মাধৱ (বিষ্ণু)

মাধৱ (সংস্কৃত ভাষা: माधव) বিষ্ণু বা কৃষ্ণৰ অন্যতম প্ৰাথমিক উপনাম। সংস্কৃতত মাধৱ শব্দটো মধু (সংস্কৃত: मधु) শব্দৰ ব্যুৎপত্তি হৈছে, যাৰ অৰ্থ মৌ। তেওঁৰ বংশক 'মধু বংশৰ আবিৰ্ভাৱ হোৱা' বুলি উল্লেখ কৰি ই কৃষ্ণৰ উপাধি।^১

ভাগৱতত অৰ্জুনে কৃষ্ণক মাধৱ বুলি সম্বোধন কৰিছে (অৰ্থাৎ "ভাগ্যৰ অধিপতি"; গৌণ নাম মধুসূদন, যাৰ অৰ্থ "মধু অসুৰ হত্যাকাৰী"ৰ সৈতে বিভ্ৰান্ত নহ'ব।)^২

বিষ্ণু সহস্ৰনাম আৰু নাৰদ পঞ্চৰাত্ৰৰ ওপৰত আদি শংকৰৰ টীকা অনুসৰি মাধৱ মানে মাতৃ (মা)ৰ পত্নী (ধৱ), লক্ষ্মীক বুজায়, যি দেৱীক ‘ব্ৰহ্মাণ্ডৰ মাতৃ’ বুলি কোৱা হয়। নতুবা ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল 'মধু-বিদ্যাৰ দ্বাৰা জনাজাত হোৱাজন' বা 'মা বা জ্ঞানৰ প্ৰভু'।^৩

সাহিত্যত

স্কন্দ পুৰাণত শিৱই মাধৱক বিষ্ণুৰ উপনাম হিচাপে উল্লেখ কৰিছে, যাক শংখ, চক্ৰ আৰু গদা ধাৰণ কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।^৪

গৰুড় পুৰাণত মাৰ্কণ্ডেয়ই ৰচনা কৰা বিষ্ণুৰ গীতত "মই মাধৱ আৰু জনাৰ্দনৰ কৃপা লাভ কৰোঁ, মৃত্যুৱে মোক কি কৰিব?"^৫

হৰিবংশ পুৰাণত ৰাজকুমাৰী ৰুক্মিণীৰ সৈতে কৃষ্ণৰ পলায়নৰ খণ্ডৰ সময়ত ৰুক্মিৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ যুদ্ধৰ সময়ত এই উপনামৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে:

যদিও ৰুক্মী অতি সাৱধান আছিল অতিশয় শক্তিশালী আৰু বীৰ মাধৱে তেওঁৰ ৰথৰ ৰথীজনৰ মূৰটো শৰীৰৰ পৰা কাটি পেলালে। — হৰিবংশ পুৰাণ, অধ্যায়- ৬১