ৱায়নাড় জিলা

ৱায়নাড় জিলা হ’ল ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ উত্তৰ-পূব দিশত অৱস্থিত এখন জিলা। ইয়াৰ প্ৰশাসনিক সদৰ দপ্তৰ কেলপেট্টা পৌৰসভাত অৱস্থিত। এইখন কেৰালাৰ একমাত্ৰ মালভূমি।^১ ১৮৮৭ চনত প্ৰকাশিত মলাবাৰ মেনুৱেল (দ্বিতীয় খণ্ড) নামৰ গ্ৰন্থখনত উইলিয়াম লোগানে উল্লেখ কৰিছে যে ৱায়নাড় মালভূমি হ’ল দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ দক্ষিণ অংশত থকা মহীসূৰ মালভূমিৰ এক ধাৰাবাহিক প্ৰসাৰিত ৰূপ। এই জিলাখন পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ ৭০০ ৰপৰা ২,১০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ কিছুমান অঞ্চল যেনে কোলাগাপাৰা, কুৰুমবালাকোট্টা আৰু ভাডাক্কানাদ তথা চেকাডীৰ কিছু অংশ পূব ঘাট পৰ্বতমালাৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।^২ ৱায়নাড়, মালাপ্পুৰম আৰু কজীকোট জিলাৰ ত্ৰি-সংযোগস্থলত অৱস্থিত ২,২৪০ মিটাৰ উচ্চতাৰ বেল্লাৰি মিলা শৃংগটোৱেই হৈছে ৱায়নাড় জিলাৰ সৰ্বোচ্চ বিন্দু।^৩ কজীকোট আৰু কান্নুৰ জিলাৰ কিছু অংশ কাটি ১৯৮০ চনৰ ১ নৱেম্বৰত কেৰালাৰ ১২শ জিলা হিচাপে এই জিলাখন গঠন কৰা হৈছিল।^৪ জিলাখনৰ ৮৮৫.৯২ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল অৰণ্যৰে আবৃত।^৫ ৱায়নাড়ত তিনিখন পৌৰ চহৰ আছে— কেলপেট্টা, মানানথাভাদী আৰু চুলতান বাথেৰী। এই অঞ্চলত বহুতো খিলঞ্জীয়া জনজাতি আছে।^৬৭

কাৱেৰী নদীৰ উপনৈ কাবিনী নদীৰ উৎপত্তি ৱায়নাড়তেই হৈছে। চুবুৰীয়া মালাপ্পুৰম জিলাৰ নীলাম্বুৰৰ (পূব এৰানাড অঞ্চল) চালিয়াৰ উপত্যকাৰ সৈতে ৱায়নাড় জিলা প্ৰাকৃতিক সোণৰ ক্ষেত্ৰৰ বাবে জনাজাত, যি নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অন্যান্য অংশতো দেখা যায়।^৮ কেৰালাৰ চতুৰ্থ দীৰ্ঘতম নদী চালিয়াৰ নদীৰ উৎপত্তি ৱায়নাড় মালভূমিত হৈছে। ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ এদাক্কাল গুহা ৱায়নাড় জিলাত অৱস্থিত।

ৱায়নাড় জিলাৰ উত্তৰ আৰু উত্তৰ-পূব দিশত কৰ্ণাটক (কডাগু, চামৰাজ নগৰ আৰু মহীসূৰ জিলা), দক্ষিণ-পূব দিশত তামিলনাডু (নীলগিৰি জিলা) অৱস্থিত (কেৰালাৰ চুবুৰীয়া ৰাজ্য দুয়োখনৰ সৈতেই সীমা ভাগ কৰা এইখনেই একমাত্ৰ জিলা), দক্ষিণ দিশত মালাপ্পুৰম, দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত কজীকোট আৰু উত্তৰ-পশ্চিম দিশত কান্নুৰ জিলা অৱস্থিত।^৯ ৱায়নাড়ৰ পুলপ্ৰেত কেৰালাৰ একমাত্ৰ লৱ-কুশ মন্দিৰ আছে আৰু ব্যাথিৰিত কেৰালাৰ একমাত্ৰ আইনাৰ মন্দিৰ আছে, যিটো এটা জৈন মন্দিৰ। বৰমবেট্টা মছজিদ হৈছে ৱায়নাড়ৰ আটাইতকৈ পুৰণি মুছলিম উপাসনাগৃহ।^১০ ৱায়নাড় কোটিয়ট যুদ্ধত লোৱা ভূমিকাৰ বাবে বিখ্যাত,^১১ য’ত পাজহাছী ৰজাই মলাবাৰ অঞ্চলৰ হিন্দু আৰু মুছলমানসকলৰ সহযোগত কুৰিচ্যা জনজাতিৰ সহায়ত ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে এক বিদ্ৰোহ আৰম্ভ কৰিছিল। কানীয়ামবেট্টা আৰু মুত্তিল পঞ্চায়ত হৈছে জিলাখনৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত পঞ্চায়ত, য’লৈ ৱায়নাড়ৰ সকলো চুকৰপৰাই যাতায়াতৰ সুব্যৱস্থা আছে; আনহাতে তাভিনজল পঞ্চায়ত কান্নুৰ জিলাৰ সৈতে থকা উত্তৰ-পূব সীমান্তত অৱস্থিত। আম্বুকুঠী মালাৰ গুহাত পোৱা শিলালিপিসমূহে প্ৰমাণ কৰে যে ইয়াত নব্য প্ৰস্তৰ যুগৰ সভ্যতাৰ আৰম্ভণিৰেপৰাই মানুহৰ বসবাস আছিল।^১২

নামৰ উৎপত্তি

ৱায়নাড় নামটো ভায়াল নাডু (তামিল ভাষা/মালয়ালম ভাষা) শব্দৰপৰা আহিছে, যাৰ অসমীয়া ভাঙনি হৈছে ধাননি পথাৰৰ ভূমি।^৫

গঠন

ৱায়নাড় জিলাখন নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ বায়ালু চিমে অঞ্চলত (উচ্চভূমি) অৱস্থিত। ভৌগোলিকভাৱে ই কৰ্ণাটকৰ চুবুৰীয়া কডাগু আৰু মহীসূৰ জিলা তথা তামিলনাডুৰ নীলগিৰি জিলাৰ সৈতে একে। ৱায়নাড় মালভূমি হ’ল মহীসূৰ মালভূমিৰ এক প্ৰসাৰিত ৰূপ।^১৩

ব্ৰিটিছ ৰাজত্বকালত ৱায়নাড় তদানীন্তন মলাবাৰ জিলাৰ এটা তালুক আছিল।^১৪ বৰ্তমানৰ নীলগিৰি জিলাৰ গুডালুৰ আৰু পাণ্ডালুৰ তালুকৰ অন্তৰ্ভুক্ত অঞ্চলসমূহক দক্ষিণ-পূব ৱায়নাড় বুলিও জনা গৈছিল, যিবোৰ পূৰ্বৰ ৱায়নাড় তালুকৰে অংশ আছিল।^১৫ ১৮৭৭ চনৰ ৩১ মাৰ্চলৈকে দক্ষিণ-পূব ৱায়নাড় মলাবাৰ জিলাৰ অংশ আছিল, কিন্তু মলাবাৰৰ অত্যধিক জনসংখ্যা আৰু নীলগিৰিৰ সৰু আয়তনৰ বাবে ইয়াক চুবুৰীয়া নীলগিৰি জিলালৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।^১৫ ১৯২৪ চনলৈকে ৱায়নাড় মলাবাৰ জিলাৰ ভিতৰত এটা সুকীয়া ৰাজহ সংমণ্ডল আছিল।^১৬

