বায়’প্সি

বায়’প্সি (biopsy) সাধাৰণতে অস্ত্ৰোপচাৰ বিশেষজ্ঞ, ইণ্টাৰভেন্‌চনেল ৰেডিঅ’লজিষ্ট বা ইণ্টাৰভেন্‌চনেল হৃদৰোগ বিশেষজ্ঞই কৰা ৰোগীৰ এক চিকিৎসা পৰীক্ষা। এই প্ৰক্ৰিয়াত কোনো ৰোগৰ উপস্থিতি বা পৰিসৰ নিৰ্ণয় কৰিবলৈ শৰীৰৰ নমুনা কোষ বা কলা পৰীক্ষাৰ বাবে নিষ্কাশন কৰা হয়। তাৰ পিছত কলাটোক স্থিৰ কৰা হয়, পানীমুক্ত কৰা হয়, এম্বেড কৰা হয়, ভাগ কৰা হয়, দাগ দিয়া হয় আৰু মাউণ্ট কৰা হয়^১ আৰু তাৰ পিছত ইয়াক সাধাৰণতে পেথ’লজিষ্টৰ দ্বাৰা মাইক্ৰ’স্কোপৰ সহায়ত পৰীক্ষা কৰা হয়; ইয়াক ৰাসায়নিকভাৱেও বিশ্লেষণ কৰিব পাৰি। যেতিয়া এটা সম্পূৰ্ণ গোট বা সন্দেহজনক অংশ আঁতৰাই পেলোৱা হয়, তেতিয়া এই পদ্ধতিক এক্সচিচনেল বায়’প্সি বোলা হয়। ইনচিচনেল বায়’প্সি বা ক’ৰ বায়’প্সিত অস্বাভাৱিক কলাৰ এটা অংশৰ নমুনা লোৱা হয় আৰু গোটেই ঘাঁ বা টিউমাৰটো আঁতৰোৱাৰ চেষ্টা কৰা নহয়। যেতিয়া কলা বা তৰল পদাৰ্থৰ নমুনা এটা বেজীৰে এনেদৰে আঁতৰাই পেলোৱা হয় যে কলাৰ সজ্জা সংৰক্ষণ নকৰাকৈ কোষবোৰ ল'ব পাৰি, তেতিয়া এই পদ্ধতিক বেজীৰ এস্পিৰেচন বায়’প্সি বোলা হয়। বায়’প্সি সাধাৰণতে সম্ভাৱ্য কেন্সাৰ বা প্ৰদাহজনিত অৱস্থাৰ বিষয়ে সুক্ষ্ম নিৰীক্ষণৰ বাবে কৰা হয়।

ইতিহাস

আৰবৰ চিকিৎসক আবুলকাচিছে (১০১৩–১১০৭) আটাইতকৈ পুৰণি নিদানমূলক বায়’প্সিৰ ভিতৰত এটা প্ৰস্তুত কৰিছিল। তেওঁ বেজী ব্যৱহাৰ কৰি থাইৰয়ড পাংচাৰ কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত বহু ধৰণৰ গইটাৰৰ বৈশিষ্ট্য নিৰ্ণয় কৰিছিল।^২৩

ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান

বায়’প্সি শব্দটোৱে গ্ৰীক শব্দ βίος bios, "জীৱন", আৰু ὄψις opsis, "এটা দৃশ্য" প্ৰতিফলিত কৰে।^৪ ফৰাচী ছালৰ বিশেষজ্ঞ আৰ্নেষ্ট বেছনিয়েৰে ১৮৭৯ চনত চিকিৎসা সমাজত বায়’প্সি শব্দটো প্ৰৱৰ্তন কৰে।^৫

