লোককথা
১৪৮ প্ৰবন্ধ
-
বুঢ়ী আইৰ সাধু
বুঢ়ী আইৰ সাধু লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা সংকলিত শিশু-পাঠকৰ উপযোগী অসমীয়া সাধু-সংকলন। অসমৰ লোকসমাজৰ পৰা সংগৃহীত লোককথাক লিখিত ৰূপ দিয়া এই গ্ৰন্থই অসমীয়া সাহিত্য আৰু লোকসাহিত্য-চৰ্চাত বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰিছে।
-
সাধুকথা
সাধুকথা ( Fairy tale) পৃথিৱীৰ লোকসাহিত্যৰ এটি ভাগ৷ লোকসাহিত্যৰ অন্যান্য বিভাগৰ দৰে সাধুকথাৰো সৃষ্টি কেতিয়াৰ পৰা হ’ল ঠাৱৰ কৰা অসম্ভৱ৷ তথাপি অনুমান কৰা হয় সাধুকথা প্ৰাগৈতিহাসিক দিনৰ পৰাই মানুহৰ মুখে মুখে চলি আহিছে আৰু ই জনসমাজত যুগ যুগ ধৰি বৰ্তি আছে৷ লোকমুখত পৰি পৃথিৱীৰ একোটা সাধুৱে ভাৱ-ভাষা আৰু…
-
শ্ৰুতিকথা
শ্ৰুতিকথা (Myth) হৈছে সমাজ এখনত মৌলিক ভূমিকা পালন কৰা আখ্যান, যেনে মূল কাহিনী বা উৎপত্তিৰ শ্ৰুতিকথা আদিৰে গঠিত লোককথাৰ ধাৰা। যিহেতু বস্তুনিষ্ঠভাৱে সত্য নহোৱা কাহিনী বৰ্ণনা কৰিবলৈ "শ্ৰুতিকথা" জনপ্ৰিয়ভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গতিকে কোনো আখ্যানক শ্ৰুতিকথা হিচাপে চিনাক্ত কৰাটো অতি বিতৰ্কিত হ'ব পাৰে।
-
কিংবদন্তি
কিংবদন্তি হৈছে লোককথাৰ এনে এক ধাৰা যিটো মানৱ ইতিহাসত সংঘটিত হোৱা বুলি কথক বা শ্ৰোতা উভয়ে বিশ্বাস কৰা বা অনুভৱ কৰা মানুহৰ কাৰ্য্যক চিত্ৰিত কৰা আখ্যানৰে গঠিত। এই ধাৰাটোৰ আখ্যানে মানৱীয় মূল্যবোধ প্ৰদৰ্শন কৰিব পাৰে, আৰু কিছুমান গুণৰ অধিকাৰী হ'ব পাৰে যিয়ে কাহিনীটোক সত্যতা প্ৰদান কৰে।
-
মৌখিক পৰম্পৰা
মৌখিক পৰম্পৰা হৈছে মানৱ সমাজৰ এক প্ৰকাৰৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থা যাৰ মাধ্যমেদি জ্ঞান, শিল্প, ধাৰণা আৰু সাংস্কৃতিক উপাদান মৌখিকভাৱে গ্ৰহণ, সংৰক্ষণ আৰু এটা প্ৰজন্মৰ পৰা আন এটা প্ৰজন্মলৈ পৰিবাহিত হৈ আহিছে। এই পৰিবহন লোককথা, বেলাড, সাধু, গদ্য বা কবিতা আদি বাক্য বা গীতৰ জৰিয়তে সম্পন্ন হয়।
-
এহেজাৰ এনিশা (লোকগাথা)
এহাজাৰ এনিশা বা আলিফ লেইলা (One Thousand and One Nights) হৈছে ইছলামিক সোণালী যুগত আৰবী ভাষাত সংকলিত মধ্যপ্ৰাচ্যৰ লোককথাৰ সংকলন। ইয়াৰ প্ৰথম ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণৰ পৰা (প্ৰায় ১৭০৬–১৭২১) ইংৰাজীত ইয়াক প্ৰায়ে আৰবীয়ান নাইটছ (Arabian Nights) বুলি জনা যায়।
-
ঈছপৰ সাধু
ঈছপৰ সাধু (Aesop's Fables, বা Aesopica) নীতিকথাৰ এক সংকলন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬২০ৰ পৰা ৫৬৪ চনৰ ভিতৰত প্ৰাচীন গ্ৰীচত বাস কৰা দাস আৰু কাহিনীকাৰ ঈছপক এইসমূহ ৰচনাৰ কৃতিত্ব দিয়া হয়।
-
উমৰ মাৰভি
