লি-হুই ছাই

লি-হুই ছাই (চীনা ভাষা: 蔡立慧; জন্ম: ১৮ মাৰ্চ ১৯৬০) এগৰাকী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰন স্নায়ুবিজ্ঞানী আৰু মেছাচুচেটছ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন'লজিৰ মগজু আৰু জ্ঞানমূলক বিজ্ঞান বিভাগৰ পিক'ৱাৰ ইনষ্টিটিউট ফৰ লাৰ্নিং এণ্ড মেম'ৰিৰ পৰিচালক।

তেওঁ বিশেষকৈ আলজেমাৰ ৰোগ আৰু ৰোগৰ অগ্ৰগতিৰ ক্ষেত্ৰত চিডিকে৫ আৰু ক্ৰ’মেটিন ৰিমডেলিঙৰ ভূমিকা সম্পৰ্কে গৱেষণাৰ বাবে তথা শিক্ষণ আৰু স্মৃতিশক্তিক প্ৰভাৱিত কৰা স্নায়ুজনিত বিকাৰৰ ওপৰত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁৰ পৰীক্ষাগাৰে স্নায়ুজনিত ৰোগৰ ইন ভিট্ৰ’ মডেলিঙৰ বাবে প্ৰৰোচিত প্লুৰিপটেণ্ট ষ্টেম চেলৰ অসংখ্য প্ৰয়োগ উদ্ভাৱন কৰিছে।^১

শিক্ষা আৰু কেৰিয়াৰ

ছাইৰ জন্ম আৰু ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল টাইৱানত। ১৯৮৪ চনত উইচকনচিন–মেডিচন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পশু চিকিৎসা বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰিবলৈ ফেল’শ্বিপ লাভ কৰে।^২ নোবেল বঁটা বিজয়ী তথা কৰ্কট গৱেষক হাৱাৰ্ড মাৰ্টিন টেমিনে আগবঢ়োৱা ধাৰাবাহিক বক্তৃতাত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ পিছত তেওঁৰ আণৱিক কেন্সাৰ গৱেষণাৰ প্ৰতি তেওঁৰ আগ্ৰহ গঢ় লৈ উঠে। ১৯৯০ চনত ইউনিভাৰ্চিটি অৱ টেক্সাছ চাউথৱেষ্টাৰ্ণ মেডিকেল চেণ্টাৰৰ পৰা পি এইচ ডি লাভ কৰে ছাইয়ে। ১৯৯১ চনত ছাইয়ে কল্ড স্প্ৰিং হাৰ্বাৰ লেবৰেটৰীত এড হাৰল’ৰ পৰীক্ষাগাৰত যোগদান কৰে আৰু তাৰ পিছত মেছাচুচেটছ জেনেৰেল হস্পিতাল কেন্সাৰ চেণ্টাৰত যোগদান কৰে। ১৯৯৪ চনত ছাইয়ে হাৰ্ভাৰ্ড মেডিকেল স্কুলৰ পেথ’লজী বিভাগৰ অধ্যাপকত যোগদান কৰে। ২০০৬ চনত তেওঁ এম আই টিলৈ গুচি যায়।^৩ ২০০৯ চনত তেওঁ পিকোৱাৰ ইনষ্টিটিউট ফৰ লাৰ্নিং এণ্ড মেম’ৰীৰ সঞ্চালিকা হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে^৪ আৰু এমআইটিৰ আলানা ডাউন চিণ্ড্ৰম চেণ্টাৰৰ সহ-পৰিচালক হয়।^৫৬

গৱেষণা

হাৰল’ পৰীক্ষাগাৰত ছাইয়ে কোষ বিভাজনত ইহঁতৰ ভূমিকা চিনাক্ত কৰিবলৈ চাইক্লিন-নিৰ্ভৰশীল কাইনেজসমূহৰ ওপৰত অধ্যয়ন কৰিছিল। ছাইয়ে চিডিকে৫ৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হৈ পৰিল, যিটো তেওঁ কেৱল কেন্সাৰ কোষতে নিষ্ক্ৰিয় নহয়, মগজুৰ বাহিৰে আন সকলো কলা কোষতে নিষ্ক্ৰিয় বুলি বিবেচনা কৰে।^৭ তেওঁ এইটোও দেখিলে যে চিডিকে৫ সক্ৰিয় হ’বলৈ চিডিকে৫আৰ১ৰ প্ৰয়োজন।^৮

