ৰুৱানৱেলিছায়া

ৰুৱানৱেলি মহা সেয়া, যাক মহা থুপা (শব্দ অৰ্থত ‘মহান থুপা’) বুলিও কোৱা হয়, শ্ৰীলংকাৰ অনুৰাধাপুৰাত অৱস্থিত এটা স্তুপ (ধ্বংসাৱশেষ থকা অৰ্ধগোলাকাৰ গঠন)। গৌতম বুদ্ধৰ ধ্বংসাৱশেষৰ দুটা কোৱাৰ্ট বা এটা ডোনা স্তুপটোত সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে, যাৰ ফলত ই তেওঁৰ ধ্বংসাৱশেষৰ যিকোনো ঠাইতে সৰ্ববৃহৎ সংগ্ৰহ।^১ সিংহলী ৰজা ডুটুগেমুনুয়ে গ. ১৪০ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল ৰজা এলাৰা (এলালান)ক যুদ্ধত পৰাস্ত কৰি শ্ৰীলংকাৰ ৰজা হৈছিল। ইয়াক স্বৰ্ণমালি সেয়া, স্বণমালি মহাসেতী (পালি ভাষাত) আৰু ৰত্নমালি সেয়া নামেৰেও জনা যায়।

এইটো "সোলোস্মাস্থান" (১৬ টা পূজাৰ স্থান) আৰু "আতমস্থান" (৮ টা পূজাৰ স্থান)ৰ ভিতৰত অন্যতম। ১০৩ মিটাৰ (৩৩৮ ফুট) উচ্চতা আৰু পৰিধি ২৯০ মিটাৰ (৯৫১ ফুট) বিশ্বৰ অন্যতম উচ্চ প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্ন। মূল স্তুপটোৰ উচ্চতা প্ৰায় ৫৫ মিটাৰ (১৮০ ফুট) আছিল আৰু বহু ৰজাই ইয়াক সংস্কাৰ কৰিছিল। ম্যানমাৰৰ সাগাইঙত থকা কৌংঘমুডাও পেগোডাটো এই স্তুপৰ আৰ্হিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে^২ মহাবংশত স্তুপটোৰ নিৰ্মাণ আৰু মুকলি অনুষ্ঠানৰ বিশদ বিৱৰণ দিয়া হৈছে।

১৯ শতিকালৈকে এই স্তুপটো জংঘলেৰে আবৃত আছিল। এজন সন্ন্যাসীৰ ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ পিছত ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯০২ চনত ৰুৱানৱেলি ছেয়া পুনৰুদ্ধাৰ সমিতি গঠন কৰা হয়।বিশেষকৈ দানবীৰ হেণ্ড্ৰিক আপ্পুহামীয়ে ১৯১২ চনত পুনৰুদ্ধাৰৰ কামৰ বাবে ২ কোটি টকা (২০২১ চনৰ মুদ্ৰাস্ফীতিৰ সালসলনিত প্ৰায় ৬১১ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) অনুদান আগবঢ়ায়।^৩ আধুনিক যুগৰ মুকুট পিন্ধা ("মুকুট" হৈছে স্তুপৰ ওপৰত ৰখা এটা ডাঙৰ মণি) ১৯৪০ চনৰ ১৭ জুনত হৈছিল আৰু স্তুপটো শেষবাৰৰ বাবে ২০১৯ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰত সজাই তোলা হৈছিল।

বুদ্ধৰ ধ্বংসাৱশেষ

মহাবংশত মৌৰ্য বংশৰ অশোকে ৰামগ্ৰামত নগাৰ দখলত থকা গৌতম বুদ্ধৰ ধ্বংসাৱশেষ উদ্ধাৰ নকৰিবলৈ বাছি লৈছে। কোৱা হৈছিল যে মৃত্যুশয্যাত বুদ্ধই এটা ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিছিল যে তেওঁৰ শৰীৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ আঠটা ডোনাৰ ভিতৰত এজনক ৰামগ্ৰামৰ কলিয়াসকলে পূজা কৰিব, তেতিয়া ধ্বংসাৱশেষবোৰ শ্ৰীলংকাত স্থান লাভ নকৰালৈকে নগাৰ হ’ব। অশোকক অৰ্হতসকলে অধিক ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিছে, যিসকলে এই ধ্বংসাৱশেষসমূহ ৰজা দত্তগমণিয়ে ভৱিষ্যতে স্থান দিয়াৰ কথা কয়।^৪

তাৰ পিছত ৰজা দত্তগামিণীয়ে সংঘৰ পৰা গৌতম বুদ্ধৰ ধ্বংসাৱশেষ নিজৰ মূৰত এটা কাচকেটত গ্ৰহণ কৰি দেৱতা আৰু ‘‘ব্ৰহ্ম’’ৰ দ্বাৰা কৰা বহুবিধ প্ৰসাদ আৰু সন্মানৰ মাজত সোণৰ মণ্ডপৰ পৰা গুচি গ’ল। তেওঁ ধ্বংসাৱশেষ-কক্ষটো তিনিবাৰ প্ৰদক্ষিণ কৰিলে, পূব দিশৰ পৰা তাত প্ৰৱেশ কৰিলে আৰু যেতিয়া ধ্বংসাৱশেষ-কাচকেটটো ৰূপৰ চোফা এখনত থৈ দিলে, তাৰ মূল্য এটা ‘‘কোটি’’, যিটো উত্তৰ দিশত সজাই থোৱা আছিল। তেতিয়া বুদ্ধৰ দৃঢ়তা অনুসৰি সিংহৰ হেলান ভংগীমাত (‘‘সিহাছেয়’’) বুদ্ধৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি সৃষ্টি কৰা হৈছিল আৰু সেই প্ৰতিমূৰ্তিৰ ভিতৰতে সকলো ধ্বংসাৱশেষ নিহিত হৈ আছিল। যেতিয়া মহান ষ্টুপা ৰুভানভেলীত ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ স্থান নিৰ্ধাৰণ সম্পূৰ্ণ হ’ল, তেতিয়া নবীন উত্তৰ আৰু সুমনা দুজনে পূৰ্বতে ঢাকনি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লুকুৱাই থোৱা শিলৰ ব্লকবোৰেৰে ধ্বংসাৱশেষ-কক্ষটো বন্ধ কৰি দিলে।

ইতিহাস

ৰজা ডুটুগেমুনুৱে স্তুপটো নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰে যদিও স্তুপটো শেষ হোৱাৰ আগতেই তেওঁৰ অসুস্থতাৰ বাবে মৃত্যু হয়। তেওঁ চোলা সেনাপতি এলাৰাৰ পৰা ৰাজৰত জয় কৰাৰ পিছতহে এই নিৰ্মাণ আৰম্ভ হয়।^৫

চোলাসকলে অনুৰাধাপুৰা বিজয়ৰ সময়ত এই স্তুপটোৰ ক্ষতিসাধন হৈছিল যদিও প্ৰথম পৰক্ৰমবাহুৰ (১১৫৩–১১৮৭) ৰাজত্বকালত এই স্তুপটো সংস্কাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে দক্ষিণ ভাৰত আক্ৰমণ কৰি পাণ্ড্যনাডুৰ কিছু অংশ দখল কৰিছিল।^৬ পৰক্ৰমবাহুৱে বন্দী তামিলসকলক সংস্কাৰৰ কামত ব্যৱহাৰ কৰিছিল।^৭ পুনৰ ইয়াক তামিল আৰু কেৰেলা সেনাই কলিংগ মাঘাই আক্ৰমণ কৰে আৰু ইয়াক লুটপাত কৰি ধ্বংস কৰে।^৮