মানা

মানা উত্তৰাখণ্ড ৰাজ্যৰ চামোলি জিলাৰ যোশীমঠ অঞ্চলৰ এখন উচ্চভূমিৰ গাঁও। গাঁওখন সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩,২০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।^১

মানা বদ্ৰীনাথৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ভাৰত-তিব্বত সীমান্তৰ মানা গিৰিপথৰ দিশলৈ যোৱাৰ পথত থকা শেষৰ দিশৰ গাঁওসমূহৰ অন্যতম। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন বিভাগে মানাক বদ্ৰীনাথৰ পৰা ভ্ৰমণ কৰিব পৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।^২

পূৰ্বতে মানাক ভাৰতৰ শেষৰ গাঁও হিচাপে জনপ্ৰিয়ভাৱে অভিহিত কৰা হৈছিল। বৰ্তমান অঞ্চলটোত মানাক প্ৰথম ভাৰতীয় গাঁও হিচাপেও প্ৰচাৰ কৰা হয়।^৩

ভূগোল

মানা গাঁও প্ৰায় ৩০°৪৬′১৯″ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৭৯°২৯′৪৩″ পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত। গাঁওখন গাড়োৱাল হিমালয়ৰ উচ্চভূমি অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ ওচৰত অলকানন্দা নদী আৰু সৰস্বতী নদীৰ উপত্যকা আছে।

মানা বদ্ৰীনাথৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।

গাঁওখনৰ উচ্চতাৰ বাবে ইয়াত শীতকালত প্ৰচণ্ড ঠাণ্ডা আৰু তুষাৰপাত হয়। এই পৰিৱেশৰ সৈতে স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ জীৱনযাত্ৰা ঐতিহাসিকভাৱে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।

ইতিহাস

মানা গাঁও ঐতিহাসিকভাৱে হিমালয়ৰ উচ্চভূমি অঞ্চলৰ বাণিজ্যিক আৰু পশুপালনভিত্তিক জীৱনযাত্ৰাৰ সৈতে জড়িত। মানা আৰু নীতি উপত্যকাৰ লোকসকলে অতীতত তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্য চলাইছিল। ভাৰত-তিব্বত সীমান্ত বন্ধ হোৱাৰ আগলৈকে এই অঞ্চলৰ লোকসকলে উচ্চ হিমালয়ৰ গিৰিপথ অতিক্ৰম কৰি তিব্বতৰ বাণিজ্য কেন্দ্ৰসমূহলৈ যাত্ৰা কৰিছিল।^৪

১৯৬২ চনৰ ভাৰত-চীন যুদ্ধৰ পিছত এই পৰম্পৰাগত আন্তঃসীমান্ত বাণিজ্য বন্ধ হৈ পৰে। তাৰ পিছত স্থানীয় লোকসকলে চৰকাৰী সেৱা, পৰ্যটন, কৃষি, পশুপালন আৰু অন্যান্য জীৱিকাৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।^৪

জনসংখ্যা

২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়লত মানাক চামোলি জিলাৰ যোশীমঠ উপ-মহকুমাৰ এখন গাঁও হিচাপে নথিভুক্ত কৰা হৈছে।^৫

২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গাঁওখনৰ জনসংখ্যা ১,২১৪ জন। গাঁওখনত প্ৰায় ৫৫৮টা পৰিয়াল আছিল।^৬

শীতকালত তুষাৰে অঞ্চলটো আৱৰি ধৰাৰ বাবে স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ একাংশ ঐতিহাসিকভাৱে নিম্ন উচ্চতাৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। গ্ৰীষ্মকালত তেওঁলোকে পুনৰ উচ্চভূমিৰ গাঁওসমূহলৈ উভতি আহিছিল।^৪

ভাষা আৰু সংস্কৃতি

মানা উপত্যকাৰ স্থানীয় সমাজ ৰংপো ভাষা আৰু মাৰ্চা জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। ভাৰতীয় ভাষা প্ৰতিষ্ঠানৰ ভাষা সঞ্চিকা অনুসৰি ৰংপো ভাষাৰ মাৰ্চা আৰু টল্চা নামৰ দুটা উপভাষা আছে আৰু মানা মাৰ্চা উপভাষা কোৱা গাঁওসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।^৪

মাৰ্চা সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱনযাত্ৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে ঋতুভিত্তিক স্থানান্তৰ। গ্ৰীষ্মকালত লোকসকলে উচ্চভূমিৰ গাঁওসমূহত বাস কৰিছিল আৰু শীতকালত তুলনামূলকভাৱে নিম্ন অঞ্চললৈ নামি আহিছিল। পশুপালন, উলৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আৰু তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্য এই সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱিকাৰ অংশ আছিল।^৪

পৰ্যটন

মানা বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটনস্থলী। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীত বদ্ৰীনাথৰ সৈতে মানা ভ্ৰমণৰ ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।^৭

মানাৰ ওচৰত কেইবাটাও প্ৰাকৃতিক আৰু ধৰ্মীয়ভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে।

ব্যাস গুহা

ব্যাস গুহা মানাৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা ধৰ্মীয় আৰু পৰ্যটনস্থলী। হিন্দু পৰম্পৰাত এই গুহাক ঋষি ব্যাস (জ্যামিতি)ৰ সৈতে জড়িত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। স্থানীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি ইয়াত ব্যাসে ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ ৰচনা বা আবৃত্তি কৰিছিল বুলি কোৱা হয়।