চিকিৎসাত ব্যৱহাৰ

কৰ্কট

কৰ্কট ৰোগৰ সন্দেহ হ’লে বিভিন্ন ধৰণৰ বায়’প্সি কৌশল প্ৰয়োগ কৰিব পাৰি। এক্সচিচনেল বায়’প্সি হ’ল এটা সম্পূৰ্ণ ঘাঁ আঁতৰোৱাৰ প্ৰয়াস। যেতিয়া নমুনাটোৰ মূল্যায়ন কৰা হয়, তেতিয়া নিদানৰ উপৰিও, ঘাঁটোৰ চাৰিওফালে জড়িত নোহোৱা কলাৰ পৰিমাণ, নমুনাটোৰ অস্ত্ৰোপচাৰৰ প্ৰান্ত পৰীক্ষা কৰা হয়, চোৱা হয় বায়’প্সি কৰা অংশৰ বাহিৰলৈ ৰোগ বিয়পি পৰিছে নেকি। “ক্লিয়েৰ মাৰ্জিন’’ বা “নিগেটিভ মাৰ্জিন’’ৰ অৰ্থ হ’ল বায়’প্সিৰ নমুনাৰ পৰীক্ষাত কোনো ৰোগ পোৱা নগ’ল। “পজিটিভ মাৰ্জিন’’ৰ অৰ্থ হ’ল ৰোগ পোৱা গৈছে, আৰু ৰোগ নিৰ্ণয়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি বহল পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাৰ প্ৰয়োজন হ'ব পাৰে।

যেতিয়া বিভিন্ন কাৰণত অক্ষত অৱস্থাত আঁতৰোৱাৰ ইংগিত দিয়া নহয়, তেতিয়া ছিদ্ৰযুক্ত বায়’প্সিত কলাৰ এটা অংশ ল’ব পাৰি। কিছুমান ক্ষেত্ৰত নমুনা এটা “চিকুটি’’ লোৱা যন্ত্ৰৰ দ্বাৰা নমুনা সংগ্ৰহ কৰিব পাৰি। বিভিন্ন আকাৰৰ বেজীয়ে লুমেনত কলা সংগ্ৰহ কৰিব পাৰে (কোৰ বায়’প্সি)। সৰু ব্যাসৰ বেজীয়ে কোষ আৰু কোষৰ থুপ সংগ্ৰহ কৰে, মিহি বেজীৰ এস্পিৰেচন আশাব্যঞ্জক বায়’প্সি।^৬

বায়’প্সিৰ পেথ’লজিকেল পৰীক্ষাই কোনো ঘাঁ বিনাইন (মাৰাত্মকতা কম) নে মেলিগনেণ্ট (মাৰাত্মক) সেইটো নিৰ্ণয় কৰিব পাৰে, আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ কেন্সাৰৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰাত সহায় কৰিব পাৰে। কেৱল ক্ষতৰ নমুনা লোৱা বায়’প্সিৰ বিপৰীতে ৰিচেকচন নামৰ ডাঙৰ এক্সচিচনেল নমুনা এটা পেথ’লজিষ্টৰ ওচৰলৈ আহিব পাৰে, সাধাৰণতে ৰোগীৰ পৰা জনা ক্ষত নিৰ্মূল কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা অস্ত্ৰোপচাৰ বিশেষজ্ঞৰ পৰা। উদাহৰণস্বৰূপে, এজন পেথ’লজিষ্টে মেষ্টেক্টমীৰ নমুনা পৰীক্ষা কৰিব, যদিও পূৰ্বৰ ননএক্সচিচনেল স্তন বায়’প্সিয়ে ইতিমধ্যে স্তন কেন্সাৰৰ নিদান প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। সম্পূৰ্ণ মেষ্টেক্টমীৰ নমুনা পৰীক্ষা কৰিলে কেন্সাৰৰ সঠিক প্ৰকৃতি (টিউমাৰৰ উপশ্ৰেণীবিভাজন আৰু হিষ্ট'লজিকেল "গ্ৰেডিং") নিশ্চিত হয় আৰু ইয়াৰ বিস্তাৰৰ পৰিসৰ (পেথ'লজিকেল "ষ্টেজিং") প্ৰকাশ পায়।