১৯৫৬ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত হোৱা ৰাজ্য পুনৰ গঠনৰ সময়ত মহীসূৰ ৰাজ্যই (বৰ্তমানৰ কৰ্ণাটক) ইয়াৰ ঐতিহাসিক আৰু ভৌগোলিক বিশেষত্বৰ বাবে ৱায়নাড় দাবী কৰিছিল। অৱশ্যে ১৯৫১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লৰ ভাষিক জৰীপত দেখা গৈছে যে সেই সময়ত ৱায়নাড়ৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৮৭.৫% লোকৰ মাতৃভাষা মালায়ালম আছিল, আনহাতে মুঠ জনসংখ্যাৰ মাত্ৰ ৬.২% লোকেহে কানাড়া ভাষা কৈছিল।^১৭

১৯৫৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীত পূৰ্বৰ মলাবাৰ জিলাখনক তিনিটা ভাগত বিভক্ত কৰা হয়: কান্নুৰ, কজীকোট আৰু পালাক্কাড।^১৮ একেদিনাই ৱায়নাড় তালুককো উত্তৰ ৱায়নাড় আৰু দক্ষিণ ৱায়নাড় হিচাপে বিভক্ত কৰা হয়।^১৯ প্ৰথম অৱস্থাত ৱায়নাড়ৰ দুয়োটা তালুককে নতুনকৈ গঠিত কান্নুৰ জিলাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।^১৯ অৱশ্যে দুমাহৰ পিছত ১৯৫৭ চনৰ ১৫ মাৰ্চত দক্ষিণ ৱায়নাড় তালুকটো কজীকোট জিলালৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।^১৮ ১৯৭৯ চনৰ ১ জানুৱাৰীত উত্তৰ ৱায়নাড় তালুকটোকো কজীকোট জিলালৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।^২০

১৯৮০ চনৰ ১ নৱেম্বৰত উত্তৰ ৱায়নাড় আৰু দক্ষিণ ৱায়নাড় তালুকক একত্ৰিত কৰি কেৰালাৰ ১২শ জিলা হিচাপে ৱায়নাড় জিলা গঠন কৰা হয়।^২১ একেদিনাই উত্তৰ ৱায়নাড় তালুকৰ নাম সলনি কৰি মানানথাভাদী কৰা হয় আৰু দক্ষিণ ৱায়নাড়ক বিভক্ত কৰি চুলতান বাথেৰী আৰু ব্যাথিৰি তালুক গঠন কৰা হয়।^২০ ব্যাথিৰি তালুকৰ কেলপেট্টা নতুন জিলাখনৰ সদৰ দপ্তৰ হয়।^২০

ইতিহাস

ৰ চিত্ৰকৰ্ম]]

প্ৰাগঐতিহাসিক কাল

ঐতিহাসিকসকলৰ মতে এই অঞ্চলসমূহত অতি কমেও খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ চনৰেপৰাই মানুহৰ বসতি আছিল। বৰ্তমানৰ সমগ্ৰ ৱায়নাড় জিলাৰ পাহাৰবোৰত নব্য প্ৰস্তৰ যুগৰ সভ্যতাৰ বহু প্ৰমাণ দেখিবলৈ পোৱা যায়। এদাক্কাল গুহাত নব্য প্ৰস্তৰ যুগৰ ৬০০০ বছৰ পুৰণি শিলালিপি আছে। এই জিলাখনৰ লিখিত ইতিহাস কেৱল ওঠৰ শতিকাৰপৰাহে পোৱা যায়। প্ৰাচীন কালত এই ভূমি বেদ জনজাতিৰ ৰজাসকলে শাসন কৰিছিল।^২২

এঝিমালা ৰাজ্য

ৱায়নাড় জিলাৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাসৰ আদিভাগত, বৰ্তমানৰ কেৰালাৰ উত্তৰ অংশত থকা কাছাৰগোড, কান্নুৰ, ৱায়নাড় আৰু কজীকোট জিলাসমূহ নান্নানসকলে (মুশিকা বংশ) শাসন কৰিছিল, যিসকলক পৰৱৰ্তী সময়ত কোলাথিৰী নামেৰে জনা গৈছিল।^২৩২৪ ৰাজনৈতিকভাৱে এই অঞ্চলটো এঝিমালা ৰাজ্যৰ অংশ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কান্নুৰ জিলাৰ এঝিমালাত আছিল। এঝিমালাৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত ৰজা আছিল নান্নান, যাৰ ৰাজ্য নীলগিৰিৰ গুডালুৰ আৰু কইম্বাটুৰৰ উত্তৰ অংশলৈকে বিস্তৃত আছিল। সংগম সাহিত্যৰ ৰচনাসমূহৰ মতে, পঞ্চম শতিকাত চেৰাসকলৰ হাতত পৰাস্ত হোৱাৰ পিছত যুদ্ধত মৃত্যু হোৱাৰ ঠিক পূৰ্বে নান্নানে ৱায়নাড়ৰ পাহাৰত আশ্ৰয় লৈছিল।^১৩ ৱায়নাড় কাৰ্কানাডৰ অংশ আছিল, য’ত এঝিমালা ৰাজ্যৰ পূব অঞ্চলসমূহ (কডাগু বা কুৰ্গৰ অংশসহ ৱায়নাড়-গুডালুৰ অঞ্চল) অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।^১৩ মাংগালোৰ আৰু কজীকোটৰ মাজৰ উপকূলীয় অঞ্চলৰ সৰহভাগ অংশ সামৰি লোৱা পুঝিনাড়ুৰ লগতে কাৰ্কানাডো এঝিমালা ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় এঝিমালাত আছিল।

কিছুমান ভাষাবিদৰ মতে, ৱায়নাড়ৰ এদাক্কাল গুহাত পোৱা খ্ৰীষ্টীয় তৃতীয় শতিকাৰ (প্ৰায় ১,৮০০ বছৰ পুৰণি) এটা শিলালিপি মালায়ালম ভাষাৰ আটাইতকৈ পুৰণি জ্ঞাত শিলালিপি, কিয়নো ইয়াত দুটা আধুনিক মালায়ালম শব্দ ‘ঈ’ (এই) আৰু ‘পঝমা’ (পুৰণি) পোৱা গৈছে। অৱশ্যে এদাক্কাল গুহাৰ শিলালিপিৰ বিশেষজ্ঞ ঐতিহাসিক এম. আৰ. ৰাঘৱ বাৰিয়াৰে কয় যে এইটো লিপিৰ এটা ‘বিপজ্জনক ব্যাখ্যা’ হ’ব।^২৫ এই শিলালিপিটো আৱিষ্কাৰ কৰা বাৰিয়াৰে ইয়াক তামিল ভাষাত ‘শ্ৰী বাঝুমী’, অৰ্থাৎ ‘শ্ৰী ব্ৰহ্মা’ বুলি পঢ়িছিল আৰু ইয়াক খ্ৰীষ্টীয় তৃতীয়–চতুৰ্থ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল; আনহাতে বেদাচলমে ইয়াক ‘বাঝুমী’ বুলি পঢ়িছিল আৰু খ্ৰীষ্টীয় পঞ্চম–ষষ্ঠ শতিকাৰ বুলি সময় নিৰূপণ কৰিছিল।^২৬

কোলাথুনাডু

মূষিকা ৰজাসকলক নান্নানৰ বংশধৰ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। চতুৰ্দশ শতিকাৰ ভিতৰত মূষিকা ৰাজ্য কোলাথিৰিনাড আৰু ইয়াৰ শাসকসকল কোলাথিৰী নামেৰে জনাজাত হৈছিল। শক্তিৰ চৰম পৰ্যায়ত কোলাথুনাডু ৰাজ্য উত্তৰে নেত্ৰাৱতী নদীৰ (মাংগালোৰ) পৰা দক্ষিণে কোৰাপুঝা (কজীকোট) নদী লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়, যাৰ পশ্চিমে আৰৱ সাগৰ আৰু পূব সীমাত কডাগু পাহাৰ আছিল; তদুপৰি আৰৱ সাগৰত অৱস্থিত আছুতীয়া লাক্ষাদ্বীপ পুঞ্জও ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।