উমৰ মাৰভি ( Umar Marvi) হৈছে চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰম্পৰাগত সিন্ধী লোককথা, আৰু প্ৰথমবাৰৰ বাবে 16 শতিকাত শ্বাহ আব্দুল কৰিম বুলৰীয়ে ৰচনা কৰিছিল। ইয়াত এগৰাকী গাঁৱৰ ছোৱালী মাৰ্ভিৰ কাহিনী অনুসৰণ কৰা হৈছে, যিয়ে এজন শক্তিশালী স্থানীয় শাসকৰ প্ৰস্তাৱ আৰু ৰাজপ্ৰসাদত ৰাণী হিচাপে জীয়াই থকাৰ প্ৰলোভনক প্ৰতিহত…
-
নূৰী জাম তামাচী
নূৰী জাম তামাচি ( Noori Jam Tamachi) ১৫ শতিকাৰ সিন্ধী লোককথাৰ এক লোককথা। শ্বাহ জো ৰিছালোত প্ৰকাশ পোৱা এই কাহিনীটো পাকিস্তানৰ সিন্ধৰ সাতটা জনপ্ৰিয় ট্ৰেজিক ৰোমাঞ্চৰ অংশ। আন ছয়খন কাহিনী হ’ল উমৰ মাৰভি, ছাছুই পুন্নহুন, চোনী মহিৱাল, লিলান চানেছাৰ, সোৰথ ৰায় দিয়াচ আৰু মোমল ৰাণো।
-
লিলান চানেছাৰ
লিলান চানেছাৰ ( Lilan Chanesar) হৈছে এক পৰম্পৰাগত কাহিনী যিটো ১৪ শতিকাৰ থাট্টা, সিন্ধ, পাকিস্তানৰ অন্যতম ছুমৰা শাসক জাম চানেছাৰৰ সময়ৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছে। ইয়াক প্ৰায়ে সিন্ধী আৰু পাৰ্চী ভাষাত পুনৰ কোৱা হৈছে।
-
অতিপ্ৰাকৃতিক
অতিপ্ৰাকৃতিক (Supernatural) বুলিলে প্ৰকৃতিৰ নিয়মৰ ঊৰ্ধত থকা পৰিঘটনা বা সত্তাক বুজোৱা হয়।প্ৰাচীন জগতত ইয়াৰ কোনো অস্তিত্ব নাছিল। লোককথা আৰু ধৰ্মীয় প্ৰসংগত অতিপ্ৰাকৃতিকতাক বৈশিষ্ট্যযুক্ত কৰা হয়। কিন্তু অধিক ধৰ্মনিৰপেক্ষ প্ৰসংগতো ইয়াক বৈশিষ্ট্যযুক্ত হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি।
-
কথাসৰিৎসাগৰ
কথাসৰিৎসাগৰ প্ৰায় একাদশ শতিকাত কাশ্মীৰী বিশিষ্ট কবি সোমদেৱৰ দ্বাৰা ৰচিত ভাৰতীয় কিংবদন্তি, উপকথা আৰু লোককথাৰ সংকলন। সংস্কৃত ভাষাত কথাসৰিৎসাগৰ শব্দৰ অৰ্থ গল্পৰ সাগৰ। ১২৪টা অধ্যায়ৰে ১৮খন গ্ৰন্থত বিভক্ত কথাসৰিৎসাগৰত গদ্য অংশৰ উপৰিও ২১,০০০ৰো অধিক পদ্য সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে।
-
চম্পাৱতী
চম্পাৱতী ( Champavati) অসমীয়া সমাজ জীৱনৰ এটি চিনাকি নাম৷ সাধুকথা, নাটক, কবিতা, মালিতা, কথাছবি সকলোতে চম্পাৱতী নামৰ এক চৰিত্ৰই স্থান লাভ কৰি আহিছে৷ চম্পাৱতী লোককথাৰ নায়িকা৷ চম্পাৱতীৰ প্ৰকৃত অৱস্থিতি কোনেও নাজানে৷ অসমীয়া লোককথাৰ নাৰী “চম্পাৱতী’’ক পোনতে লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই সংগ্ৰহ কৰি ছপাৰূপত…
-
চম্পাৱতী (সাধু)
চম্পাৱতী অসমীয়া সমাজত প্ৰচলিত এক সাধুকথা। ৰসৰাজ লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই সংকলিত কৰা লোকসাধুৰ সংকলন বুঢ়ী আইৰ সাধুত এই সাধুটো সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে। এই সাধুটোত চম্পাৱতী নামৰ এগৰাকী ছোৱালীৰ বিবাহ এটা অজগৰৰ সৈতে সম্পন্ন হয়।
-
ঠাকুৰমাৰ ঝুলী