লিকুইড বায়’প্সি

লিকুইড বায’প্সি দুবিধ (যিটো প্ৰকৃত বায়’প্সি নহয়, কাৰণ ইয়াত কলাৰ প্ৰয়োজন নাই; তেজৰ পৰীক্ষাৰে কৰা বায়’প্সি): চলাচল কৰা টিউমাৰ কোষ পৰীক্ষা বা কোষমুক্ত চলাচল কৰা টিউমাৰৰ ডি এন এ পৰীক্ষা।^৭ এই পদ্ধতিসমূহে কেন্সাৰৰ চিকিৎসা নিৰীক্ষণ কৰিবলৈ,^৮ উপলভ্য ঔষধসমূহ চলাচল কৰা টিউমাৰ কোষৰ বিৰুদ্ধে পৰীক্ষা কৰিবলৈ,^৯ কৰ্কট ৰোগৰ মিউটেচনৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ আৰু ব্যক্তিগতকৃত চিকিৎসাৰ পৰিকল্পনা কৰিবলৈ পুনৰাবৃত্তিমূলক বায়’প্সিৰ অনা-আক্ৰমণাত্মক বিকল্প প্ৰদান কৰে। তদুপৰি, যিহেতু কেন্সাৰ হৈছে এক বৈষম্যপূৰ্ণ জিনীয় ৰোগ আৰু এক্সচিচনেল বায়’প্সিয়ে টিউমাৰত ঘটা কিছুমান দ্ৰুত, গতিশীল জিনীয় পৰিৱৰ্তনৰ সময়ত মাত্ৰ এটা স্নেপশ্বটহে প্ৰদান কৰে, তৰল বায়’প্সিয়ে কলাৰ বায়’প্সি ভিত্তিক জিন’মিক পৰীক্ষাতকৈ কিছু সুবিধা প্ৰদান কৰে।^১০ ইয়াৰ উপৰিও এক্সচিজনেল বায়’প্সি আক্ৰমণাত্মক, বাৰে বাৰে ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি আৰু টিউমাৰৰ অগ্ৰগতি আৰু মেটাষ্টেছিছৰ গতিশীলতা বুজিবলৈয়ো অকাৰ্যকৰী।^১১১২ টিউমাৰৰ অগ্ৰগতিৰ পৰ্যায়, চিকিৎসাৰ ফলপ্ৰসূতা আৰু কৰ্কট ৰোগৰ মেটাষ্টেছিছৰ আশংকাৰ বিষয়ে বাস্তৱ সময়ৰ তথ্য প্ৰদান কৰিব পাৰি।^১৩ এই প্ৰযুক্তিগত বিকাশে পৰম্পৰাগত বায়’প্সিৰ পৰিৱৰ্তে বাৰে বাৰে তেজৰ পৰীক্ষাৰ দ্বাৰা কৰ্কট ৰোগ নিৰ্ণয় আৰু পৰিচালনা কৰাটো সম্ভৱ কৰি তুলিব পাৰে।^{১৩১৪১৫১৬}

চাৰ্কুলেটিং টিউমাৰ কোষ পৰীক্ষা ইতিমধ্যে উপলব্ধ যদিও বীমাৰ অধীনত এতিয়াও মেইনট্ৰেক আৰু বহু ঔষধ কোম্পানীয়ে বিকাশৰ কাম চলি আছে। সেই পৰীক্ষাসমূহে চলাচল কৰা টিউমাৰ কোষ (CTC) বিশ্লেষণ কৰে^১৪১৭ ব্যক্তিগত চিটিচিসমূহৰ বিশ্লেষণে প্ৰটিন প্ৰকাশ আৰু প্ৰটিন স্থানীয়কৰণ দুয়োটাৰে বাবে একক কোষ পৰ্যায়ত দেখা পোৱা উচ্চ মাত্ৰাৰ বৈষম্য প্ৰদৰ্শন কৰে^১৮ আৰু চিটিচিসমূহে প্ৰাথমিক বায়'প্সি আৰু মেটাষ্টেটিক স্থানত দেখা পৰিৱৰ্তন দুয়োটাকে প্ৰতিফলিত কৰে।।