কোট্টায়ম ৰাজ্য

অভ্যন্তৰীণ মতানৈক্যৰ পৰিণতিত কোলাথিৰী আধিপত্যৰপৰা পৃথক পৃথক ৰাজকীয় প্ৰধানৰ অধীনত ১০খন স্বতন্ত্ৰ প্ৰধান ৰাজ্যৰ সৃষ্টি হৈছিল, যেনে— কডথুনাডু (ভদকৰা), ৰন্দথৰা বা পোয়ানড (ধৰ্মদম), কোট্টায়ম (থালাছেৰী), নীলেশ্বৰম, ইৰুৱাঝিনাডু (পানূৰ) আৰু কুৰুমব্ৰানাড আদি। প্ৰাক-মধ্যযুগত কোলাথিৰী আধিপত্যৰ একেবাৰে উত্তৰ অংশত থকা নীলেশ্বৰম বংশ কোলাথুনাডু আৰু কালিকটৰ জামোৰিন (সামুথিৰী) দুয়োৰে সৈতে সম্পৰ্কীয় আছিল।

কোট্টায়ম ৰাজপৰিয়ালৰ (ইয়াত উল্লেখ কৰা কোট্টায়ম হৈছে থালাছেৰীৰ ওচৰৰ কোট্টায়ম-মলাবাৰ, ইয়াক দক্ষিণ কেৰালাৰ কোট্টায়মৰ সৈতে ভুল কৰিব নালাগে) উৎপত্তিৰ ইতিহাস অস্পষ্ট। কোৱা হয় যে কোট্টায়মৰ ৰজাই কোলাথিৰীসকলৰ ক্ষতিসাধন কৰি নিজাকৈ এখন অৰ্ধ-স্বতন্ত্ৰ প্ৰধান ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। দশম শতিকাত কোট্টায়ম, ৱায়নাড় আৰু গুডালুৰৰ পূৰ্বৰ তালুকসমূহক লৈ গঠিত এই অঞ্চলটোক 'পূৰাইকিঝানাড়ু' আৰু ইয়াৰ সামন্ত প্ৰভুক 'পূৰাইকিঝাৰ' বুলি কোৱা হৈছিল। একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে থিৰুনেল্লী শিলালিপিত পূৰাইকিঝাৰ পৰিয়ালটো জ্যেষ্ঠ (মুথুকুৰ) আৰু কনিষ্ঠ (ইলামকুৰ) নামৰ দুটা শাখাত বিভক্ত হোৱাৰ উল্লেখ আছে। সোতৰ শতিকাত কোট্টায়ম-মলাবাৰ পূৰাইকিঝানাড়ু (পুৰানাট্টুকাৰা) ৰজাসকলৰ ৰাজধানী আছিল। ইয়াক পূব, পশ্চিম আৰু দক্ষিণ নামৰ তিনিটা শাখাত বিভক্ত কৰা হৈছিল, যাৰ দায়িত্বত ক্ৰমে মুথা, ইলায়া আৰু মুন্নাৰকুৰ ৰজা নামৰ সুকীয়া গণ্য-মান্য ব্যক্তি আছিল। কোট্টায়ম ৰজাসকলে কডাগুৰ সীমান্তলৈকে নিজৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছিল। সোতৰ শতিকাৰ শেষৰফালে তেওঁলোকে থালাছেৰী তালুকৰ অঞ্চলটো ইৰুৱাঝিনাডু নাম্বিয়াৰসকলৰ সৈতে ভগাই লৈছিল আৰু উত্তৰ ৱায়নাড় তথা বৰ্তমানৰ ভদকৰা, কুইলেণ্ডী আৰু থামৰাছেৰী তালুকৰ পূব অংশ গঠন কৰা সৰু গাঁও থামৰাছেৰী তেওঁলোকৰ দখলত আছিল।

ৱায়নাড়ক কজীকোট চহৰৰ সৈতে সংযোগ কৰা থামৰাছেৰী ঘাট পথটো ওঠৰ শতিকাত মহীসূৰৰ শাসক টিপু চুলতানে নিৰ্মাণ কৰিছিল। ৯৩০ খ্ৰীষ্টাব্দত গংগা বংশৰ সম্ৰাট এৰায়াপ্পাই মহীসূৰৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশলৈ নিজৰ সৈন্য বাহিনী পৰিচালনা কৰে আৰু তাক জয় কৰাৰ পাছত ইয়াৰ নাম 'বায়ালনাড' ৰাখে, যাৰ অৰ্থ জলাশয় বা দ পিটনিৰ ভূমি। এৰায়াপ্পাৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ ৰাচামাল্লা আৰু বাট্টুংগাই পিতৃৰ উত্তৰাধিকাৰসূত্ৰে পোৱা নতুন ৰাজ্যখনৰ বাবে ইজনে সিজনৰ সৈতে যুদ্ধত লিপ্ত হয়। এই যুদ্ধত ৰাচামাল্লা নিহত হয় আৰু বাট্টুংগা বায়ালনাডৰ একচ্ছত্ৰী শাসক হৈ পৰে। দ্বাদশ শতিকাত উত্তৰ কানাড়াৰ কদম্ব বংশই^২৭ গংগাসকলক বায়ালনাডৰপৰা উৎখাত কৰে।^২৮ ১১০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত হোয়ছল বংশৰ বিষ্ণুবৰ্ধনে বায়ালনাড আক্ৰমণ কৰে আৰু ইয়াৰ পিছত ষোড়শ শতিকাত বিজয়নগৰ বংশই ইয়াক অধিকাৰ কৰে। ১৬১০ খ্ৰীষ্টাব্দত মহীসূৰৰ উদৈয়াৰ ৰজা ৱাডিয়াৰে বিজয়নগৰৰ সেনাপতিক খেদি পঠিয়াই বায়ালনাড আৰু নীলগিৰিৰ শাসক হয়। এই বায়ালনাড হৈছে থলুৱা কানাড়া নাম, যাৰ মালায়ালম ৰূপান্তৰ হ’ল ৱায়নাড়, যিটো বৰ্তমান জিলাখনৰ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

প্ৰাৰম্ভিক কদম্বসকল

ঐতিহাসিক ছানু কাইনিকৰাৰ মতে, সংগম যুগৰ অন্ত পৰাৰ লগে লগে চতুৰ্থ আৰু পঞ্চম শতিকাই চেৰাসকলৰ (যিসকলে সমগ্ৰ কেৰালা, কন্যাকুমাৰী জিলা আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া অঞ্চলসমূহ শাসন কৰিছিল) বাবে বিপৰ্যয় কঢ়িয়াই আনিছিল; কিয়নো কদম্বসকলৰ ক্ৰমবৰ্ধমান শক্তি আৰু শ্ৰেষ্ঠতাৰ বাবে তেওঁলোকে ৱায়নাড় জিলাকে ধৰি কেৰালাৰ কিছুমান অঞ্চলৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱাই পেলাইছিল। ৱায়নাড়ৰ এদাক্কাল গুহাত পোৱা কদম্ব শিলালিপিয়ে এই কথাৰ ইংগিত দিয়ে।

