হিন্দু দেৱতা
৫২ প্ৰবন্ধ
-
ভগ
ভগ, বেদত উল্লিখিত ধনৰ দেৱতা, লগতে "প্ৰভু, পৃষ্ঠপোষক" আৰু "ধন, সমৃদ্ধি"ৰ বাবে এটা শব্দ। তেওঁ অদিতিৰ পুত্ৰ সমাজ আদিত্যসকলৰ মাজৰ এজন। ভগৰ দায়িত্ব আছিল যে, মানুহে জীৱনত সামগ্ৰীৰ অংশ লাভ কৰে। সফল বিবাহৰ আশাৰ বিষয়ত তেওঁ তেওঁৰ ভাতৃ আৰ্যমনৰ সৈতে জড়িত।
-
মিত্ৰ (দেৱতা)
মিত্ৰ (मित्र) হৈছে ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ এগৰাকী দেৱতা। তেওঁৰ গুৰুত্ব আৰু কাৰ্য সময়ৰ সৈতে সলনি হয়। মিতান্নী শিলালিপিত মিত্ৰক চুক্তিৰ (বা অংগীকাৰ) অন্যতম ৰক্ষক হিচাপে আহ্বান কৰা হৈছে। ঋকবেদত মিত্ৰ সাধাৰণতে দ্বৈত ৰূপত দেখা যায় যি মূলতঃ বৰুণৰ দৰে একে গুণৰ অধিকাৰী।
-
আৰ্যমন
আৰ্যমন ( अर्यमन् ) আদিম বৈদিক হিন্দু দেৱতাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। তেওঁৰ নামটোৱে "জীৱন-সঙ্গী", "ঘনিষ্ঠ বন্ধু", "সূৰ্য্য", "ক্ৰীড়া সংগী" বা "সংগী" বুজায়। তেওঁ আদিত্যৰ পিতৃ আৰু মাতৃ কাশ্যপ আৰু অদিতিৰ তৃতীয় পুত্ৰ আৰু তেওঁক ৰাতিপুৱাৰ মাজভাগৰ বেলি হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।
-
কালান্তক
কালান্তক হিন্দু দেৱতা শিৱৰ এটা ৰূপ। সময় আৰু নিয়তিৰ বিজয়ী হিচাপে, দেৱতা যমৰ বৈশিষ্ট্য আৰোপ কৰা হৈছে। কালান্তকে নিজৰ ভক্ত মাৰ্কণ্ডেয়ক মৃত্যুৰ দেৱতা যমৰ কবলৰ পৰা ৰক্ষা কৰে। তেওঁক বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু হিন্দু ধৰ্মৰ মহামৃত্যুঞ্জয় মন্ত্ৰৰ আনুগত্য আৰু উৎপত্তিৰ দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
-
দত্তাত্ৰেয়
দত্তাত্ৰেয় (Dattatreya) হিন্দুসকলৰ এগৰাকী আৰাধ্য দেৱতা। হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকসকলৰ মাজত ভগৱান দত্তাত্ৰেয়ৰ মাহাত্ম্য আৰু গুৰুত্ব অপৰিসীম কাৰণ দত্তাত্ৰেয়ক হিন্দুসকলৰ প্ৰধান তিনি দেৱতা বিষ্ণু, শিৱ আৰু ব্ৰহ্মাৰ সংযুক্ত অৱতাৰ হিচাপে বিশ্বাস কৰা হয়। দত্তাত্ৰেয় নামটো আহিছে দত্তা আৰু অত্ৰেয় শব্দৰ পৰা।
-
নলকুবেৰ
নলকুবেৰ (नलकूबर) হৈছে হিন্দু আৰু বৌদ্ধ আখ্যানসমূহৰ যক্ষৰাজ কুবেৰৰ (বৈশ্ৰৱণ বুলিও জনা যায়) পুত্ৰ তথা মণিগ্ৰীৱৰ (মণিভদ্ৰ) ভাতৃ। তেওঁ অপ্সৰা ৰম্ভা আৰু ৰত্নমালাৰ স্বামী। হিন্দু আৰু বৌদ্ধ সাহিত্যত নলকুবেৰক প্ৰায়ে যৌনতাৰ দিশেৰে কূটকৌশলী ব্যক্তি হিচাপে দেখা যায়।
-
পুষণ
