বগেজাৰী নৃত্য

বগেজাৰী নৃত্য (Bogejari Dance) ভাৰতৰ অসমৰ পাতিৰাভা জনগোষ্ঠীৰ এক পৰম্পৰাগত লোকনৃত্য।^১২৩ প্ৰধানকৈ মহিলাৰদ্বাৰা পৰিৱেশিত এই নৃত্যই ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস, লোককথা আৰু সামাজিক জীৱনক প্ৰতিফলিত কৰা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক প্ৰকাশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। মৌখিক পৰম্পৰাত শিপাই থকা আৰু সমাজৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ মাধ্যম হিচাপে কাম কৰা বগেজাৰী গীতৰ সৈতে এই নৃত্যৰ ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে।^২

পৃষ্ঠভূমি

মূলতঃ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বসবাস কৰা ৰাভা জনগোষ্ঠী অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য ভৈয়ামৰ জনজাতি। বড়ো জনগোষ্ঠীৰ অংশ বুলি গণ্য কৰা ৰাভাসকল এক সুকীয়া ভাষা, সংস্কৃতি আৰু লোককথাৰ অধিকাৰী। ইয়াৰ উপগোটসমূহৰ ভিতৰত পতিৰাভা সম্প্ৰদায় লোকসংগীত আৰু নৃত্যৰ ক্ষেত্ৰত চহকী পৰম্পৰাৰ বাবে বিশেষভাৱে বিখ্যাত। বগেজাৰী নৃত্য হৈছে হানাঘোৰা, জাৰিঘোৰা, পাৰনাচ, ভালুকনাচ আদি আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ নৃত্যৰ সমান্তৰালকৈ কেইবাটাও পৰম্পৰাগত ৰাভা প্ৰদৰ্শনৰ ভিতৰত অন্যতম। বগেজাৰী বহুলাংশে ধৰ্মনিৰপেক্ষ আৰু ইয়াত সাম্প্ৰদায়িক উদ্‌যাপন আৰু কাহিনী কথনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।^১

ব্যুৎপত্তি

বগেজাৰী নৃত্যৰ উৎপত্তি ঐতিহাসিক আৰু লোককথাৰ আখ্যানৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত। “বগেজাৰী” শব্দটো কামৰূপ অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক সামন্তীয় ৰাজ্য বোগে বা বগে আৰু সেই অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত নাৰী ব্যক্তিত্ব জাৰীৰপৰাই উদ্ভৱ হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এটা বিশিষ্ট কিংবদন্তিয়ে এই পৰম্পৰাক বগেজাৰী বাইৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে।^২ এইগৰাকী ব্যক্তিত্বক বগেৰ ৰাজবংশৰ সৈতে জড়িত বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়। মৌখিক পৰম্পৰা অনুসৰি বগেজাৰী গীতৰ উত্থান পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাৰ ভিতৰত হৈছিল আৰু সেই সময়ৰ আৰ্থ-ৰাজনৈতিক জীৱনৰ প্ৰতিফলন ঘটিছিল। বিকল্প লোক আখ্যান অনুসৰি নামটোৰ উৎপত্তি দৈনন্দিন গাঁৱৰ ঘটনা বা কাব্যিক সৃষ্টিশীলতাৰ বাবেই বুলি কয়, সাংস্কৃতিক প্ৰকাশভংগী গঢ় দিয়াত মৌখিক পৰম্পৰাৰ তৰল স্বৰূপ প্ৰদৰ্শন কৰে।^১

সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্য

বগেজাৰী নৃত্যই পাতিৰাভা সম্প্ৰদায়ৰ ইতিহাস আৰু পৰিচয়ৰ এক জীৱন্ত ভঁৰাল হিচাপে কাম কৰে।^৪৫ ইয়াৰ গীতবোৰত প্ৰকাশিত হৈছে:^৩

• ঐতিহাসিক ঘটনা
• ৰোমাণ্টিক আৰু বীৰত্বপূৰ্ণ কাহিনী
• সামাজিক ব্যংগাত্মক প্ৰকাশ
• সাম্প্ৰদায়িক আৱেগ

এই পৰিৱেশনসমূহে লিখিত অভিলেখৰ অনুপস্থিতিত সামূহিক স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰাত সহায় কৰে। বিশেষকৈ ব’হাগ বিহু আদি উৎসৱৰ সময়ত এই নৃত্যৰ প্ৰদৰ্শন তাৎপৰ্যপূৰ্ণ।

