সোলি সৰাবজী

সোলি জেহাংগীৰ সোৰাবজী (অৰ্ডাৰ অৱ অষ্ট্ৰেলিয়াৰ সন্মানীয় সদস্য) (জন্ম, ৯ মাৰ্চ ১৯৩০ – মৃতু,৩০ এপ্ৰিল ২০২১) এজন ভাৰতীয় আইনবিদ আছিল যিয়ে ১৯৮৯ চনৰপৰা ১৯৯০ চনলৈ আৰু পুনৰ ১৯৯৮ চনৰপৰা ২০০৪ চনলৈকে ভাৰতৰ এটৰ্নী জেনেৰেল হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।^১ ২০০২ চনত তেওঁ মত প্ৰকাশৰ স্বাধীনতা ৰক্ষা আৰু মানৱ অধিকাৰ সুৰক্ষাৰ বাবে পদ্ম বিভূষণ বঁটা লাভ কৰে। ^২৩

প্ৰাৰম্ভিক জীৱন

১৯৩০ চনৰ ৯ মাৰ্চত মুম্বাইত পাৰ্চী পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল ছলি জেহাংগীৰ সোৰাবজীৰ।^৪৫ তেওঁ মুম্বাইৰ ভৰ্দা নিউ হাইস্কুল আৰু মুম্বাই]]€€€ৰ ছেইণ্ট জেভিয়াৰ কলেজ আৰু মুম্বাইৰ চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু ১৯৫৩ চনতবাৰত নামভৰ্তি কৰে।^৬ চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়ত তেওঁ ৰোমান আইন আৰু ন্যায়বিজ্ঞানত কিনলচ ফৰ্বছ সোণৰ পদক লাভ কৰে (১৯৫২)। ^৭

কৰ্মজীৱন

১৯৭১ চনত ছ’ৰাবজীক বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ জ্যেষ্ঠ অধিবক্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ১৯৭৭ চনৰপৰা ১৯৮০ চনলৈকে তেওঁ ভাৰতৰ চলিচিটৰ জেনেৰেল হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৮৯ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰৰপৰা ১৯৯০ চনৰ ২ ডিচেম্বৰলৈ আৰু পুনৰ ১৯৯৮ চনৰ ৭ এপ্ৰিলত তেওঁ ভাৰতৰ এটৰ্নী জেনেৰেল হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। ^৩

২০০২ চনৰ মাৰ্চ মাহত ছলি সোৰাবজীয়ে মত প্ৰকাশৰ স্বাধীনতা আৰু মানৱ অধিকাৰ ৰক্ষাৰ বাবে পদ্ম বিভূষণ বঁটা লাভ কৰে।^৮ জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ সময়ত (১৯৭৫–১৯৭৭) সোৰাবজীয়ে ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক আইনী সেৱা আগবঢ়াইছিল।^৪ পিছলৈ তেওঁ নাগৰিক ন্যায় সমিতিত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল, যিয়ে ১৯৮৪ চনৰ শিখ বিৰোধী দাঙ্গাৰ বলি হোৱা লোকসকলক ব'ন'ত প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।^৯

২০০৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত তেওঁক "অষ্ট্ৰেলিয়া-ভাৰত দ্বিপাক্ষিক আইনী সম্পৰ্কৰ সেৱাৰ বাবে" অৰ্ডাৰ অৱ অষ্ট্ৰেলিয়া (এ এম)ৰ সন্মানীয় সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ^১০ ভাৰতীয় সংবিধানৰ ব্যাখ্যা সম্পৰ্কীয় কেইবাটাও নজিৰ নিৰ্ধাৰণকাৰী গোচৰৰ সৈতে জড়িত আছিল সোৰাবজী। সোৰাবজী আৰু ফালি নৰিমানে কেছাৱানন্দ ভাৰতী বনাম কেৰালা ৰাজ্যৰ গোচৰত আবেদনকাৰীৰ অধিবক্তাক সহায় কৰিছিল, য'ত সংসদক সংবিধানৰ "মৌলিক গাঁথনি" সলনি কৰাত বাধা আৰোপ কৰা হৈছিল। ছলিচিটৰ জেনেৰেল হিচাপে তেওঁ মানেকা গান্ধী বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া গোচৰত চৰকাৰৰ আইনী প্ৰতিনিধি দলৰ সদস্য আছিল, য'ত সংবিধানৰ ২১ নং অনুচ্ছেদে ব্যক্তিগত স্বাধীনতাৰ অধিকাৰ বলবৎ কৰে বুলি ৰায় দিছিল।^১১ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ শাসনৰ ওপৰত বাধা আৰোপ কৰা এছ আৰ বমমাই বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া ^১২ আৰু আই আৰ ক'লহ' বনাম তামিলনাডু ৰাজ্যৰ গোচৰতো তেওঁ জড়িত আছিল, যিয়ে সংবিধানৰ নৱম অনুসূচীৰ অধীনত গৃহীত আইনসমূহ ন্যায়িক পৰ্যালোচনাৰপৰা মুক্ত নহয় বুলি ৰায় দিছিল। বি পি সিংঘল বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া গোচৰত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ৰায় দিছিল যে ৰাজ্যৰ গৱৰ্ণৰসকলক বিনা কাৰণত পদৰপৰা অপসাৰণ কৰিব নোৱাৰি। ^১৩ তেওঁ আবেদনকাৰীক সহায় কৰিছিল শ্ৰেয়া সিংঘল বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া গোচৰত, যিয়ে তথ্য প্ৰযুক্তি আইন, ২০০০ত অনলাইন ভাষণৰ ওপৰত থকা নিষেধাজ্ঞাক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল। ^১২

