিক হ'লেও কোনো সৰ্বোচ্চ সীমা নোহোৱাকৈ অৱদান দিব লাগে। অৱশ্যে এই অৱদান ২৯ নং অনুচ্ছেদত নিৰ্ধাৰিত মজুৰিৰ উপাদানসমূহৰ ওপৰতহে গণনা কৰা হয় আৰু মুঠ দৰমহাৰ আন উপাদানসমূহ বাদ দিয়া হয়।^৩০

ভৱিষ্যনিধিৰ গণনা

ভৱিষ্যনিধি সকলো কৰ্মচাৰীয়ে লাভ কৰা মূল মজুৰি আৰু সকলোৰে বাবে প্ৰযোজ্য ভাত্তাৰ ওপৰত ১২ শতাংশ হাৰত গণনা কৰা হয়। মূল মজুৰিৰ গণনাৰ বাবে সীমা ₹১৫,০০০। ইয়াৰ উপৰি ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান গণনা কৰাৰ সময়ত মুঠ মজুৰি নহয়, সকলো কৰ্মচাৰীৰ বাবে প্ৰযোজ্য মূল মজুৰি আৰু ভাত্তাসমূহ বিবেচনা কৰিব লাগে।

ভাত্তা বাদ দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত নিৰ্ধাৰিত নীতি

1. পৰিৱৰ্তনশীল প্ৰকৃতিৰ ভাত্তা;
2. কৰ্মচাৰীৰ অধিক উৎপাদনৰ ফলত অধিক উৎপাদনশীলতাৰ বাবে কোনো প্ৰেৰণা বা উৎসাহৰ সৈতে জড়িত ভাত্তা;
3. কোনো নিৰ্দিষ্ট শ্ৰেণীৰ সকলো কৰ্মচাৰীক একে ধৰণে প্ৰদান নকৰা ভাত্তা;
4. সুবিধা গ্ৰহণ কৰা ব্যক্তিসকলক বিশেষভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা।^৩১

শতাংশৰ বিভাজন

ইপিএফঅ'ৰ অৱদান দুটা ভাগত বিভক্ত। এটা হৈছে কৰ্মচাৰীৰ অৱদান, যিটো কৰ্মচাৰীৰ দৰমহা বা মজুৰিৰপৰা কৰ্তন কৰা হয়। আনটো হৈছে নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদান, যিটো নিয়োগকৰ্তাই প্ৰতিমাহে প্ৰদান কৰে। আইনৰ ২(খ) ধাৰা অনুসৰি কৰ্মচাৰীৰ অৱদান মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। নিয়োগকৰ্তাৰ অৱদানো মূল মজুৰিৰ ১২ শতাংশ। ইয়াৰ ৮.৩৩ শতাংশ কৰ্মচাৰী পেঞ্চন আঁচনিলৈ আৰু ৩.৬৭ শতাংশ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ প্ৰশাসনিক মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ আৰু কৰ্মচাৰী আমানত-সংলগ্ন বীমাৰ মাচুল হিচাপে ০.৫০ শতাংশ বহন কৰিব লাগে। সেয়েহে নিয়োগকৰ্তাই মুঠতে মূল মজুৰিৰ ১৩ শতাংশ প্ৰদান কৰিব লাগে।^৩২

গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায়

সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত বনাম জি৪এছ সুৰক্ষা সেৱা (ভাৰত)

ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ২০১৩ চনৰ অসামৰিক আপীল ৯২৮৪ৰ জৰিয়তে কয় যে ১৯৫২ চনৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ অধীনৰ মূল মজুৰিক ন্যূনতম মজুৰি আইন, ১৯৪৮ৰ অধীনৰ ন্যূনতম মজুৰিৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। সেয়েহে ন্যূনতম মজুৰিক মূল মজুৰি আৰু গৃহ ভাড়া ভাত্তাত ভাগ কৰিব পাৰি আৰু ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কেৱল মূল মজুৰিৰ ওপৰতহে প্ৰদান কৰিব পাৰি।^৩৩

ডিএনএ আঙুলৰ ছাপ আৰু নিদান কেন্দ্ৰৰ সঞ্চালক বনাম সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২

তেলেংগানা উচ্চ ন্যায়ালয়ে ২০২২ চনৰ ৰিট আবেদন ৩১৭০২ৰ জৰিয়তে ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ ব্যৱস্থা আইনৰ ৭এ ধাৰাৰ অধীনত কাৰ্যব্যৱস্থা চলোৱাৰ ক্ষেত্ৰত এক বিস্তৃত ৰায় প্ৰদান কৰে।

উচ্চ ন্যায়ালয়ে সংক্ষেপে কয় যে প্ৰতিজন আয়ুক্তই বিভাগে ১৪-০২-২০২০, ০১-১০-২০২০ আৰু ১৯-০১-২০২১ তাৰিখে জাৰি কৰা পৰিপত্ৰত উল্লেখ কৰা নিৰ্দেশনা আৰু নীতি কঠোৰভাৱে পালন কৰিব লাগে।^৩৪

পশ্চিম বংগৰ আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত-২ বনাম বিবেকানন্দ বিদ্যামন্দিৰ আৰু অন্যান্য

ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে উক্ত গোচৰত কয় যে সকলো কৰ্মচাৰীক সৰ্বজনীনভাৱে, বাধ্যতামূলকভাৱে আৰু সাধাৰণভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা মূল মজুৰিৰ অংশ হিচাপে গণ্য হ'ব। নিয়োগকৰ্তাই ভৱিষ্যনিধিৰ অৱদান কৰ্তন আৰু জমা কৰাৰ সময়ত এই ধৰণৰ পাৰিশ্ৰমিক বিবেচনা কৰিব লাগে। সেয়েহে প্ৰতিজন কৰ্মচাৰীক নিৰ্দিষ্টভাৱে প্ৰদান কৰা ভাত্তা ভৱিষ্যনিধিৰ পৰিসৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব।^৩৫

চিভিকন ইঞ্জিনিয়াৰিং কনট্ৰেক্টিং ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড বনাম কেন্দ্ৰীয় ন্যাসী পৰিষদ আৰু অন্যান্য

দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিয়ে যে কেন্দ্ৰীয় ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্তই আঞ্চলিক ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, সহকাৰী ভৱিষ্যনিধি আয়ুক্ত, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ উদ্যোগ ন্যায়াধিকৰণ আৰু বিবাদৰ নিষ্পত্তি কৰা আন বিষয়া বা কৰ্তৃপক্ষই প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ অনলাইনত প্ৰকাশ কৰাৰ বাবে তাৎক্ষণিক কাৰ্যকৰী নিৰ্দেশনা জাৰি কৰিব লাগে।^৩৬

সেয়েহে বিভাগে ভৱিষ্যনিধিৰ ৱেবছাইটত ৭এ, ৭বি, ৭কিউ আৰু ১৪বি ধাৰাৰ অধীনত প্ৰদান কৰা সকলো আদেশ উপলব্ধ কৰিব লাগে।