হাৰ্ভাৰ্ড মেডিকেল স্কুললৈ যোৱাৰ পিছত তাই চিডিকে৫ আৰু পি৩৫ৰ কাৰ্য্যৰ বিষয়ে অনুসন্ধান কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ছাইয়ে বিচাৰি উলিয়াইছিল যে p35ৰ অভাৱত থকা এন্দুৰবোৰে কৰ্টিকেল লেমিনেচনৰ দোষ প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু আক্ৰমণৰ প্ৰৱণতা থাকে,^৯ আৰু স্নায়ুকোষীয় পাৰ্থক্যৰ সময়ত নিউৰাইটৰ আউটগ্ৰ'থৰ বাবে CDK5-p35 কাৰ্য্যকলাপ অপৰিহাৰ্য। ছাইয়ে পৰ্যবেক্ষণ কৰে যে p25 নামৰ p35ৰ এটা ছেদ কৰা সংস্কৰণ এন্দুৰৰ ৰোগীয়া বা ক্ষতিগ্ৰস্ত মগজুৰ কলাত আৰু মৃত এলঝেইমাৰ ৰোগীৰ কলাৰ নমুনাত জমা হয়।^১০১১ জিনীয়ভাৱে অভিযন্তা কৰা এন্দুৰৰ ওপৰত কৰা এক পৰীক্ষাত ছাইয়ে দেখিলে যে CDK5ৰ প্ৰকাশ বৃদ্ধিৰ ফলত এলঝেইমাৰৰ দৰে লক্ষণ যেনে হ্ৰাস পায় শিক্ষণ আৰু জ্ঞান, গভীৰ স্নায়ুৰ ক্ষতি আৰু যে এমাইল'ইড কেইসপ্তাহমানৰ ভিতৰতে বিকশিত হয়।^১২

২০০৬ চনত এম আই টিলৈ যোৱাৰ পিছত ছাইয়ে এলঝেইমাৰৰ লক্ষণসমূহ কেনেকৈ উন্নত বা উলটিব পাৰি তাৰ অনুসন্ধান আৰম্ভ কৰে। ২০০৭ চনত কৰা এক অধ্যয়নত ছাইয়ে এন্দুৰক এটা কুঁৱলীৰ পুখুৰীত ডুব যোৱা এটা মঞ্চ বিচাৰি উলিয়াবলৈ আৰু মনত ৰাখিবলৈ প্ৰশিক্ষণ দিছিল। যেতিয়া তাই এলঝেইমাৰৰ দৰে লক্ষণৰ সৃষ্টি কৰিলে, তেতিয়া এন্দুৰবোৰে আৰু মঞ্চ বিচাৰি নাপালে; কিন্তু সমৃদ্ধ পৰিৱেশত কিছু সময় কটোৱাৰ পিছত সেই একেবোৰ এন্দুৰে লগে লগে প্লেটফৰ্মৰ স্থান নিৰ্ণয় কৰিব পাৰিছিল, যিয়ে তেওঁলোকৰ স্মৃতি ঘূৰি অহাৰ ইংগিত দিয়ে। ছাইয়ে সমৃদ্ধ পৰিৱেশৰ দৰে একে প্ৰভাৱৰ প্ৰতিলিপি কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল, এন্দুৰক হিষ্টন ডিএচিটাইলেজ বা এইচডিএচি নামৰ এনজাইমৰ ক্ৰ'মেটিন ৰিমডেলিং শ্ৰেণীক বাধা দিয়া ঔষধেৰে চিকিৎসা কৰি জ্ঞানমূলক কাৰ্য্যক পুনৰুদ্ধাৰ কৰিব পৰা যাব HDAC2 কাৰ্য্যকলাপক বাধা দিয়া।^১৩১৪

