হাতিমা পুতুল

হাতিমা পুতুল (Hatima Putul) হৈছে ধুবুৰী জিলাৰ আশাৰীকান্দি গাঁৱৰ ঐতিহ্যবাহী টেৰাকটা (মাটিৰ শিল্প) পুতলা। এই পুতলাবিধ আশাৰীকান্দিৰ মাটিৰ শিল্পৰ প্ৰতীক হিচাপে পৰিচিত আৰু সাধাৰণতে মাতৃ-সন্তানৰ প্ৰতিমূৰ্তি ৰূপে নিৰ্মাণ কৰা হয়।^১

নামৰ অৰ্থ

পুতুল শব্দটোৰ অৰ্থ হৈছে খেলনা বা পুতলা, আৰু হাতিমা শব্দটো অসমীয়া শব্দ হাতিৰপৰা আহিছে। পুতলাটোৰ হাতীৰ দৰে ডাঙৰ কাণ থাকে বাবে ইয়াক হাতিমা পুতুল বোলা হয়। এই ৰূপে পুতলাটোৱে মাতৃত্ব আৰু মাতৃ-সন্তানৰ স্নেহৰ প্ৰতীক ৰূপে পৰিচিত।^২

উদ্ভৱ আৰু পটভূমি

আশাৰীকান্দি ধুবুৰী চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৪ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত আৰু ই অসমৰ অন্যতম বৃহৎ টেৰাকটা শিল্পৰ গাঁও।^৩ ইয়াৰ বাসিন্দাসকল মূলতঃ পাল সমাজৰ। এইসকলক ১৯শ শতিকাত বৰ্তমান বাংলাদেশৰ পাবনা অঞ্চলৰপৰা আনি উক্ত অঞ্চলত থাকিবলৈ দি পোৰামাটিৰ বাচন-বৰ্তন বনোৱাৰ কামত নিয়োজিত কৰা হৈছিল। এনেকৈয়ে আহি এই শিল্প গঢ় লৈ উঠে।^৪ "আশাৰীকান্দি" নামটো অসমীয়া শব্দ "আষাঢ়" (আহাৰ মাহ) আৰু "কান্দি" (অশ্ৰু নিগৰোৱা)ৰপৰা আহিছে — কিয়নো, এই অঞ্চলত অবিৰত বৰষুণে মাটিৰ কাম-কাজত বাধা দিছিল বুলি জনা যায়।^১

ৰূপ আৰু বৈশিষ্ট্য

হাতিমা পুতুল সাধাৰণতে এগৰাকী মাতৃসদৃশ চৰিত্ৰ যিয়ে নিজৰ কোলাত সন্তানক ধৰি থাকে। ইয়াৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ'ল —

• হাতীৰ দৰে ডাঙৰ কাণ,
• মাতৃ-সন্তানৰ ৰূপ,
• কেতিয়াবা প্ৰদীপৰ (প্ৰদীপদানি) সংযুক্তি,
• অলংকৰণ কম, প্ৰাকৃতিক টেৰাকটা বৰ্ণই মুখ্য শোভা।

এই ৰূপে পুতলাটোৱে মাতৃত্ব, উৰ্বৰতা আৰু স্নেহৰ আভাস দিয়ে।^২

নিৰ্মাণ প্ৰক্ৰিয়া

এই পুতলা নিৰ্মাণৰ বাবে বিশেষ ধৰণৰ মাটি — হিৰামাটিৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই মাটি স্থানীয় নদীৰ পাৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা হয়।^১ প্ৰক্ৰিয়াটো কেইবাটাও ধাপত বিভক্ত —

1. মাটি প্ৰস্তুতকৰণঃ মাটিখিনি ৰাতিপুৱাই ভিজাই থোৱা হয়, পাছত ইয়াৰপৰা অলাগতিয়াল উপাদানবোৰ আঁতৰোৱা হয় আৰু বালি মিহলাই ভৰিৰে গচকি কোমল কৰা হয়।
2. গঢ়নঃ হাতৰ সহায়ত খোটা, পিটনা আৰু কোদল নামৰ স্থানীয় সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি আকাৰ দিয়া হয়।
3. শুকোৱা আৰু পোৰা প্ৰক্ৰিয়াঃ সূৰ্যৰ তাপত শুকাই লোৱা পুতলাবোৰ মাটিৰ চৌকাত পোড়া হয়, এই প্ৰক্ৰিয়াক ভাটি দিয়া বুলি কোৱা হয়।
4. শেষ পৰ্যায়ঃ পুতলাবোৰত পাহৰৰ ৰঙা মাটিৰ সৈতে খৈ আৰু চ'দা মিশ্ৰিত ৰঙৰ পাতল প্ৰলেপ দিয়া হয়।

এই সম্পূৰ্ণ প্ৰক্ৰিয়া গাঁওখনৰ শতাধিক পৰিয়ালৰ বাবে আয়ৰ উৎস।^৫

সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব

হাতিমা পুতুল কেৱল এটা খেলনা নহয়; ই আশাৰীকান্দিৰ লোকসংস্কৃতি আৰু শিল্পসত্তাৰ এক অংশ। পুতুলটোৱে মাটিৰ শিল্পৰ সৈতে যুক্ত পৰিয়ালসমূহৰ উপাৰ্জনৰ মাধ্যম, লগতে অসমীয়া লোকশিল্পৰ পৰিচয় বহন কৰে।^৪

স্বীকৃতি

১৯৮২ চনত আশাৰীকান্দিৰ শিল্পী শ্ৰীমতী সৰলা বালা দেৱীক এই শিল্পত উৎকৃষ্ট অৱদানৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছিল।^১ পৰৱৰ্তী কালত এই পুতলা ভাৰতৰ বিভিন্ন হস্তশিল্প প্ৰদৰ্শনী আৰু সংগ্ৰহালয়ত প্ৰদৰ্শিত হৈছে। এন ই চি টি এ আৰ (North East Centre for Technology Application and Reach) আদি সংস্থাসমূহে এই ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰশিক্ষণ আৰু উদ্যোগ লৈছে।^৬

লগতে চাওক

• আশাৰীকান্দি
• আশাৰীকান্দিৰ টেৰাকটা আৰু মাটিৰ শিল্প
• অসমৰ হস্তশিল্প
• অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি