বড় কুঠি

বড় কুঠি (বঙালী ভাষা: বড়োকুঠি) বাংলাদেশৰ ৰাজশাহীত অষ্টাদশ শতিকাত ডাচ্চ ব্যৱসায়ীসকলে নিৰ্মাণ কৰা এটা ঐতিহাসিক ভৱন।^১ এই ভৱনটো ৰাজশাহী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰথম প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।^২৩ এই ভৱনটো এতিয়া সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য হিচাপে সংৰক্ষণৰ বাবে সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনত আছে আৰু ইয়াক সংগ্ৰহালয়লৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।^৪৫

ইতিহাস

পদ্মা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত এই স্থান ওঠৰ শতিকাৰ প্ৰথম সময়ছোৱাত ডাচ্চ ব্যৱসায়ীসকলে নিৰ্মাণ কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।^২৬৭ সেই সময়ছোৱাত ৰেচম আৰু নীল ব্যৱসায়ৰ বাবে অঞ্চলটোত মতিহাৰ কুঠীৰ দৰে আন কেইবাটাও অট্টালিকা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ১৭৫৭ চনত নবাব ছিৰাজ উদ-দৌলাৰ পতনৰ পিছত যেতিয়া ডাচ্চ ব্যৱসায়ীসকলে ভাৰত এৰি থৈ যায় তেতিয়া তেওঁলোকে এই ভৱনটো ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীক গতাই দিয়ে। পিছলৈ কোম্পানীটোৱে ১৮৩৩ চনত এই ভৱনটো ৰবাৰ্ট ৱাটছন এণ্ড কোম্পানীক বিক্ৰী কৰে। ১৯৪৭ চনত ইংৰাজসকল যোৱাৰ পাছত এই ভৱনটো চৰকাৰী যোগান কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ১৯৫৩ চনত এই ভৱনটো প্ৰশাসনিক ভৱন হিচাপে ব্যৱহাৰৰ বাবে নতুনকৈ আৰম্ভ হোৱা ৰাজশাহী বিশ্ববিদ্যালয়ক গতাই দিয়া হয়। চহৰখনৰ ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ হিচাপে সংৰক্ষণৰ বাবে এই ভৱনটো পুনৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ক গতাই দিয়া হয়।^৮

ভৱনৰ বিৱৰণ

ৰাজশাহী মহাবিদ্যালয়ৰ দক্ষিণে পদ্মা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত বড়ো কুঠী। দুমহলীয়া, ২৪ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্য, ১৭.৪ মিটাৰ বহল অট্টালিকা আৰু ইয়াত বিভিন্ন আকাৰৰ বাৰটা কোঠা আছে। কেন্দ্ৰৰ প্ৰথম মহলাত ৯.৬ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্য আৰু ৬.৩ মিটাৰ বহল এটা হল ৰুম আছে, উত্তৰ আৰু দক্ষিণ দিশত দুখন বেলকনি।[2] যদিও এই ভৱনটো ৰেচম আৰু নীল ব্যৱসায়ৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, তথাপি জৰুৰীকালীন সময়ত পৰ্তুগীজসকলে এই ভৱনটোক দুৰ্গ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। এই স্থানৰপৰা উদ্ধাৰ হোৱা তিনিটা কেনন এতিয়া ৰাজশাহী আৰক্ষী লাইন।^২৬৯