এটা সমসাময়িক বৌদ্ধ গ্ৰন্থত দাবী কৰা হৈছে যে কালাভ্ৰ বংশৰ ৰজা অচ্যুত বিক্কান্তই দক্ষিণৰ তিনিটা পৰম্পৰাগত বংশ— পাণ্ড্য, চেৰা আৰু চোলক পৰাস্ত কৰিছিল আৰু আনকি তেওঁলোকৰ তিনিজন ৰজাক বন্দী কৰি ৰাখিছিল। পঞ্চম শতিকাৰপৰা দশম শতিকালৈকে প্ৰায় পাঁচ শতিকা ধৰি বহিঃআক্ৰমণ ৰোধ কৰাত ব্যৰ্থ হোৱাৰ বাবে চেৰাসকল অতি নগণ্য শাসক হৈ পৰিছিল। তেওঁলোকে অতি কম ভূ-খণ্ডৰ সৈতে কোনোমতেহে ক্ষমতাত টিকি আছিল আৰু কৰ্ণাটকৰ কদম্ব, বাদামী চালুক্য, ৰাষ্ট্ৰকূট আৰু কল্যাণৰ চালুক্যৰ দৰে উত্তৰৰ শক্তিশালী সাম্ৰাজ্যসমূহৰ দয়াত জীয়াই থাকিবলগীয়া হৈছিল, যিসকলে নিজৰ ইচ্ছামতে তেওঁলোকৰ ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰি তাৰ মাজেৰে চলাচল কৰিছিল।^২৯

কুটুম্বীয়াসকল (কুদুম্বীয়াসকল)

চুলতান বাথেৰীত অৱস্থিত আম্বুকুঠীমালাৰ (এদাক্কাল গুহা) দেৱালত থকা চিত্ৰ আৰু লিপিযুক্ত দুখন গুহাই এক অতীত সভ্যতাৰ বহু কথা প্ৰকাশ কৰে। এদাক্কাল পাহাৰৰ গুহাৰ পাদদেশত খ্ৰীষ্টীয় ৫ম শতিকাৰ মহীসূৰৰ কুটুম্বীয়া (কুদুম্বীয়া) বংশৰ কানাড়া প্ৰধান বিষ্ণু বৰ্মাৰ কিছুমান কানাড়া শিলালিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। চেন্নাইৰ এজন পুৰালেখবিদ হুলটজৰ মতে, এই লিপিয়ে বহুতো বাঘ নিধন কৰা ব্যক্তি হিচাপে কুটুম্বীয়া বংশৰ গৌৰৱময় বংশধৰ কানাড়া প্ৰধান বিষ্ণু বৰ্মাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে।

বাদামী চালুক্যসকল

প্ৰতিষ্ঠাপক সম্ৰাট প্ৰথম পুলাকেশীনৰ (ৰাজত্বকাল প্ৰায় ৫৪০-৫৬৭ খ্ৰীষ্টাব্দ) অধীনত বাদামী চালুক্যসকলৰ শিলালিপিসমূহত চেৰা আৰু এঝিল মালাই শাসকসকলক পৰাস্ত কৰাৰ দাবী কৰা হৈছে (যিটো পাণ্ড্য বংশৰ সন্দৰ্ভত হ’ব পাৰে) আৰু সমগ্ৰ মলাবাৰ অঞ্চলটো তেওঁলোকৰ সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। পাণ্ড্য, চেৰা আৰু চোল শক্তিসমূহে বাৰে বাৰে হোৱা পৰাজয় এৰাবলৈ এক ৰণনীতি প্ৰস্তুত কৰি মিত্ৰতা গঠন কৰি চালুক্যসকলক সন্মিলিতভাৱে আক্ৰমণ কৰিছিল।

অৱশ্যে এই মিত্ৰশক্তি পৰাজিত হৈছিল আৰু এই দুঃসাহসিক কাৰ্যৰ বাবে চেৰা ৰজাজনক তেওঁৰ আন দুজন মিত্ৰতকৈ কৰ আৰু ক্ষতিপূৰণ হিচাপে অধিক মূল্য ভৰিবলৈ বাধ্য কৰা হৈছিল; কিয়নো চালুক্যসকলে এই মিত্ৰজোঁট গঠনৰ বাবে দায়ী ব্যক্তিসকলৰ পৰিচয় লাভ কৰিছিল।

(পশ্চিমীয়া) গংগাসকল

ৱায়নাড় জিলাৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস কেৱল দশম শতিকাৰপৰাহে পোৱা যায়। ৯৩০ খ্ৰীষ্টাব্দত গংগা বংশৰ সম্ৰাট এৰায়াপ্পাই মহীসূৰৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশলৈ নিজৰ সৈন্য পৰিচালনা কৰে আৰু তাক জয় কৰাৰ পাছত ইয়াৰ নাম 'বায়ালনাড' ৰাখে, যাৰ অৰ্থ জলাশয় বা দ পিটনিৰ ভূমি। এৰায়াপ্পাৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ ৰাচামাল্লা আৰু বাট্টুংগাই পিতৃৰ উত্তৰাধিকাৰসূত্ৰে পোৱা নতুন ৰাজ্যখনৰ বাবে ইজনে সিজনৰ সৈতে যুদ্ধত লিপ্ত হয়। এই যুদ্ধত ৰাচামাল্লা নিহত হয় আৰু বাট্টুংগা বায়ালনাডৰ একচ্ছত্ৰী শাসক হৈ পৰে।^৩০

পৰৱৰ্তী কদম্বসকল

একাদশ শতিকাত উত্তৰ কানাড়াৰ কদম্ব বংশই গংগাসকলক বায়ালনাডৰপৰা উৎখাত কৰে। আৰম্ভণিৰেপৰা বায়ালনাড (কানাড়া) বুলি ক’ব খোজা ৱায়নাড় সেই সময়ত দুটা ভাগত বিভক্ত আছিল— বিৰা বায়ালনাড আৰু চাগী বায়ালনাড। মহীসূৰৰ এটা শিলালিপিত (য’ত হয়তো এই অঞ্চলৰ প্ৰতাৰণাপূৰ্ণ সৌন্দৰ্যৰ কথা ইংগিত কৰা হৈছে, যিয়ে বিদেশীসকলক আকৰ্ষণ কৰিছিল আৰু পিছত মেলেৰিয়াৰদ্বাৰা আক্ৰান্ত কৰিছিল) কোৱা হৈছে যে "ক’লা ঢৌ খেলোৱা চুলিৰ এজনী ব্যভিচাৰী, পূৰ্ণিমাৰ দৰে মুখমণ্ডলৰ এজনী ব্যভিচাৰী, অন্তহীন কটাক্ষপাত কৰা এজনী ব্যভিচাৰী, সুসজ্জিত কৃশ শৰীৰৰ এজনী ব্যভিচাৰী আছিল এই দুমহলীয়া অট্টালিকা স্বৰূপ দুমুখীয়া বায়ালনাড"।

একাদশ শতিকাত কিৰ্তীপূৰা (পুন্নাড) ৰাজধানী হিচাপে লৈ প্ৰধান ৰৱিয়াম্মাৰাসৰ অধীনত কদম্ব বায়ালনাড শাসনৰ সূচনা হয়। কান্থীৰাভাই (১০৯০ খ্ৰীষ্টাব্দ) চাগী-বায়ালনাড শাসন কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইৰাভী-চালম্মা (১১০৮ খ্ৰীষ্টাব্দ) বিৰা-বায়ালনাডৰ শাসক আছিল।^৩১

পশ্চিমীয়া চালুক্যসকল (কল্যাণী চালুক্যসকল)

সম্ৰাট দ্বিতীয় তৈলপৰ (৯৭৩–৯৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দ) ৰাজত্বকালত দক্ষিণ ভাৰতত বহুতো জৈন বসতি (Basthis) নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই সময়ছোৱাতে ৱায়নাড়ৰ জৈন কেন্দ্ৰ আৰু কৃষিভিত্তিক গাঁওসমূহৰ উৎপত্তি হৈছিল। ৱায়নাড়ত জৈন ধৰ্মৰ অস্তিত্ব প্ৰমাণ কৰা বহুতো সাক্ষ্য পোৱা যায়।^৩২

হোয়ছলসকল

১১০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত হোয়ছল বংশৰ বিষ্ণুবৰ্ধনে বায়ালনাড আৰু নীলগিৰি আক্ৰমণ কৰি নিজৰ অধীনস্থ কৰে; ইয়াৰ পিছত চতুৰ্দশ শতিকাত বিজয়নগৰ বংশই ইয়াক অধিকাৰ কৰে। এজন কদম্ব ৰজা মুক্কান্না-কদম্বই ১১৩৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে বায়ালনাড শাসন কৰিছিল।^৩৩

বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য

বিজয়নগৰৰ সংগম বংশৰ এজন সামন্ত প্ৰধান, বায়ালনাড কদম্বৰ দ্বিতীয় কদম্ব ৰায় ওদেয়ায়াই বায়ালনাড শাসন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়।^৩১

মহীসূৰৰ ওদেয়াৰ আৰু চুলতানসকল

১৬১০ খ্ৰীষ্টাব্দত মহীসূৰৰ উদৈয়াৰ ৰজা ৱাডিয়াৰে বিজয়নগৰৰ সেনাপতিক খেদি পঠিয়াই বায়ালনাড আৰু নীলগিৰিৰ শাসক হয়। এই বায়ালনাডেই হৈছে বৰ্তমানৰ ৱায়নাড়।

পনামৰামৰ ওচৰৰ বৰদূৰৰ এটা জৈন বসতিৰপৰা আৱিষ্কাৰ হোৱা ১৬০৬ শকাব্দ (অৰ্থাৎ ১৬৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ এটা শিলালিপিত প্ৰমাণ পোৱা যায় যে সোতৰ শতিকাতো জৈন ধৰ্ম অতি শক্তিশালী আছিল। বিশিষ্ট পুৰালেখবিদ তথা ঐতিহাসিক এম আৰ ৰাঘৱ বাৰিয়াৰে প্ৰত্যক্ষ কৰা এই শিলালিপিত ৱায়নাড়ৰ আদিম জৈন বসতি আৰু মন্দিৰসমূহৰ উল্লেখ আছে। বৰদূৰৰ অনন্তনাথ স্বামী মন্দিৰৰ পানীৰ ফোৱাৰা এটাৰ তলত ৰখা তামৰ ফলিৰ শিলালিপিত কাৰ্কলা আৰেমনে বসতিৰ বোম্মৰাসৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ ললিতাপ্পাই ৱায়নাড়ৰ জৈন বসতিসমূহলৈ আগবঢ়োৱা বিভিন্ন ধৰ্মীয় সামগ্ৰীৰ দানৰ বিষয়ে উল্লেখ আছে।

১৬০৬ শকাব্দ (১৬৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ ৰক্তাক্ষী সংৱৎসৰ জ্যেষ্ঠবহুল শুকুৰবাৰৰ কানাড়া শিলালিপিটোত লিখা আছে: কাৰ্কলা আৰেমনে বসতিৰ বোম্মৰাসৰ নাতি ললিতাপ্পাই দেৱপূজাৰ বাবে সোণ, ৰূপ, তাম আৰু ব্ৰঞ্জৰ সা-সঁজুলি তৈয়াৰ কৰি দিয়াৰ বিতং বিৱৰণ।

এই শিলালিপিত উল্লেখ কৰা জৈন চৈত্যালয় বা মন্দিৰসমূহ হৈছে ক্ৰমে— আৰেপাথ্ৰা, বেনেগোডু, পালাগোণ্ডু, হানেৰাডুবেধী, পুথাংগাড়ী (মুথাংগাড়ী) আৰু হোছাংগাড়ী। ইয়াৰে আৰেপাথ্ৰা চৈত্যালয়টো এতিয়াও চিনাক্ত কৰিব পৰা হোৱা নাই। বিশ্বাস কৰা হয় যে ই পনামৰাম নদীৰ ওচৰৰ পাহাৰৰ শিখৰত আছিল। আনহাতে, কানাড়া ভাষাৰ প্ৰভাৱ থকা আন আন ঠাইসমূহৰ বৰ্তমানৰ মালায়ালম ৰূপান্তৰিত নামসমূহ ক্ৰমে ভেন্নিয়োড, পালুকুন্নু, চুলতান বাথেৰী, পুথাংগাড়ী আৰু মানানথাভাদী বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।^৩৪৩৫ ৰাঘৱ বাৰিয়াৰৰ মতে ৱায়নাড়ত সাতটা জৈন কেন্দ্ৰ আছিল, সেইবোৰ হ’ল— মাণিক্যপুৰী, ক্ষীৰপুৰী, কাল্পাথী, ভেন্নায়োড, পালাগোণ্ডু, হোছাংগাড়ী আৰু হানেৰাডুবেধী। বিশ্বাস কৰা হয় যে মাণিক্যপুৰী বৰ্তমানৰ মণিচিৰাত আছিল। ক্ষীৰপুৰীৰ অৱস্থান এতিয়াও চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই। কাল্পাথী হয়তো বৰ্তমানৰ ৱায়নাড় জিলাৰ সদৰ দপ্তৰ কেলপেট্টা হ’ব পাৰে, আৰু সেই সময়ৰ হাঞ্জুগোণ্ডু আছিল বৰ্তমানৰ অঞ্জুন্নু আদি।^৩৬

হায়দৰ আলীৰ শাসনকালত ব্যাথিৰিৰপৰা থামৰাছেৰী সংযোগী ঘাট পথটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।^৩৭ পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰিটিছ শাসকসকলে এই পথটোক কাৰ্টাৰ ৰোডলৈ উন্নত কৰে।^৩৮ ৱায়নাড় টিপু চুলতানৰ অধীনত থকাৰ সময়তে ব্ৰিটিছৰ আক্ৰমণ আৰম্ভ হয়। ইয়াৰ পিছত সংঘাত আৰু উত্তাল সময়ৰ সৃষ্টি হয়। ব্ৰিটিছসকলে ১৭৯২ চনৰ শ্ৰীৰংগপত্তনম চুক্তিৰ অধীনত ৱায়নাড়ক মলাবাৰৰ অংশ বুলি দাবী কৰে। টিপু চুলতানে এই সন্দৰ্ভত গভৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ ওচৰত আবেদন জনায়। তেওঁৰ যুক্তিসমূহ বিবেচনা কৰি, শতিকাজুৰি ৱায়নাড়ত থকা ধাৰাবাহিক কৰ্ণাটকৰ শাসন আৰু মলাবাৰৰপৰা ইয়াৰ ভৌগোলিক বিচ্ছিন্নতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ১৭৯৮ চনত গভৰ্ণৰ জেনেৰেল লৰ্ড মৰ্নিংটনে এক ঘোষণা যোগে स्पष्ट কৰি দিয়ে যে ১৭৯২ চনৰ চুক্তিৰদ্বাৰা ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীক ৱায়নাড় এৰি দিয়া হোৱা নাছিল।^৩৯ ফলস্বৰূপে ব্ৰিটিছ সৈন্যই টিপুৰ শাসন স্বীকাৰ কৰি ৱায়নাড়ৰপৰা প্ৰত্যাহাৰ কৰে।

মহীসূৰৰ চুলতানসকল

হায়দৰ আলীৰ শাসনকালত ব্যাথিৰিৰপৰা থামৰাছেৰী সংযোগী ঘাট পথটো আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।^৩৭ পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰিটিছ শাসকসকলে এই পথটোক কাৰ্টাৰ ৰোডলৈ উন্নত কৰে।^৩৮ হায়দৰ আলীৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ টিপু চুলতানে এই অঞ্চলৰ নিয়ন্ত্ৰণ লয়।

ঔপনিৱেশিক যুগ

২০" loading="lazy" data-zoom="মলাবাৰ জিলাৰ এটা পুৰণি মেপ (১৮৫৪)। মন কৰিব যে বৰ্তমানৰ নীলগিৰি জিলাৰ পাণ্ডালুৰ, গুডালুৰ আৰু কুণ্ডা তালুক ১৮৫৪ চনত ৱায়নাড় তালুকৰ অংশ আছিল। মলাবাৰৰ তালুকসমূহ ১৮৬০ আৰু ১৮৭৭ চনত পুনৰ বিন্যাস কৰা হৈছিল।^২০">

আৰম্ভণিতে ব্ৰিটিছসকলে থালাছেৰী-ৱায়নাড় অঞ্চলত ব্যাপক জনপ্ৰিয় সমৰ্থন থকা কেৰালা বৰ্মা পাজহাছী ৰজাৰ নেতৃত্বত স্থানীয় প্ৰতিৰোধৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।^৪০ অৱশ্যে শেষত ব্ৰিটিছে কেৱল ৰজাজনৰ মৃতদেহটোহে লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়, যিয়ে অৰণ্যৰ ভিতৰত কোনোবা ঠাইত আত্মহত্যা কৰিছিল। এইদৰে ৱায়নাড় ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায় আৰু ইয়াৰ সৈতে এই অঞ্চলৰ ইতিহাসত এক নতুন মোৰ আহে। ব্ৰিটিছ কৰ্তৃপক্ষই ৱায়নাড়ৰ বিপজ্জনক ঢালবোৰেদি কজীকোট আৰু থালাছেৰীলৈ পথ নিৰ্মাণ কৰি এই মালভূমি অঞ্চলটোক চাহ আৰু অন্যান্য অৰ্থকাৰী শস্যৰ খেতিৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়ে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে গুডালুৰেদি এই নতুন পথসমূহ মহীসূৰ আৰু উটি চহৰলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰে। কেৰালাৰ সকলো প্ৰান্তৰপৰা অহা প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলে ইয়াত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এই সাৰুৱা ভূমিভাগ অৰ্থকাৰী শস্যৰ অভূতপূৰ্ব উৎপাদনৰ সৈতে এক প্ৰকৃত স্বৰ্ণক্ষেত্ৰ হিচাপে প্ৰমাণিত হয়। ১৯০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পিছৰপৰা ব্যাপকভাৱে কৃষি কাৰ্য আৰম্ভ হয়।

স্বাধীনতাৰ পৰৱৰ্তী সময়

ভৌগোলিক সীমাবদ্ধতা আৰু ৰাজনৈতিক মতানৈক্য থকা সত্ত্বেও ১৯৫৬ চনত ৰাজ্য পুনৰ গঠনৰ সময়ত ৱায়নাড় অৱশেষত কেৰালাৰ অংশ হৈ পৰে।^৪১ এতিয়াও ইয়াত বুজনসংখ্যক কানাড়া ভাষী লোক আছে আৰু শতিকা পুৰণি কৰ্ণাটক শাসনৰ স্মৃতি সমগ্ৰ ৱায়নাড়তে বিদ্যমান। ১৯০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পিছৰপৰা ব্যাপকভাৱে কৃষি কাৰ্য আৰম্ভ হয়। ব্ৰিটিছ কৰ্তৃপক্ষই ৱায়নাড়ৰ বিপজ্জনক ঢালবোৰেদি কজীকোট আৰু থালাছেৰীলৈ পথ নিৰ্মাণ কৰি এই মালভূমি অঞ্চলটোক চাহ আৰু অন্যান্য অৰ্থকাৰী শস্যৰ খেতিৰ বাবে মুকলি কৰি দিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে গুডালুৰেদি এই নতুন পথসমূহ মহীসূৰ আৰু উটি চহৰলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। কেৰালাৰ সকলো প্ৰান্তৰপৰা অহা প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলে ইয়াত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এই সাৰুৱা ভূমিভাগ অৰ্থকাৰী শস্যৰ অভূতপূৰ্ব উৎপাদনৰ সৈতে এক প্ৰকৃত স্বৰ্ণক্ষেত্ৰ হিচাপে প্ৰমাণিত হয়।

১৯৫৬ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত যেতিয়া কেৰালা ৰাজ্য গঠন হয়, তেতিয়া ৱায়নাড় কান্নুৰ জিলাৰ অংশ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত দক্ষিণ ৱায়নাড়ক কজীকোট জিলাৰ সৈতে সংযোগ কৰা হয়। ৱায়নাড়ৰ জনসাধাৰণৰ উন্নয়নৰ আকাংক্ষা পূৰণ কৰিবলৈ উত্তৰ ৱায়নাড় আৰু দক্ষিণ ৱায়নাড়ক কাটি একত্ৰিত কৰি বৰ্তমানৰ ৱায়নাড় জিলা গঠন কৰা হয়। তিনিটা তালুক ক্ৰমে— ব্যাথিৰি, মানানথাভাদী আৰু চুলতান বাথেৰীক লৈ ১৯৮০ চনৰ ১ নৱেম্বৰত কেৰালাৰ বাৰখন জিলাৰ অন্যতম জিলা হিচাপে এই জিলাখনৰ জন্ম হয়।^৪২

২০২৪ চনত ৱায়নাড়ত সংঘটিত হোৱা এক ভয়ংকৰ ভূমিস্খলনৰ ফলত অন্তত ৩৩৬ গৰাকী লোকৰ মৃত্যু হয় আৰু ৭৮ গৰাকী লোক সন্ধানহীন হৈ পৰে।^{৪৩৪৪৪৫} মৃত্যু হোৱা লোকসকলৰ বেছিভাগেই কৃষি পথাৰ বা বাগানৰ শ্ৰমিক আছিল অথবা তেওঁলোকৰ পৰিয়ালৰ সদস্য আছিল।^৪৬

ভূ-প্ৰকৃতি

ৱায়নাড় জিলা দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ দক্ষিণ প্ৰান্তত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ এটা অংশ পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। কজীকোট জিলাৰ সৈতে সীমা ভাগ কৰা জিলাখনৰ পশ্চিম অংশ ঘন অৰণ্যৰে আবৃত পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাই গঠন কৰিছে। জিলাখনে দক্ষিণ-পশ্চিম দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ এক অংশ গঠন কৰে আৰু ই পূব দিশলৈ ঢাল খোৱা। জিলাখনৰ এক বুজন অংশ অৰণ্যৰে আৱৰিত যদিও প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ধাৰাবাহিক আৰু অবিবেচকী ব্যৱহাৰে এক আসন্ন^৪৭ পৰিৱেশীয় সংকটৰ দিশলৈ আঙুলিয়াই দিয়ে। এই জিলাখনত বহুতো ট্ৰেকিং পইণ্ট বা পৰ্বতাৰোহণৰ স্থান আছে। চেম্ব্ৰা শৃংগ (২,১০০ মিটাৰ) হৈছে ৱায়নাড় জিলাৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ। পাডিনজাৰাথাৰাত অৱস্থিত বানাসুৰ পাহাৰৰ (২,০৭৯ মিটাৰ) উচ্চতাও প্ৰায় চেম্ব্ৰা শৃংগৰ দৰেই। ব্ৰহ্মগিৰি পাহাৰো ৱায়নাড়ৰ আন এক উল্লেখযোগ্য ট্ৰেকিং পইণ্ট।

ৱায়নাড় জিলাখন বিভিন্ন জৈৱিক সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ এক সুৰক্ষিত নেটৱৰ্কেৰে পৰিবেষ্টিত হৈ আছে; যেনে পশ্চিমে মলাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, দক্ষিণে মুদুমালাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, পূবে বাণ্ডীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, উত্তৰ-পূবে নাগৰহোল ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, উত্তৰে ব্ৰহ্মগিৰি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু উত্তৰ-পশ্চিমত আৰালাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, যিখন ৱায়নাড় বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ সৈতে সংযোজিত হৈ আছে।