কোষমুক্ত পৰিসঞ্চালন টিউমাৰ ডি এন এ (cfDNA) বিশ্লেষণৰ দ্বাৰা চলাচল কৰা টিউমাৰ কোষ পৰীক্ষাতকৈ সুবিধা আছে কাৰণ চলাচল কৰা টিউমাৰ কোষত থকা ডি এন এতকৈ প্ৰায় ১০০ গুণ বেছি কোষমুক্ত ডি এন এ থাকে।^৭ এই পৰীক্ষাসমূহে টিউমাৰ-কোষৰ ডি এন এৰ খণ্ডবোৰ বিশ্লেষণ কৰে যিবোৰ টিউমাৰে অবিৰতভাৱে তেজলৈ ঢালি দিয়ে। cfDNA পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ ক্ৰমবিন্যাস পৰীক্ষা আগবঢ়োৱা কোম্পানীসমূহৰ ভিতৰত ব্যক্তিগত জিনম ডায়েগনষ্টিকছ আৰু গাৰ্ডেণ্ট হেল্থ অন্তৰ্ভুক্ত।^১০ গাৰ্জেণ্ট হেল্থ পৰীক্ষাৰ দ্বাৰা ক্ৰমবিন্যাস কৰা ১৫,০০০ৰো অধিক গম্ভীৰ কৰ্কট ৰোগীৰ ফলাফলৰ শেহতীয়া প্ৰতিবেদন অনুসৰি এই পৰীক্ষাসমূহ ব্যাপক ব্যৱহাৰলৈ গতি কৰিছে যেতিয়া কলা বায়'প্সিত ডি এন এ পৰীক্ষাৰ বাবে অপৰ্যাপ্ত সামগ্ৰী থাকে বা যেতিয়া আক্ৰমণাত্মক বায়'প্সি পদ্ধতি কৰাটো নিৰাপদ নহয়।^১৯

২০১৪ চনত ২৪টা প্ৰতিষ্ঠানৰ ১৫টা ভিন্ন প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগত আক্ৰান্ত ৮৪৬ জন ৰোগীৰ তেজৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত শৰীৰত কৰ্কট ৰোগৰ ডি এন এৰ উপস্থিতি ধৰা পেলাব পৰা যায়। তেওঁলোকে মেটাষ্টেটিক কেন্সাৰ ৰোগীৰ ৮০ শতাংশতকৈ অধিক আৰু স্থানীয় টিউমাৰ থকা প্ৰায় ৪৭ শতাংশ ৰোগীৰ তেজত টিউমাৰৰ ডি এন এ পোৱা গৈছিল। পৰীক্ষাটোৰ পৰা টিউমাৰৰ স্থান(সমূহ) বা টিউমাৰৰ বিষয়ে অন্যান্য তথ্য পোৱা নগৈছিল। এই পৰীক্ষাত ভুৱা পজিটিভ পোৱা নগ’ল।^২০

অস্ত্ৰোপচাৰৰ দ্বাৰা টিউমাৰ আঁতৰোৱা ৰোগীৰ ক্ষেত্ৰত মাৰাত্মক কোষ থাকিব নে নাই সেইটো মূল্যায়ন কৰিবলৈও এনে পৰীক্ষা উপযোগী হ’ব পাৰে।^২১ ৩০ শতাংশলৈকে পুনৰ ৰোগ হোৱাৰ আশা কৰা হৈছে কাৰণ কিছুমান টিউমাৰ কোষ থাকে।^২২ প্ৰাৰম্ভিক অধ্যয়নত প্ৰায় আধা ৰোগীক চিনাক্ত কৰা হৈছিল, যিসকলে পিছলৈ পুনৰ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈছিল, পুনৰ ফলচ্ পজিটিভ নোহোৱাকৈ।^২০

