জোয়েল মোকিৰ

জোয়েল মোকিৰ (יואל מוקיר) এগৰাকী আমেৰিকান অৰ্থনৈতিক ইতিহাসবিদ। তেওঁ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ নৰ্থৱেষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অৰ্থনীতি আৰু বুৰঞ্জীৰ অধ্যাপক আৰু কলা আৰু বিজ্ঞানৰ ৰবাৰ্ট ষ্ট্ৰট্‌জ অধ্যাপক।^১ তদুপৰি, তেওঁ ইজৰাইলৰ টেল আভিভ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এইটান স্কুল অৱ ইকনমিক্সত চেক্লাৰ প্ৰেফচৰিয়েল ফেল'। তেওঁক ২০২৫ চনৰ অৰ্থনীতিৰ নোবেল বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হৈছে, "প্ৰযুক্তিৰ বিকাশেৰে দীৰ্ঘস্থায়ী বিকাশৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় চৰ্ত চিহ্নিত কৰাৰ বাবে"।^২

শৈশৱ আৰু শিক্ষা

মোকিৰৰ জন্ম লেইডেনত হৈছিল, ১৯৪৬ চনত।^২ তেওঁ এটি ইহুদী দাছ পৰিয়ালত জন্ম গ্ৰহণ কৰিছিল যি হ'ল'কষ্টৰ পৰা নিজকে ৰক্ষা কৰিবলগীয়া হৈছিল।^৩ তেওঁৰ পিতৃ এগৰাকী অসামৰিক বিষয়া আছিল, যাৰ মৃত্যু মোকিৰৰ এবছৰ বয়স হওঁতেই ঘটিছিল। তেওঁৰ মাকে তেওঁক ইজৰাইলৰ হাইফাত দাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। তেওঁ য়ে'ল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ১৯৭২ চনৰ এম ফিল আৰু ১০৭৪ চনত পি এইচ ডি লাভ কৰিছিলে।

কৰ্ম জীৱন

মোকিৰ য়ে'ল বিশ্ববিদ্যালত ১৯৭২ৰ পৰা ১৯৭৩লৈ অস্থায়ী প্ৰশিক্ষক আছিল। ১৯৭৪ চনত তেওঁ নৰ্থৱেষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সহকাৰী অধ্যাপক হিচাপে যোগ দিছিল, আৰু তাৰ পাছৰ পৰা তেওঁ সেই বিশ্ববিদ্যালয়তেই পঢ়াই আহিছে।^৩ তেওঁ প্ৰিঞ্চটন ইকনমিক হিষ্টৰি অৱ দ্য ৱেষ্টাৰ্ণ ৱৰ্ল্ডৰ মুখ্য সম্পাদকৰ পদত ১৯৯৩ৰ পৰা আছে, আৰু ১৯৯৪ৰ পৰা ১৯৯৮লৈ তেওঁ জাৰ্ণেল অৱ ইকনমিক হিষ্টৰিৰ সহকাৰী সম্পাদক আছিল।^৪

গৱেষণা

ঔদ্যোগিক বিপ্লৱ

মোকিৰৰ মতে, ঔদ্যোগিক বিপ্লৱ সংস্কৃতি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ ফল আছিল।^৫ তেওঁ তৰ্ক কৰে, যে আধুনিকতাৰ গুড়িতে আছে "এই বিশ্বাসৰ উদয় যে বিকাশৰ মহত্ব আছে"। তেওঁৰ মতে, সেয়াই এই কথাৰ আৰম্ভণি আছিল যেতিয়াৰ পৰা "বুদ্ধিজীৱীসকলে জ্ঞানক ক্ৰমসঞ্চিত বুলি বুজিবলৈ ল'লে"।^৬