ছাইয়ে এলঝেইমাৰ ৰোগত গাঁথনিগত আৰু এপিজেনেটিক ব্যৱস্থাৰ ভূমিকা স্পষ্ট কৰি দিছে, ২০১৫ চনৰ দুটা অধ্যয়নত দেখুৱাইছে যে শিক্ষণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ডি এন এ ভাঙি যোৱাটোৱেই জ্ঞানমূলক হ্ৰাসৰ বাবেও দায়ী, কাৰণ বয়সৰ লগে লগে ডি এন এ মেৰামতি ব্যৱস্থা হ্ৰাস পায়,^১৫১৬ আৰু এলঝেইমাৰৰ জিনীয় উপাদানে মূলতঃ নিয়ন্ত্ৰণকাৰীক প্ৰভাৱিত কৰে আশা কৰা ধৰণে স্নায়ুকোষীয় প্ৰক্ৰিয়াৰ পৰিৱৰ্তে প্ৰতিৰোধ প্ৰক্ৰিয়াৰ বৰ্তনী।^১৭১৮

২০১৬ চনত ছাইয়ে প্ৰমাণ কৰিছিল যে ৪০ হাৰ্টজত পোহৰ নিৰ্গত কৰা ডাইঅ'ডৰ সৈতে এন্দুৰৰ দৃষ্টিশক্তিৰ উদ্দীপনাই এলঝেইমাৰ ৰোগৰ সৈতে জড়িত এমাইল'ইড বিটা প্লেক যথেষ্ট হ্ৰাস কৰে, সম্ভৱতঃ গামা দোলন প্ৰৰোচিত কৰি।^১৯২০

শেহতীয়াকৈ কৰা কামত ছাইয়ে এলঝেইমাৰ ৰোগৰ বিপদজনক জিন, অৰ্থাৎ কম ঘনত্বৰ লাইপোপ্ৰটিন ৰিচেপ্টৰ-সম্পৰ্কীয় প্ৰটিন ৮, মগজুৰ ৰক্তবাহী নলীৰ ভাঙনত কেনেদৰে অৰিহণা যোগায়, সেই বিষয়ে অনুসন্ধান কৰিবলৈ তেজ–মগজুৰ বাধাৰ এটা লেব-ইঞ্জিনিয়াৰিং মডেল তৈয়াৰ কৰিছে।^২১

বঁটা

• ১৯৯৭ চনৰ তদন্তকাৰী, হাৱাৰ্ড হিউজ মেডিকেল ইনষ্টিটিউট^২২
• ২০০৮ চনত একাডেমীচিয়ান, একাডেমিয়া চিনিকা
• ২০১০ চনত বয়স বৃদ্ধিৰ জৈৱিক ব্যৱস্থাৰ গৱেষণাৰ বাবে গ্লেন বঁটা^২৩
• ২০১১ চনৰ সদস্য, নেচনেল একাডেমী অৱ মেডিচিন^২৪
• ২০১১ ফেলো, আমেৰিকান এছ'চিয়েচন ফৰ দ্য এডভান্সমেণ্ট অৱ চাইন্স^২৫
• ২০১৬ চনৰ মিকা ছালপেটাৰ লাইফটাইম এচিভমেণ্ট বঁটা, ছ’চাইটি ফৰ নিউৰ’ছায়েন্স^২৬
• ২০১৯ ফেলো, নেচনেল একাডেমী অৱ ইনভেণ্টাৰছ^২৭
• ২০১৯ চনৰ হান্স উইগজেল ৰিচাৰ্চ ফাউণ্ডেশ্যন বিজ্ঞান বঁটা^২৮

আৰু চাওক

• আলজেমাৰ ৰোগ

বাহ্যিক সংযোগ

• Alzheimer's Disease Research Timeline – Alzforum. www.alzforum.org
• Alzheimer's Disease Brain Cell Atlas- brain-map.org. portal.brain-map.org