ঠাকুৰমাৰ ঝুলী (ইংৰাজী: Thakurmar Jhuli; অৰ্থ: আইতাৰ টোপোলা [সাধুকথাৰ]) বাংলা লোককথা আৰু সাধুকথাৰ সংকলন। লেখক দক্ষিণৰঞ্জন মিত্ৰ মজুমদাৰে বাংলা ভাষাৰ কিছুমান লোককথা সংগ্ৰহ কৰি "ঠাকুৰমাৰ ঝুলী" নামেৰে ১৯০৭ চনত কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ কৰে। নোবেল বঁটা বিজয়ী ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে এই সংকলনখনৰ প্ৰস্তাৱনা লিখিছিল।
-
সৰ্প ৰাজকুমাৰ (পঞ্জাবী সাধুকথা)
সৰ্প ৰাজকুমাৰ হৈছে ভাৰতীয় সাধুকথা, ফেৰোশ্বেপুৰত মেজৰ কেম্পবেলে সংগ্ৰহ কৰা পঞ্জাবী কাহিনী। এণ্ড্ৰু লেঙে ইয়াক দ্য অলিভ ফেয়াৰী বুক (১৯০৭)ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।
-
সৰ্প ৰাজকুমাৰ (হাংগেৰিয়ান লোককথা)
সৰ্প ৰাজকুমাৰ (দ্য চাৰ্পেন্ট প্ৰিন্স বা দ্য স্নেক প্ৰিন্স) হৈছে হাংগেৰিয়ান-আমেৰিকান পণ্ডিত লিণ্ডা ডেঘে সংগ্ৰহ কৰা হাংগেৰিয়ান লোককথা, য'ত এগৰাকী মানৱ কুমাৰী আৰু এডাল সাপৰ মাজত স্বামী-স্ত্ৰীৰ সম্পৰ্ক দেখুওৱা হৈছে।
-
সৰ্প ৰাজকুমাৰৰ টোপনি যোৱা মূৰ
দ্য স্নেক-প্ৰিন্স স্লিপি-হেড (সৰ্প ৰাজকুমাৰৰ টোপনি যোৱা মূৰ) হৈছে এমিলি লৰিমাৰ আৰু ডেভিদ লকহাৰ্ট ৰবাৰ্টছন লৰিমাৰে ১৯১৯ চনত তেওঁলোকৰ সংকলন পাৰ্চীন টেলছত প্ৰকাশ কৰা ইৰাণী লোককথা।
-
গব্লিন
গব্লিন (ইংৰাজী: goblin) হৈছে একাধিক ইউৰোপীয় সংস্কৃতিৰ লোককথাৰ অন্তৰ্গত একপ্ৰকাৰৰ সৰু, বিচিত্ৰ, দানৱীয় জীৱ। মধ্যযুগীয় কাহিনীসমূহত প্ৰথমে গব্লিনক দেখা পোৱা গৈছিল।
-
তুলা আৰু তেজা
তুলা আৰু তেজা (Tula and Teja) লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা ৰচিত বুঢ়ী আইৰ সাধু গ্ৰন্থৰ অন্তৰ্গত একে নামৰ সাধুটোৰ দুটা মুখ্য নাৰী চৰিত্ৰ। দুয়ো সম্পৰ্কত বৈমাত্ৰেয় বাই-ভনী।
-
নগৰীয়া কিংবদন্তি
নগৰীয়া কিংবদন্তি (ইংৰাজী: Urban legends) বা আধুনিক কিংবদন্তি (modern legend), নগৰীয়া শ্ৰুতিকথা (urban myth) হৈছে কোনো অস্বাভাৱিক (সাধাৰণতে ভয়ংকৰ) বা হাস্যৰসময়ী পৰিঘটনাৰ কাহিনী সম্পৰ্কীয় লোককথাৰ এটা ধাৰা। এই কিংবদন্তিবোৰ সকলোৱে বিশ্বাস নকৰে যদিও বহুতে সত্য বুলি বিশ্বাস কৰে।
-
পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)
পৰী (ইংৰাজী: fairy, fay, fae, fey, fair folk, বা faerie বুলিও কোৱা হয়) হৈছে ইউৰোপীয় সংস্কৃতিৰ লোককথাত বৰ্ণিত এক প্ৰকাৰৰ পৌৰাণিক সত্তা বা কিংবদন্তিমূলক জীৱ। এই পৰীক প্ৰায়ে আধ্যাত্মিক, অতিপ্ৰাকৃতিক বা অপ্ৰাকৃতিক গুণ বিশিষ্ট নৃগোষ্ঠীয় আত্মাৰ এটা ৰূপ বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।
-
বেতাল