জিলাখনত প্ৰচুৰ পানীৰ উৎস আছে। এই অঞ্চলত পূববাহিনী আৰু পশ্চিমবাহিনী দুয়োপ্ৰকাৰৰ নদী আছে। জিলাখনৰ অন্যতম প্ৰধান নদী হৈছে কাবিনী নদী, যিখন কাৱেৰী নদীৰ উপনৈ; ই কেৰালাৰ একমাত্ৰ তিনখন পূববাহিনী নদীৰ ভিতৰত অন্যতম। কাবিনীৰ বহুতো উপনৈ আছে, যাৰ ভিতৰত থিৰুনেল্লী নদী, পনামৰাম নদী আৰু মানানথাভাদী নদী অন্যতম। এই সকলোবোৰ সৰু নদীয়ে জিলাখনৰ বাবে এক সমৃদ্ধ পানীৰ উৎস গঠন কৰাৰ লগতে এক সুকীয়া ভূ-প্ৰকৃতি গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে। পনামৰাম নদীখন পাহাৰীয়া গিৰিপথৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যাওঁতে বিভিন্ন জুৰি ইয়াৰ সৈতে মিলি পৰে আৰু অৱশেষত নদীখন পনামৰাম উপত্যকাত পৰেগৈ। জিলাখনৰ মাজেৰে কিছু দূৰ প্ৰৱাহিত হোৱাৰ পিছত পনামৰাম নদীখন মানানথাভাদী নদীৰ সৈতে মিলিত হয়, যাৰ উৎপত্তি 'থণ্ডাৰমুডী' নামৰ শৃংগটোৰ নামনি অঞ্চলৰপৰা হৈছে।^৪৮

বানাসুৰ সাগৰ বান্ধ

কাবিনী নদীৰ উপনৈ কাৰামানাথোডু নদীৰ ওপৰত পাডিনজাৰাথাৰাত নিৰ্মিত বানাসুৰ সাগৰ বান্ধক ভাৰতৰ বৃহত্তম আৰু এছিয়াৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম মাটিৰ বান্ধ বুলি গণ্য কৰা হয়। কেৰালাৰ বিখ্যাত শাসক ৰজা মহাবলীৰ পুত্ৰ 'বানাসুৰ'ৰ নামানুসাৰে নামকৰণ কৰা বানাসুৰ পাহাৰৰ পাদদেশত এই বান্ধটো সুন্দৰভাৱে অৱস্থিত। কাক্কায়াম জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পক সহায় কৰিবলৈ আৰু জলসিঞ্চন তথা খোৱাপানীৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ১৯৭৯ চনত বানাসুৰ সাগৰ প্ৰকল্পৰ অধীনত এই বান্ধটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পাডিনজাৰাথাৰাৰপৰা প্ৰায় ২ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত এই বান্ধটো ৱায়নাড়ৰ এক অন্যতম পৰ্যটনস্থলী। বানাসুৰ বান্ধটো বিশাল পাথৰ আৰু শিলাখণ্ডৰ স্তূপৰে নিৰ্মিত।^৪৯

কাৰাপুঝা বান্ধ

কাবিনী নদীৰ উপনৈ কাৰাপুঝা নদীৰ ওপৰত কাৰাপুঝা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। কেৰালাৰ ৱায়নাড় জিলাৰ ব্যাথিৰি আৰু চুলতান বাথেৰী তালুকৰ ৫৫৮০ হেক্টৰ (প্ৰায় ৫৬০০ হেক্টৰ) অঞ্চলত জলসিঞ্চনৰ সুবিধা প্ৰদানৰ বাবে ব্যাথিৰি তালুকৰ ভাজهاভাট্টাত এই বান্ধটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই জলাশয়টোৰ মুঠ সংৰক্ষণ ক্ষমতা ৭৬.৫০ এম চিউম আৰু সক্ৰিয় সংৰক্ষণ ক্ষমতা ৭২.০০ এম চিউম।^৫০

উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী জগত

ৱায়নাড়ৰ মাটি আৰু জলবায়ু ব্যাৱসায়িক ভিত্তিত উদ্যানশস্যৰ বাবে উপযোগী। শাক-পাচলিৰ খেতিৰ প্ৰসাৰ আৰু ফলৰ বাগান স্থাপনৰ বাবে কেৰালা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ে আম্বালাভায়ালত এটা আঞ্চলিক কৃষি গৱেষণা কেন্দ্ৰ চলাই আছে।

কৰ্ণাটক আৰু তামিলনাডুৰ চুবুৰীয়া বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহৰপৰা হাতী, ভালুক আৰু অন্যান্য বনৰীয়া জন্তুবোৰ বেগূৰ বন সংমণ্ডল আৰু মুথাংগাৰ আশে-পাশে থকা অৰণ্যলৈ ওলাই আহে, যিখন চুলতান বাথেৰী চহৰৰপৰা ২০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।

শেহতীয়াকৈ ৱায়নাড় জিলাত 'ফ্ৰেংকীছ নেৰ’-মাউথড ফ্ৰগ' নামৰ এবিধ নতুন ভেকুলীৰ প্ৰজাতি আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।^৫১৫২ এই অঞ্চলৰ নামেৰেই 'ৱায়নাড় লাফিংথ্ৰাছ' চৰাইবিধৰ নামকৰণ কৰা হৈছে, কিন্তু দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যান্য লাফিংথ্ৰাছ চৰাইৰ দৰে নহৈ ই সমগ্ৰ পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাত ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত হৈ আছে।

জনগাঁথনি

এইখন কেৰালাৰ আটাইতকৈ কম জনসংখ্যা থকা জিলা। কেৰালাৰ অন্যান্য জিলাৰ দৰে ৱায়নাড় জিলাত এই জিলাৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা কোনো চহৰ বা গাঁও নাই (অৰ্থাৎ ইয়াত কোনো "ৱায়নাড় চহৰ" নাই)।

ৱায়নাড়ত থিয়্যা, নায়াৰ আৰু বিভিন্ন অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ সৈতে হিন্দু জনসংখ্যাৰ সংখ্যাধিক্য আছে। মুছলমানসকল (মাপ্পিলা) হৈছে দ্বিতীয় বৃহত্তম ধৰ্মীয় গোষ্ঠী আৰু ইয়াৰ পিছতে এক বুজনসংখ্যক খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যা আছে। মলাবাৰ প্ৰব্ৰজনৰ অংশ হিচাপে কেন্দ্ৰীয় ট্ৰাভাংকুৰৰপৰা প্ৰব্ৰজন কৰা চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টানসকলে ইয়াৰ মুখ্য অংশ গঠন কৰে আৰু পূৰ্বৰ মলাবাৰ জিলাৰ ভিতৰত ৱায়নাড়তে খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ লোকৰ অনুপাত আটাইতকৈ বেছি।

২০১৮ চনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিসংখ্যা প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ৱায়নাড় জিলাৰ জনসংখ্যা আছিল ৮৪৬,৬৩৭ গৰাকী,^৫৩ যিখন কমোৰচ দেশৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় সমান।^৫৪ ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ভাৰতৰ মুঠ ৬৪০খন জিলাৰ ভিতৰত এই জিলাখনে ৪৮২তম স্থান লাভ কৰিছে। জিলাখনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৩৯৭ গৰাকী। জনসংখ্যাৰ ৩.৮৬% লোকে নগৰীয়া অঞ্চলত বসবাস কৰে। অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতিয়ে ক্ৰমে জিলাখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৩.৮৭% আৰু ১৮.৮৬% গঠন কৰিছে।^৫৫ সমগ্ৰ কেৰালাৰ ভিতৰত এইটোৱেই সৰ্বোচ্চ অনুসূচিত জাতি/জনজাতিৰ শতাংশ।^৫৬

ৱায়নাড়ৰ জনজাতিসমূহৰ ভিতৰত পনিয়া, উৰালী কুৰুমা আৰু কুৰিচ্যাসকল অন্যতম।^{৫৭৫৮৫৯৬০৬১৬২}

২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ সময়ত জনসংখ্যাৰ ৯৩.৮৮% লোকে মালায়ালম, ১.৮৯% লোকে পনিয়া, ১.১৪% লোকে তামিল আৰু ০.৯৪% লোকে কানাড়া ভাষাক তেওঁলোকৰ প্ৰথম ভাষা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।^৬৩