পুষণ (সংস্কৃত: पूषन्) বৈদিক সৌৰ দেৱতা আৰু আদিত্যৰ অন্যতম। তেওঁ সভা-সমিতিৰ দেৱতা। বিয়া, যাত্ৰা, বাট-পথ, গৰু-ম’হৰ খাদ্যৰ তদাৰক পুষণৰ দায়িত্ব। তেওঁ আছিল এজন চাইকোপম্প (আত্মাৰ পথ প্ৰদৰ্শক), আত্মাক আন জগতলৈ লৈ যোৱা।
-
হিমৱত
হিমৱত হিন্দু ধৰ্মত হিমালয়ৰ পৰ্বতৰ মূৰ্তি। তেওঁ হিমালয়ৰ ৰক্ষক দেৱতা, আৰু মহাকাব্য মহাভাৰত আৰু অন্যান্য হিন্দু শাস্ত্ৰসমূহত তেওঁৰ উল্লেখ পোৱা যায়।
-
গণেশ সহস্ৰনাম
গণেশ সহস্ৰানাম (সংস্কৃত: गणेशसहस्रनाम) হিন্দু দেৱতা গণেশৰ নামৰ তালিকা। সহস্ৰনাম হৈছে হিন্দুসকলৰ প্ৰশংসাৰ গীত য’ত কোনো দেৱতাক ১০০০ বা তাতকৈ অধিক ভিন্ন নামেৰে উল্লেখ কৰা হয়। গণেশ সহস্ৰনাম আজি বহু মন্দিৰত গণেশ ভক্তিৰ জীৱন্ত অংশ হিচাপে পাঠ কৰা হয়।
-
তেত্ৰিশ দেৱতা
তেত্ৰিশ দেৱতা বা তেত্ৰিশ কৌটি দেৱতা (त्रिदश) হৈছে হিন্দুধৰ্মৰ দেৱতাসকলৰ প্ৰকাৰভেদ অনুযায়ী সমষ্টিবদ্ধ সংখ্যা। সংস্কৃত ভাষাত ত্ৰয়োত্ৰিংশ কৌটি বুলি কওতে "তেত্ৰিশ গুণ সম্পন্ন বা তেত্ৰিশ প্ৰকাৰ"-ক বুজায়। প্ৰকৃতপক্ষে তেত্ৰিশ কৌটি দেৱতা বুলিলে তেত্ৰিশ প্ৰকাৰৰ গুণ সম্পন্ন বৈদিক দেৱতাক বুজোৱা হয়।
-
মণিভদ্ৰ
মণিভদ্ৰ বা মণিগ্ৰীৱ হৈছে এজন অন্যতম প্ৰধান যক্ষ৷ তেওঁ প্ৰাচীন ভাৰতৰ জনপ্ৰিয় দেৱতা আছিল। তেওঁ ধন-সম্পত্তিৰ অধিষ্ঠাতা যক্ষৰাজ কুবেৰৰ পুত্ৰ আৰু নলকুবেৰৰ ভ্ৰাতৃ। নাৰদৰ দ্বাৰা শাপগ্ৰস্ত হৈ তেওঁ নলকুবেৰৰ সৈতে যমজ অৰ্জুন গছৰ ৰূপ পাইছিল। পিছলৈ শিশু কৃষ্ণৰ স্পৰ্শত দুয়ো মুক্তিলাভ কৰে।
-
অংশ
অংশ (সংস্কৃত: अंश) হিন্দু ধৰ্মৰ সৌৰ দেৱতা। তেওঁ কাশ্যপ আৰু অদিতিৰ সন্তান স্বৰ্গৰ দেৱতাৰ এটা দল আদিত্যৰ সদস্য। তেওঁৰ প্ৰথম উল্লেখ ঋগবেদত পোৱা যায়।
-
ত্বষ্ট
ত্ৱষ্ট্ৰ বা ত্বষ্টা (সংস্কৃত: त्वष्टृ বা त्वष्टा) হৈছে বৈদিক হিন্দু শিপিনী দেৱতা বা ফেশ্বনাৰ। মহাভাৰত আৰু পুৰাণৰ দৰে পৰৱৰ্তী হিন্দু শাস্ত্ৰত তেওঁক আদিত্য (দেৱী অদিতিৰ পুত্ৰ) হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে যদিও তেওঁৰ গুৰুত্ব কমকৈ দিয়া দেখা যায়।
-
পৰ্জন্য
পৰ্জন্য (पर्जन्य ) বেদত উল্লিখিত বৰ্ষা, বিজুলী, ঢেৰেকনি আৰু উৰ্বৰতাৰ দেৱতা।
-
আকাশ ভৈৰৱ
আকাশ ভৈৰৱ বা আজু ভৈৰৱৰ বিভিন্ন ৰূপৰ ভিতৰত অন্যতম ৷ আকাশ ভৈৰৱৰ মন্দিৰটো প্ৰায় ৩১০০–৩৫০০ বছৰ আগতৰ নেপালৰ কিৰাতি ৰজা য়ালাম্বৰৰ ৰাজপ্ৰসাদ বুলি ধৰা হয়। আকাশ ভৈৰৱৰ চৌপাশক নেপালৰ নেৰ প্ৰতীক হিচাপে য়েন নামেৰে জনা যায়।
-
কেশৱ (বিষ্ণু)
কেশৱ (সংস্কৃত:केशव,আক্ষৰিক অৰ্থ, 'সুন্দৰ দীঘল চুলিৰ অধিকাৰী বা কেশী নামৰ অসুৰ বধ কৰোঁতা') হিন্দু পৰম্পৰাত বিষ্ণুৰ এটা উপনাম। মহাভাৰতৰ বিষ্ণু সহস্ৰনামত এই নামটো ২৩ আৰু ৬৪৮ নং নাম হিচাপে দেখা যায়। যন্ত্ৰণা বা দুৰ্ভাগ্য ৰোধ কৰিব বিচৰা ব্যক্তিসকলেও কেশৱক পূজন কৰে। তেওঁৰ পত্নী কীৰ্তি (লক্ষ্মী)।
-
দেৱনাৰায়ণ
দেৱনাৰায়ণ (Devnarayan) ভাৰতৰ ৰাজস্থানৰ এজন লোকদেৱতা। তেওঁ বিষ্ণুৰ অৱতাৰ আছিল আৰু তেওঁক বেছিভাগেই ৰাজস্থান আৰু উত্তৰ-পশ্চিম মধ্যপ্ৰদেশত পূজা কৰা হয়। পৰম্পৰা অনুসৰি ৯৬৮ চনৰ বিক্ৰম সংভাত (৯১১ খ্ৰীষ্টাব্দ)ত হিন্দু পঞ্জিকাৰ মাঘ মাহৰ উজ্জ্বল অৰ্ধ (শুকল সপ্তমী)ৰ সপ্তম দিনা শ্ৰী সৱৈ ভোজ আৰু সদু মাতা ৰ…
-
পঞ্চমুখ
পঞ্চমুখক (पञ्चमुख,Pañcamukha) পঞ্চমুখী বুলিও কোৱা হৈছে। হিন্দু প্ৰতীকধৰ্মিতাত (Iconography) ই এক ধাৰণা, য'ত এজন দেৱতাক পাঁচটা মূৰ বা পাঁচখন মুখেৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হয়। কেইবাজনো হিন্দু দেৱতাক পাঁচটা মুখেৰে চিত্ৰিত কৰা হৈছে; যেনে-হনুমান, শিৱ, ব্ৰহ্মা, গণেশ আৰু গায়ত্ৰী।
-
পূমাৰুতন থেইয়াম
পূমাৰুতন থেইয়াম (Poomaruthan Theyyam) ভাৰতৰ কেৰালাৰ উত্তৰ মালাবাৰ অঞ্চলত জনপ্ৰিয় এজন হিন্দু দেৱতা। আঞ্চলিক হিন্দু দেৱী পূমালা ভগৱতীৰ মন্দিৰসমূহত এই থেইয়াম প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। পূমালা আৰু পূমাৰুতনক মূলতঃ থীয়া সম্প্ৰদায়ে পূজা কৰে।
-
লক্ষ্মী-নাৰায়ণ
লক্ষ্মী-নাৰায়ণ (সংস্কৃত: लक्ष्मी-नारायण, ৰোমানীকৃত: Lakṣmīnārāyaṇa) পৰম্পৰাগতভাৱে বৈকুণ্ঠত বাস কৰা হিন্দু দেৱতা বিষ্ণু, যাক নাৰায়ণ বুলি কোৱা হয়, আৰু তেওঁৰ পত্নী লক্ষ্মীৰ দ্বৈত প্ৰকাশ।
-
শাৱৰ্ণী মনু
শাৱৰ্ণী মনু হৈছে অষ্টম মনু, হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত মন্বন্তৰ নামেৰে জনাজাত যুগৰ প্ৰথমজন মানুহ।
-
হেৰম্ব
হেৰম্ব বা হেৰম্ব গণপতি হিন্দু দেৱতা গণেশৰ পাঁচ মূৰীয়া মূৰ্তিৰ ৰূপ। এই ৰূপটো নেপালত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। গণেশৰ তান্ত্ৰিক পূজাত এই ৰূপটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। গণেশৰ বত্ৰিশটা ৰূপৰ ভিতৰত এই ৰূপ অন্যতম জনপ্ৰিয়।