কাৰ্য্যকাল

তেওঁ ট্ৰেন্সপাৰেন্সি ইণ্টাৰনেশ্যনেলৰ অধ্যক্ষ আৰু সংখ্যালঘু অধিকাৰ গোটৰ আহ্বায়ক আছিল। ১৯৯৭ চনত তেওঁ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মানৱ অধিকাৰ আয়োগৰ বাবে নাইজেৰিয়াৰ বিশেষ প্ৰতিবেদক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল, আৰু ১৯৯৮ চনৰপৰা ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বৈষম্য প্ৰতিৰোধ আৰু সংখ্যালঘু সুৰক্ষাৰ উপ-আয়োগৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ছ’ৰাবজীয়ে ২০০০ চনৰপৰা ২০০৬ চনলৈকে হেগৰ স্থায়ী সালিসী আদালতৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ^১৪

ছলি জে ছ’ৰাবজী কমনৱেলথ উকীল সংস্থাৰ উপ-সভাপতি আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইন সংস্থাৰ অস্ত্ৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু নিৰস্ত্ৰকৰণ আইন সমিতিৰ সদস্য আছিল ^১৪

ব্যক্তিগত জীৱন

সোৰবজী আছিল ননভোয় পালখিভালাৰ ঘনিষ্ঠ বন্ধু আৰু সহকৰ্মী। সোৰাবজীৰ কন্যা জিয়া মোডীও এগৰাকী উকীল আৰু এজেডবি এণ্ড পাৰ্টনাৰ্ছৰ অংশীদাৰ।^১৪ জিয়া মোডী হৈছে "ভাৰত সলনি কৰা ১০ বিচাৰ" নামৰ গ্ৰন্থখনৰ লেখক। India''.^১৫ সোৰবজীয়ে তিনিজন পুত্ৰ—জাহাংগীৰ, এজন চিকিৎসক, হৰমাজদ সোৰবজী, অটোক’ৰ ইণ্ডিয়া আলোচনীৰ সম্পাদক আৰু জামছেদ।^১৬ —আৰু সাতজন নাতি-নাতিনী নিকি, আৰ্দেশীৰ, ৰিয়ান, মায়া, অঞ্জলি, আৰতি আৰু অদিতিক এৰি থৈ যায়। ^১৭

সোৰাবজী আছিল জাজ ইণ্ডিয়া এছ’চিয়েশ্যনৰ প্ৰথম সভাপতি। তেওঁ ক্লাৰিনেট বজাইছিল; তেওঁৰ প্ৰিয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত আছিল বেনি গুডমেন আৰু ডিজি গিলেস্পি। ^৪

ক'ভিড-১৯ত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়, ২০২১ চনৰ ৩০ এপ্ৰিলত দিল্লীৰ এখন ব্যক্তিগত চিকিৎসালয়ত য'ত তেওঁ চিকিৎসাধীন হৈ আছিল। ^১৬

প্ৰকাশিত কৰ্মৰাজি

গ্ৰন্থ

• (1976). Law of Press Censorship in India. N.M. Tripathi
• (1977). The Emergency, Censorship and the Press in India, 1975–77. Writers and Scholars Educational Trust. ISBN 0-904286-00-2
• (1985). The Governor, Sage or Saboteur. Roli Books International
• (2003). Law & Justice: An Anthology. Universal Law Pub. Co. ISBN 81-7534-367-2

ৰচনা আৰু মনোগ্ৰাফ

• (1982). Public Law in India. Vikas. ISBN 0-7069-1390-6
• Venkataramiah. (1988). Human Rights in the Changing World. International Law Association, Regional Branch (India)
• (1990). Constitutionalism and Rights: The Influence of the United States Constitution abroad. Columbia University Press. ISBN 0-231-06570-1

প্ৰবন্ধ

• (1994). Obliging Government to Control Itself; Recent Development in Indian Administrative Law. Public Law
• (1994). Freedom of Expression and Censorship: Some Aspects of the Indian Experience. Northern Ireland Legal Quarterly. পৃ. 327–342
• Sorabjee, Soli K. (October 1993). Freedom of Expression. Commonwealth Law Bulletin. পৃ. 1712–1721

He also wrote columns for the Indian Express.^১৮

বঁটাসমূহ

• ৰোমান আইন আৰু ন্যায়বিজ্ঞানত কিনল'ক ফৰ্বছৰ সোণৰ পদক, ১৯৫২ ^৭
• পদ্ম বিভূষণ, মাৰ্চ ২০০২^১৯
• ন্যায়াধীশ কে এছ হেগডে ফাউণ্ডেশ্যন বঁটা, এপ্ৰিল ২০০৬^২০

বাহ্যিক সংযোগসমূহ

• Articles written by Sorabjee for The Indian Express
• Sorabjee on human Rights
• Sorabjee on independent journalism