গণেশ গুহা

গণেশ গুহা মানাৰ ওচৰৰ এটা ধৰ্মীয় স্থান। হিন্দু পৰম্পৰাত এই গুহাক গণেশৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।

ভীম পুল

ভীম পুল সৰস্বতী নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা বৃহৎ শিলৰ প্ৰাকৃতিক সেতু। স্থানীয় হিন্দু পৰম্পৰাত ইয়াক মহাভাৰতৰ ভীমৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। এই দাবীসমূহ ধৰ্মীয় লোকবিশ্বাসৰ অংশ আৰু ইয়াক প্ৰত্নতাত্ত্বিকভাৱে প্ৰমাণিত ইতিহাস হিচাপে গণ্য কৰা নহয়।

সৰস্বতী নদী

মানাৰ ওচৰত সৰস্বতী নদী অলকানন্দা নদীৰ সৈতে মিলিত হোৱা অঞ্চল আছে। নদীখনৰ উৎস আৰু স্থানীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্কৰ বাবে অঞ্চলটো তীৰ্থযাত্ৰী আৰু পৰ্যটকৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ।

বসুধৰা জলপ্ৰপাত

বসুধৰা জলপ্ৰপাত মানা আৰু বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা জনপ্ৰিয় প্ৰাকৃতিক পৰ্যটনস্থলী। উচ্চ হিমালয়ৰ পৰ্বতমালা আৰু উপত্যকাৰ মাজত অৱস্থিত এই জলপ্ৰপাতলৈ পদযাত্ৰাৰ জৰিয়তে যাব পাৰি।

নীলকণ্ঠ

শিৱ পৰ্বত বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা উল্লেখযোগ্য পৰ্বতশৃংগ। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৬,৫৯৭ মিটাৰ। পৰ্বতটো বদ্ৰীনাথৰ পৰা দৃশ্যমান আৰু গাড়োৱাল হিমালয়ৰ এটা উল্লেখযোগ্য শৃংগ হিচাপে পৰিচিত।

তপ্ত কুণ্ড

তপ্ত কুণ্ড বদ্ৰীনাথৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা প্ৰাকৃতিক উষ্ণ জলধাৰা। হিন্দু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ইয়াৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে আৰু বদ্ৰীনাথ মন্দিৰলৈ যোৱা তীৰ্থযাত্ৰীসকলে ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে গণ্য কৰে।

অৰ্থনীতি

মানা উপত্যকাৰ পৰম্পৰাগত অৰ্থনীতি পশুপালন, কৃষি আৰু তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। ৰংপো সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱিকাৰ ভিতৰত ভেড়া আৰু অন্যান্য পশু পালন, উলৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আৰু উচ্চভূমিৰ কৃষি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।^৪

বৰ্তমান পৰ্যটন, আতিথ্য সেৱা, চৰকাৰী চাকৰি, ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায় আৰু কৃষি স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন বিভাগে মানাত পৰ্যটন-সম্পৰ্কীয় আন্তঃগাঁথনি, স্থানীয় যুৱক-যুৱতীৰ প্ৰশিক্ষণ, গাইড প্ৰশিক্ষণ, হস্তশিল্প আৰু স্থানীয় উদ্যোগৰ বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।^৮

যাতায়াত

মানা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে বদ্ৰীনাথ আৰু যোশীমঠৰ সৈতে সংযুক্ত। ২০১১ চনৰ চামোলি জিলা লোকপিয়ল হেণ্ডবুকত মানা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ, ৰাজ্যিক ঘাইপথ আৰু জিলা পথৰ সৈতে সংযুক্ত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।^৯

মানাৰ ওচৰৰ প্ৰধান ৰে'ল সংযোগ হৈছে ঋষিকেশ আৰু হৰিদ্বাৰ। নিকটৱৰ্তী বিমানবন্দৰৰ ভিতৰত জলি গ্ৰাণ্ট বিমানবন্দৰ উল্লেখযোগ্য।

পৰিৱেশ

মানা উচ্চ হিমালয়ৰ পৰিৱেশত অৱস্থিত। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্বত, হিমবাহ, নদী আৰু আলপাইন তৃণভূমি দেখা যায়। মানা উপত্যকা নন্দা দেৱী জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষণ অঞ্চলৰ বৃহত্তৰ হিমালয়ী পৰিৱেশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।^৪

উচ্চতাৰ বাবে ইয়াত কৃষিৰ সময়সীমা সীমিত। আলু, ৰাজমাহ, মটৰ আৰু বিভিন্ন শস্য অঞ্চলটোৰ উচ্চভূমিত উৎপাদন কৰা হয়।^৪

পৰ্যটন উন্নয়ন

উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদে মানাত পৰ্যটন আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ বাবে বিভিন্ন পদক্ষেপৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত ঐতিহ্য পথৰ উন্নয়ন, ব্যাখ্যা কেন্দ্ৰ, পথ-আলোক, সংকেতফলক, পৰ্যটক আশ্ৰয় আৰু স্থানীয় লোকৰ দক্ষতা বিকাশ অন্তৰ্ভুক্ত।^১০