আন এটা সম্ভাৱ্য ব্যৱহাৰ হ’ল টিউমাৰ এটাক পৰিচালিত কৰা নিৰ্দিষ্ট ডি এন এ মিউটেচনসমূহ অনুসৰণ কৰা। বহুতো নতুন কেন্সাৰ ঔষধে নিৰ্দিষ্ট আণৱিক প্ৰক্ৰিয়াক বাধা দিয়ে। এনে পৰীক্ষাৰ দ্বাৰা টিউমাৰৰ সহজ চিকিৎসাৰ লক্ষ্য ল’ব পৰা যাব।^২০

প্ৰদাহজনিত অৱস্থা

সন্দেহযুক্ত ভেছকুলাইটিছৰ বাবে প্ৰায়ে টেম্প’ৰেল ধমনীসমূহৰ বায়’প্সি কৰা হয়। প্ৰদাহজনিত আন্ত্ৰিক ৰোগত (ক্ৰ'ন ৰোগ আৰু আলচাৰেটিভ কলাইটিছ) ৰোগৰ কাৰ্যকলাপ মূল্যায়ন কৰিবলৈ আৰু মাৰাত্মক ৰোগৰ পূৰ্বে হোৱা পৰিৱৰ্তনসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ সঘনাই বায়’প্সি লোৱা হয়।^২৩

ৰোগৰ কাৰণ অনিশ্চিত হ’লে বা ইয়াৰ পৰিসৰ বা সঠিক চৰিত্ৰ সম্পৰ্কে সন্দেহ হ’লে প্ৰায়ে ক্ষতৰ অংশৰ পৰা বায়’প্সিৰ নমুনা লোৱা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, সাধাৰণতে বায়’প্সিৰ দ্বাৰা ভেছকুলাইটিছ ধৰা পৰে।

• বৃক্কৰ ৰোগ: বৃক্কৰ কাৰ্যক্ষমতাৰ পৰিৱৰ্তন নিৰ্ণয়ৰ ক্ষেত্ৰত বায়’প্সি আৰু ফ্লু’ৰেচেন্স মাইক্ৰস্কোপি মূল। ক্ৰেচেণ্টিক গ্ল’মেৰুলোনেফ্ৰাইটিছ নিৰ্ণয়ত ইমিউন’ফ্ল’ৰেচেন্সে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
• সংক্ৰামক ৰোগ: লিম্ফ ন’ড বৃদ্ধি হোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ সংক্ৰামক বা অটোইমিউন ৰোগৰ বাবে হ’ব পাৰে।
• বিপাকীয় ৰোগ: কিছুমান অৱস্থাই গোটেই শৰীৰটোক প্ৰভাৱিত কৰে, কিন্তু কিছুমান ঠাইৰ বায়’প্সি নিৰ্বাচন কৰি বায়’প্সি কৰা হয় কাৰণ সেইবোৰ সহজে পোৱা যায়। এমাইল’ইড’ছিছ হৈছে এনে এক অৱস্থা য’ত অৱক্ষয়ী প্ৰ’টিন শৰীৰৰ কলাত জমা হয়। নিদান কৰিবলৈ, দাঁতৰ আলু বাছি লোৱা হয়।
• প্ৰতিষ্ঠাপন: প্ৰতিষ্ঠাপিত অংগসমূহৰ বায়’প্সি কৰা হয় যাতে সেইবোৰ নাকচ কৰা হোৱা নাই বা প্ৰতিষ্ঠাপনৰ প্ৰয়োজন হোৱা ৰোগটো পুনৰ হোৱা নাই নেকি।
• প্ৰজনন ক্ষমতা: পুৰুষৰ উৰ্বৰতা মূল্যায়ন আৰু সম্ভাৱ্য বন্ধ্যাত্বৰ কাৰণ জানিবলৈ অণ্ডকোষৰ বায়’প্সি ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যেনে- যেতিয়া শুক্ৰাণুৰ মানদণ্ড কম হয়, কিন্তু হৰম’নৰ মাত্ৰা এতিয়াও স্বাভাৱিক পৰিসৰৰ ভিতৰত থাকে।^২৪

বায়’প্সিৰ ক্ষেত্ৰসমূহ