বেতাল (সংস্কৃত: वेताल, ৰোমানীকৃত: vetāla) হৈছে হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীৰ এক কিংবদন্তিমূলক জীৱ। সাধাৰণতে ইহঁতক শ্মশানত বাস কৰা এবিধ জ্ঞানী (ভৱিষ্যত দ্ৰষ্টা) অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা হিচাপে সংজ্ঞায়িত কৰা হয়। বেতালক পশ্চিমীয়া পৌৰাণিক কাহিনীৰ ভেম্পায়াৰৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি।
-
লোক-কলা
লোকশিল্প বা লোক-কলা (ইংৰাজী: Folk art) হৈছে লোকজীৱনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ পূৰণৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে হাতেৰে তৈয়াৰ কৰা কিছুমান শিল্পবস্তু। লোকশিল্পই লোক-সংস্কৃতিৰ প্ৰেক্ষাপটত নিৰ্মিত সকলো ধৰণৰ দৃশ্যকলাক সামৰি লয়।
-
লোককথাভিত্তিক হৰৰ
লোককথাভিত্তিক হৰৰ (Folk Horror) হৈছে হৰৰ ছবি আৰু হৰৰ কল্পকাহিনীৰ এক উপশৈলী যিয়ে লোককথাৰ উপাদানসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি আতংকৰ সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ সাধাৰণ উপাদানসমূহৰ ভিতৰত আছে গ্ৰাম্য পৰিৱেশ, বিচ্ছিন্নতা আৰু অন্ধবিশ্বাস, লোকধৰ্ম, পৌত্তলিকতা, বলিদান আৰু প্ৰকৃতিৰ অন্ধকাৰ দিশসমূহ।
-
অশ্বনৰ
অশ্বনৰ বা চেণ্টৰ (উচ্চাৰণ: /ˈ sentɔːr, ˈsentɑːr/ SEN-tor, SEN-tar) বা হিপ্প’চেণ্টৰ (hippocentaur) বা ইক্সিঅ’নিডিয়া (Ixionidae) হৈছে গ্ৰীক পৌৰাণিক কাহিনীৰ এটা কিংবদন্তিমূলক জীৱ। ইয়াৰ মূৰ তথা দেহৰ ওপৰৰ অংশ মানুহৰ দৰে আৰু শৰীৰৰ তলৰ অংশ তথা ভৰি ঘোঁৰাৰ দৰে আৰু ই থেছালিৰ পৰ্বতত বাস কৰে।
-
খাম্বা আৰু থোইবি
খাম্বা আৰু থোইবি ( Khamba and Thoibi) প্ৰাচীন কিংবদন্তি এটা মেইটেই সংস্কৃতি, লগতে মেইটেই পৌৰাণিক কাহিনী আৰু লোককথাৰ অৱতাৰৰ অন্যতম মহাকাব্যিক চক্ৰ, যিটো প্ৰাচীন মইৰাং ৰাজ্য কাংগলেইপাক (আৰম্ভণি মণিপুৰ)ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে।
-
প্ৰেতনী
প্ৰেতনী বা চুড়ে'ল (হিন্দী: चुडे़ल, উৰ্দু: چڑیل) হৈছে নাৰীৰ সৈতে মিল থকা এক প্ৰকাৰৰ পৌৰাণিক বা কিংবদন্তিমূলক জীৱ। ভাৰত, বাংলাদেশ, নেপাল আৰু পাকিস্তানকে আদি কৰি দক্ষিণ এছিয়া আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰেতনীৰ কাহিনী বেছ জনপ্ৰিয়। প্ৰেতনীক সাধাৰণতে "অপবিত্ৰ জীৱৰ ভূত" বুলি গণ্য কৰা হয়।
-
লোককথা অধ্যয়ন
লোককথা অধ্যয়ন, লোককথা অধ্যয়ন বা লোককথা বিজ্ঞান (ইংৰাজী: Folklore studies আৰু সংযুক্ত ৰাজ্যত প্ৰায়ে tradition studies বা folk life studies বুলিও কোৱা হয়) হৈছে লোককথাৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰা নৃতত্ত্বৰ এটা শাখা।
-
স্ফিংক্স
স্ফিংক্স হৈছে এবিধ কিংবদন্তিমূলক জীৱ। ইয়াৰ মূৰটো মানুহৰ দৰে, শৰীৰটো সিংহৰ দৰে আৰু ঈগলৰ দৰে ডেউকা থাকে। গ্ৰীক পৰম্পৰা মতে স্ফিংক্স হৈছে নাৰীৰ মূৰ, সিংহৰ ঠেং আৰু চৰাইৰ ডেউকা থকা এবিধ বিশ্বাসঘাতক আৰু নিৰ্দয়ী জীৱ।
