বীৰাংগনা

বীৰাংগনা (Birangona) হৈছে বাংলাদেশ মুক্তিযুদ্ধৰ সময়ত পাকিস্তান সেনা, ৰাজাকাৰ অৰ্ধসামৰিক বাহিনী আৰু তেওঁলোকৰ স্থানীয় সহযোগীসকলে ধৰ্ষণ কৰা মহিলাসকলক বাংলাদেশ চৰকাৰে প্ৰদান কৰা উপাধি।^১২

ইতিহাস

১৯৭১ চনৰ ১৬ ডিচেম্বৰত বাংলাদেশ মুক্তি যুদ্ধৰ জৰিয়তে পাকিস্তানৰ পৰা বাংলাদেশে স্বাধীনতা লাভ কৰে। বাংলাদেশ মুক্তি যুদ্ধৰ সময়ত গণ ধৰ্ষণ সংঘটিত হৈছিল আৰু আনুমানিক ২-৪ লাখ মহিলাক পাকিস্তানী সেনা আৰু তেওঁলোকৰ সহযোগীসকলে ধৰ্ষণ কৰিছিল।^৩৪ ১৯৭১ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত বাংলাদেশ চৰকাৰে এই সময়ছোৱাত ধৰ্ষণ হোৱা মহিলাসকলৰ বাবে বীৰাংগনা বা যুদ্ধ-নায়িকা উপাধি প্ৰদান কৰে।^৫ৰাষ্ট্ৰপতি শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমানে বাংলাদেশক "পাকিস্তানী সেনাৰ দ্বাৰা নিপীড়িত মহিলাসকলক উপযুক্ত সন্মান আৰু মৰ্যাদা দিবলৈ" কয় আৰু তেওঁলোকক নিজৰ কন্যা বুলি অভিহিত কৰে।^৬৭ তথাপিও তেওঁলোকৰ বহুতেই আত্মহত্যা কৰিলে, তেওঁলোকৰ এটা অংশই দেশ এৰি বিদেশত চাকৰ হিচাপে কাম কৰিলে আৰু যুদ্ধৰ কেঁচুৱা গৰ্ভপাত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা অদক্ষ ধাইসকলৰ হাতত বহুতকে হত্যা কৰা হ’ল। ইয়াৰ ফলত চৰকাৰে তেওঁলোকক চিকিৎসা-সম্পৰ্কীয় সহযোগিতা দিবলৈ সেৱা সদন (চাৰ্ভিচ হোম) স্থাপন কৰিবলৈ বাধ্য হয়। ১৯৭২ চনৰ জানুৱাৰী মাহত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰিকল্পিত পিতৃ-মাতৃত্ব, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গৰ্ভপাত গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ, আৰু কেথলিক গীৰ্জাৰ কাৰিকৰী আৰু মানৱীয় সহায়ত এই উলংঘা কৰা মহিলাসকলক পুনৰ্বাসনৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় মহিলা পুনৰ্বাসন সংস্থা (কেন্দ্ৰীয় মহিলা পুনৰ্বাসন সংস্থা) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল৷ উল্লেখযোগ্য কৰ্মীসকলৰ ভিতৰত আছিল কবি ছুফিয়া কামাল আৰু সমাজকৰ্মী মালেকা খান^৮ পিছলৈ চৰকাৰে তেওঁলোকক বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰে আৰু তেওঁলোকৰ বিবাহৰ বাবে অভিযান আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ ফলত বাংলাদেশে বীৰাংগনাক লুকুৱাবলৈ চেষ্টা কৰিছে বুলি অভিযোগ উত্থাপন হয়।^৯ বীৰাংগনাসকলক সমাজ আৰু তেওঁলোকৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে বহিষ্কাৰ কৰি ৰাখিছে।^১০

নাৰী অধিকাৰৰ কৰ্মীসকলে বীৰাংগনাক স্বাধীনতা সংগ্ৰামী (মুক্তি বাহিনী) ঘোষণা কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে।^১১১২ বাংলাদেশ ৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা উকীল সন্থা আৰু মিতালী হোছেইনে বীৰাংগনাৰ মৰ্যাদা উন্নীতকৰণৰ বাবে বাংলাদেশ উচ্চ ন্যায়ালয়ত আবেদন দাখিল কৰে। ২০১৪ চনৰ ২৭ জানুৱাৰীত উচ্চ ন্যায়ালয়ে বাংলাদেশ চৰকাৰক সুধিছিল যে 'কিয় এনে কৰা উচিত নহয়?'৷^১৩ ২০১৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত বাংলাদেশৰ সংসদে বীৰাংগনাৰ মৰ্যাদা স্বাধীনতা সংগ্ৰামীৰ মৰ্যাদালৈ উন্নীত কৰাৰ প্ৰস্তাৱত অনুমোদন জনায়। ২০১৫ চনৰ ২৩ অক্টোবৰত বাংলাদেশ চৰকাৰে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৪৩গৰাকী বীৰাংগনাক স্বাধীনতা সংগ্ৰামী হিচাপে ঘোষণা কৰে। মুক্তি যুদ্ধ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এ কে এম মোজামেল হকে কয় যে তেওঁলোকে এতিয়া মুক্তিযুঁজাৰুসকলৰ দৰেই চৰকাৰী সুবিধা লাভ কৰিব।^১৪ শেহতীয়াকৈ ২০২০ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত মুঠ ৪০০ বীৰাংগনাই স্বাধীনতা সংগ্ৰামীৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে।^১৫ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী পৰিষদৰ ৭৩ সংখ্যক বৈঠকত ষোল্লখন বীৰাংগনাক এই তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় আৰু ২০২১ চনৰ জুন মাহত মুঠ সংখ্যা ৪১৬ গৰাকীলৈ বৃদ্ধি পায়।^১৬

শৈল্পিক অভিযোজনা

• বীৰাংগনা:ৱমেন অৱ ৱাৰ হৈছে ব্ৰিটিছ নাট্যগোষ্ঠী, কোমোলা কালেকটিভ আৰু লিছা গাজীৰ এখন নাটক।^১৭১৮
• আমি বীৰংগোনা বোলছি (মই বীৰাংগনাই কৈছোঁ) হৈছে নিলিমা ইব্ৰাহিমৰ এখন কিতাপ য'ত ধৰ্ষণৰ বলি হোৱা মহিলাসকলৰ পৰা কেইবাটাও কাহিনী সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল।^১৯২০
• War Heroines Speak হৈছে আমি বিৰাংগনা বোলছিৰ ড° নুছৰত ৰব্বীয়ে কৰা ইংৰাজী অনুবাদ
• বীৰাংগনা ভাৰতৰ দক্ষিণ ২৪ পৃষ্ঠাৰ এটা তৃণমূল পৰ্যায়ৰ সংগঠন
• ছিম হৈছে টাৰ্ফিয়া ফৈজুল্লাৰ এখন কবিতা পুথি যিয়ে বাংলাদেশ মুক্তি যুদ্ধ আৰু বীৰাংগনাৰ ধৰ্ষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।^২১