গাঁথনি

বগেজাৰী পৰিৱেশনত গায়ন-বায়ন আৰু নৃত্যৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিছে এক সমন্বিত ৰূপত। পৰম্পৰাগতভাৱে ব’হাগৰ বতৰত কোনো গাঁৱৰ ঘৰে ঘৰে মহিলাৰ দল একোটা গৈ অংশগ্ৰহণমূলকভাৱে গীত-নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। সাধাৰণতে এই অনুষ্ঠানৰ আৰম্ভণিতে দেৱী সৰস্বতীক আমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়, তাৰ পিছত গীত আৰু ছন্দময় নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।^১

নৃত্য আৰু গতিবিধি

এই নৃত্যত সামূহিকভাৱে দৈনন্দিন জীৱন আৰু আৱেগক প্ৰতিফলিত কৰা হয়। ইয়াত প্ৰতীকী ইংগিত বাদ্যযন্ত্ৰৰ সৈতে ছন্দময় সমন্বিত কোৰিঅ’গ্ৰাফীয়ে ব্যক্তিগত প্ৰদৰ্শনতকৈ সমন্বয় আৰু সামূহিক অংশগ্ৰহণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।^১

সংগীত আৰু বাদ্যযন্ত্ৰ

বগেজাৰী পৰিৱেশনত বহুকেইবিধ থলুৱা বাদ্যযন্ত্ৰ থাকে, যেনে:

• দীঘলপেটি মাদল – দ্বৈত সুৰ উৎপন্ন কৰা এটা দীঘল ঢোল
• দুগুৰি – লাঠিৰে বজোৱা শঙ্কুৰ দৰে এখন পিঠি বজাব পৰা ঢোল
• শিঙা – ম’হৰ শিঙত ফু দি বজোৱা বাদ্য
• বাঁহী – বাঁহৰ বাঁহী
• মঞ্জুৰা – ছন্দময় উচ্চাৰণৰ বাবে
• থোৰকা – বাঁহৰ টকা
• গগনা – বাঁহৰ বাদ্য,

পৰিৱেশনৰ সময়ত প্ৰায়ে মহিলাই বজোৱা এই বাদ্যযন্ত্ৰসমূহ পৰম্পৰাগতভাৱে স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ সামগ্ৰী যেনে বাঁহ, কাঠ,জন্তুৰ ছালৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়।

সাজ-পোছাক আৰু অলংকাৰ

পৰম্পৰাগতভাৱে পৰিৱেশকসকলে দৈনন্দিন জীৱনৰ সাধাৰণ সাজ-পোছাক পৰিধান কৰিছিল।^৬৭ সময়ৰ লগে লগে সাজ-পোছাকবোৰ অধিক সজ্জাগত ৰূপলৈ বিকশিত হৈছে। মহিলাৰ সাজ-পোছাক মেখেলা আৰু ব্লাউজ (সততে ৰঙা বা সেউজীয়া) কাণফুলি আৰু খাৰু আদি পৰম্পৰাগত অলংকাৰ ফালি (কঁকালৰ কাপোৰ) চুলিখিনি পৰিপাটিকৈ বান্ধি থোৱা এখন কাপোৰ। পুৰুষৰ সাজ-পোছাকত থাকে বগা গেঞ্জি, কঁকালত বান্ধিলোৱা বা পাগুৰি হিচাপে পিন্ধা গামোচা আধুনিক মঞ্চ পৰিৱেশনত প্ৰায়ে পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক দেখা যায়।

লিংগ ভূমিকা

বগেজাৰী নৃত্যই লিংগভিত্তিক ভূমিকাসমূহৰ এক সুকীয়া বিভাজন প্ৰতিফলিত কৰে, আৰু সেয়াই হৈছে- মহিলা।^৫ প্ৰাথমিক নৃত্যশিল্পী আৰু গায়ন; আৰু বাদ্যযন্ত্ৰও মহিলাই বজায়। পুৰুষসকলে প্ৰায়েই বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হিচাপেই থাকে। সমসাময়িক প্ৰাসংগিকতা পৰম্পৰাগতভাৱে ঋতুভিত্তিক আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা বগেজাৰী নৃত্যই মঞ্চ পৰিৱেশন আৰু সাংস্কৃতিক উৎসৱকে ধৰি আধুনিক প্ৰেক্ষাপটৰ লগত খাপ খাই পৰিছে। এই পৰিৱৰ্তনৰ পিছতো ই নিজৰ মূল উপাদান আৰু সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্য সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে।^১