মোকিৰে বুজায়, যে ইউৰোপ ৰাজনৈতিকভাৱে কেইবাখনো সৰু সৰু দেশত বিভক্ত আছিল, সেয়ে ভিন্নধৰ্মী বিচাৰ জন্ম হৈ বৰ্তি থাকিব পাৰিলে। ব্যৱসায়ী, উদ্ভাৱক, মতদৰ্শী, ধৰ্মবিৰোধী লোক সহজেই এখনৰ পৰা আনখন দেশলৈ পলায়ন কৰিব পাৰিছিল, যাৰ ফলত কোনো এখন দেশেই ভিন্ন ধৰ্মী বিচাৰক দমন কৰা কঠিন হৈ পৰিছিল। চীনতো ইউৰোপৰ দৰে ছপা পদ্ধতি উপলব্ধ আছিল, আৰু ভাৰতৰ প্ৰযুক্তিগত দক্ষতা ১৭০০ চনত ইউৰোপৰ সমানেই আছিল। তৎস্বত্তেও, ঔদ্যোগিক বিপ্লৱ ইউৰোপতহে দেখা গ'ল, চীন আৰু ভাৰতত নহয়। তাৰ কাৰণ হ'ল যে, সেই সময়ত চীন আৰু ভাৰত বৃহৎ একীকৃত সাম্ৰাজ্য আছিল। এনে সাম্ৰাজ্যত অসাধাৰণ বিচাৰক দমন কৰা তুলনামূলকভাৱে সহজ। ইউৰোপত, আনহাতে, ৰাজনৈতিক বিভাজনৰ লগতে, "বিচাৰৰ একীকৃত বজাৰ" আছিল, য'ত লেটিন ভাষা আছিল উমৈহতীয়া ভাষা আৰু ইউৰোপৰ ধ্ৰুপদী ঐতিহ্য আৰু সমগ্ৰ-ইউৰোপীয় ৰিপাব্লিক অৱ লেটাৰ্ছ নামক প্ৰতিষ্ঠানে এক উমৈহতীয়া বৌদ্ধিক ভিত্তি প্ৰদান কৰিছিল।^৭

বিকাশৰ সংস্কৃতি

মোকিৰে নিজৰঔদ্যোগিক বিপ্লৱৰ বিশ্লেষণ ২০১৬ চনৰ গ্ৰন্থ "এ কাল্সাৰ অৱ গ্ৰৌথ: দ্য অৰিজিন্স অৱ দ্য মডাৰ্ণ ইকনমি"ত প্ৰকাশ কৰিছিল। দিয়েৰ্ড্ৰে' মেক্লস্কিয়ে এই গ্ৰন্থক উজ্জ্বল আৰু শেষলৈকে মনৰোচকৰ বুলি কৈছে। তেওঁ মোকিৰক এগৰাকী "নোবেলযোগ্য অৰ্থনৈতিক বিজ্ঞানী"ও আখ্যা ছিল"।^৮

নেচাৰ আলোচনীত প্ৰকাশিত এক পৰ্যালোচনাত ব্ৰেড ডেলঙে লিখিছিল যে তেওঁ ঔদ্যোগিক বিপ্লৱৰ অন্য বিশ্লেষণহে প্ৰথমে ভাল পাইছিল, "কিন্তু মই অতিকৈ চকিত নহ'ম যোদি মই ভুল, আৰু মোকিৰৰ লিখনি.... আতাইতকৈ বহলভাৱে শুদ্ধ বিশ্লেষণ যেন পালোঁ.... এ' কাল্সাৰ অৱ গ্ৰৌথে নিশ্চয়েই মোক পুনঃ ভাবিবলৈ বাধ্য কৰালে" বুলি তেওঁ লিখিলে।^৯ এই গ্ৰন্থৰ সমালোচকো আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে জিঅফ্ৰি হোজছনে "ভালেমান ওজন" দিয়াৰ বাবে এই গ্ৰন্থক সমালোচনা কৰিছিল "কিছুমান অসাধাৰণ মানুহৰ ওপৰত"।^১০

নতুন প্ৰযুক্তিৰ বিৰোধৰ কাৰণৰ বিশ্লেষণ

মোকিৰে সমাজে নতুন প্ৰযুক্তিৰ সঘন বিৰোধৰ তিনিটা মুখ্য কাৰণ চিনাক্ত কৰিছে:

• বৰ্তমানৰ বিজয়ী যিয়ে নতুন প্ৰযুক্তিয়ে তেওঁলোকৰ শক্তি আৰু অৰ্থনৈতিক ভাড়াক হ্ৰাস কৰিব বুলি ভয় কৰে
• বহল সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক ফলৰ (অপ্ৰত্যাশিত প্ৰভাৱ) ভয়
• আশংকা আৰু লোকচানৰ বিতৃষ্ণা (risk and loss aversion)

মোকিৰৰ মতে "এই তিনি কাৰণ প্ৰায় এক হৈ এনে শক্তিশালী বলৰ সৃষ্টি কৰে যি ৰাজনৈতিক শক্তি আৰু প্ৰৰোচনাৰে উদ্ভাৱনক বিলম্বিত কৰে। ফলস্বৰূপে, প্ৰযুক্তিৰ বিকাশে ৰৈখিক আৰু পৰিষ্কাৰ পথ গ্ৰহণ নকৰে। সামাজিক সৃষ্টিবাদীসকলে বহু সময়ৰ পৰা কৈ থকাৰ দৰেই, ই এক অত্যন্ত ৰাজনৈতিক প্ৰক্ৰিয়া।"^১১

সন্মান আৰু পুৰষ্কাৰ

মোকিৰ ১৯৯৬ত আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইঞ্চেছ আৰু ২০১১ চনত ইকনমেট্ৰিক সমাজৰ ফেল' নিৰ্বাচিত হৈছিল।^{৪১২১৩} তেওঁ ৰয়েল নেডাৰ্লেণ্ডছ একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইঞ্চেছৰ বিদেশী সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল ২০০১ চনত। ২০০৬ চনত তেওঁ তাৰ হাইনেকেন বঁটাও লাভ কৰিছিল।^১৪১৫ ২০১৫ চনত তেওঁ অৰ্থনৈতিক বুৰঞ্জীৰ বালজান বঁটা লাভ কৰিছিল।^১৬ তেওঁক ২০২৫ চনত অৰ্থনীতিৰ নোবেল স্মাৰক বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হ'ল। তেওঁৰ লগতে, ফিলিপ এঘিয়ন আৰু পিটাৰ হৱিটেও এই বঁটা লাভ কৰিলে।^২

কিতাপ

• Industrialization in the Low Countries, 1795–1850 (1976)
• Why Ireland Starved: An Analytical and Quantitative Study of Irish Poverty, 1800–1851 (1983; / 1985, revised paperback edition; )
• The Economics of the Industrial Revolution (ed.) (1985)
• Twenty Five Centuries of Technological Change: An Historical Survey (1990)
• The Lever of Riches: Technological Creativity and Economic Progress (1990)
• The Vital One: Essays in Honor of Jonathan Hughes (ed.) (1991)
• The British Industrial Revolution: an Economic Perspective (ed.) (1993; / 1998, expanded and updated second edition; )
• The Gifts of Athena: Historical Origins of the Knowledge Economy (2002)
• The Oxford University Press Encyclopedia of Economic History (editor in chief) (2003)
• The Invention of Enterprise: Entrepreneurship from Ancient Mesopotamia to Modern Times (co-editor) (2009)
• The Enlightened Economy: An Economic History of Britain 1700–1850 (2009)
• The Birth of Modern Europe: Culture and Economy, 1400–1800: Essays in Honor of Jan de Vries (co-editor with Laura Cruz) (2010)
• A Culture of Growth: The Origins of the Modern Economy (2016)
• Economics in the Test of Time: Issues in Economic History (with Amira Ofer), in Hebrew, 2 volumes. (2017)
• Why Britain? A New View of the Industrial Revolution (forthcoming)
• Two Paths to Prosperity: Culture and Institutions in Europe and China, 1200-2000 (forthcoming)

বাহ্যিক সংযোগ

• Profile, Northwestern.edu; accessed 21 January 2016.