ৱায়নাড়ৰ জনজাতিসমূহ

ৱায়নাড়ত কেৰালাৰ আটাইতকৈ বেছি জনজাতীয় জনসংখ্যা আছে, য’ত আদিয়ান, পনিয়ান, মুল্লুকুৰ্মান, কুৰিচ্যান, ভেট্টাকুৰুমান, ৱায়নাড় কাদাৰ, কাট্টুনায়াক্কান আৰু থাচ্চানাদান মুপ্পান নামৰ ৮টা অনুসূচিত জনজাতি অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। এই সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজত বহুতো প্ৰতীকাত্মক মৌখিক আখ্যান প্ৰচলিত আছে।^৬৪

আদিয়ান: আদিয়ানসকল হৈছে এক মাতৃপ্ৰধান জনজাতীয় গোট, যিসকলক ১৯৭৬ চনলৈকে জমিদাৰসকলে বন্ধকী দাস শ্ৰমিক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বৰ্তমান তেওঁলোকৰ সৰহভাগেই কৃষি শ্ৰমিক আৰু কিছুসংখ্যক প্ৰান্তীয় খেতিয়ক। তেওঁলোকে আদিয়া ভাষাক মাতৃভাষা হিচাপে কয়।^৬৪

কাট্টুনায়াক্কান: ৱায়নাড়ৰ এক বিশেষভাৱে অসুৰক্ষিত জনজাতীয় গোট (PVTG)। জেনু কুৰুম্বন আৰু তেন কুৰুম্বন হৈছে কাট্টুনায়াক্কান সম্প্ৰদায়ৰ বাবে ব্যৱহৃত সমাৰ্থক শব্দ। তেওঁলোকে কানাড়া আৰু মালায়ালমৰ সংমিশ্ৰিত উপভাষা কাট্টুনাইক্কা ভাষা কয়। তেওঁলোক পিতৃতান্ত্ৰিক আৰু অৰণ্যত বসবাস কৰা এক চিকাৰী তথা সংগ্ৰাহক সম্প্ৰদায়। মুঠ ১৯৯৯৫ (পুৰুষ- ৯৯৫৩, মহিলা- ১০০৪২) জনসংখ্যাৰে এইটো কেৰালাৰ বিশেষভাৱে অসুৰক্ষিত জনজাতীয় গোটসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ জনসংখ্যা।^৬৪

কুৰিচ্যান: মুঠ ৩৫৯০৯ (পুৰুষ- ১৮১২৯, মহিলা- ১৭৭৮০) জনসংখ্যাৰে তেওঁলোক অনুসূচিত জনজাতিসমূহৰ ভিতৰত দ্বিতীয় বৃহত্তম সম্প্ৰদায়।^৬৪

মুল্লুকুৰ্মান: ৱায়নাড়ত পোৱা এক পিতৃতান্ত্ৰিক আৰু পিতৃস্থানীয় জনজাতীয় কৃষিভিত্তিক সম্প্ৰদায়। এই সম্প্ৰদায়ৰ সদস্যসকল চিকাৰ কাৰ্যত পাকৈত আৰু তেওঁলোকৰ কথিত ভাষা হৈছে মুল্লুকুৰুমা। ইয়াৰ মুঠ জনসংখ্যা ২১৩৭৫ (পুৰুষ- ১০৬২৫, মহিলা- ১০৭৫০)।^৬৪

পনিয়ান: ১৯৭৬ চনৰ বন্ধকী শ্ৰম (উচ্ছেদ) আইন প্ৰণয়ন হোৱালৈকে এক পিতৃতান্ত্ৰিক দাস জনজাতীয় সম্প্ৰদায় আছিল,^৬৫ যিসকল ৱায়নাড়, কান্নুৰ, কজীকোট আৰু মালাপ্পুৰমত বিস্তৃত হৈ আছে। ৯২৭৮৭ (পুৰুষ- ৪৫১১২, মহিলা- ৪৭৬৭৫) জনসংখ্যাৰে তেওঁলোক হৈছে একক বৃহত্তম জনজাতীয় সম্প্ৰদায়। তেওঁলোকৰ ভাষা 'পনিয়া ভাষা' নামৰ এটা উপভাষা আৰু বৰ্তমান তেওঁলোক কৃষি শ্ৰমিক।^৬৪

থাচ্চানাদান মুপ্পান: থাচ্চানাদান মুপ্পান হৈছে এটা মাতৃপ্ৰধান সম্প্ৰদায়। অতীতত তেওঁলোক স্থানান্তৰিত খেতিয়ক আৰু চিকাৰী আছিল। বৰ্তমান তেওঁলোকে কৃষি শ্ৰমৰ জৰিয়তে জীৱিকা উপাৰ্জন কৰে। কাঠৰ কাম (Carpentry) আৰু ডলা-চালনী বা পাচি-খৰাহি নিৰ্মাণৰ বাবে পাকৈত এই সম্প্ৰদায়টোৰ মুঠ জনসংখ্যা ১৬৪৯ গৰাকী, য’ত ৮১৪ গৰাকী পুৰুষ আৰু ৮৩৫ গৰাকী মহিলা অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে।^৬৪

ভেট্টাকুৰুমান: ভেট্টাকুৰুমানো এক পিতৃতান্ত্ৰিক জনজাতীয় সম্প্ৰদায়। তেওঁলোকৰ ভাষা 'ভেট্টাকুৰুমা ভাষা' নামেৰে জনাজাত। ভেট্টাকুৰুমানৰ জনসংখ্যা ৬৪৮২ গৰাকী, যাৰ ভিতৰত ৩১৯৩ গৰাকী পুৰুষ আৰু ৩২৮৯ গৰাকী মহিলা।^৬৪

ৱায়নাড় কাদাৰ: তেওঁলোকক কজীকোট আৰু ৱায়নাড় জিলাত পোৱা যায় আৰু কোচিনৰ কাদাৰসকলৰপৰা তেওঁলোক সম্পূৰ্ণ পৃথক এক বংশোদ্ভূত গোট। তেওঁলোক ৬৭৩ গৰাকী জনসংখ্যাৰ এক মাতৃপ্ৰধান প্ৰান্তীয় জনজাতি, য’ত ৩৪৮ গৰাকী পুৰুষ আৰু ৩২৫ গৰাকী মহিলা আছে।^৬৪

চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতি

প্ৰশাসন

• জিলা সদৰ দপ্তৰ: কেলপেট্টা। জিলা উপায়ুক্ত, জিলা আৰক্ষী প্ৰধান আৰু জিলা ন্যায়াধীশৰ কাৰ্যালয় কেলপেট্টাত অৱস্থিত।
• ৩^৬৬

ৰাজহ প্ৰশাসন

জিলা প্ৰশাসনৰ সদৰ দপ্তৰ বা কালেক্টৰেট কেলপেট্টাত অৱস্থিত। জিলা প্ৰশাসনৰ নেতৃত্ব দিয়ে জিলা উপায়ুক্তই, যি এগৰাকী ভাৰতীয় প্ৰশাসনিক সেৱাৰ বিষয়া। ৰাজহ প্ৰশাসনৰ সুবিধাৰ্থে ৱায়নাড় জিলাক ৰাজহ সংমণ্ডল, তালুক আৰু ৰাজহ গাঁৱত বিভক্ত কৰা হৈছে। ৰাজহ সংমণ্ডল কাৰ্যালয়টো মানানথাভাদীত আছে, যাৰ নেতৃত্ব দিয়ে এজন উপ-সংমণ্ডল দণ্ডাধীশ বা ৰাজহ সংমণ্ডল বিষয়াই। জিলাখনত মুঠ ৩টা তালুক আছে: মানানথাভাদী, ব্যাথিৰি আৰু চুলতান বাথেৰী। প্ৰতিটো তালুক কাৰ্যালয়ৰ নেতৃত্ব দিয়ে একোগৰাকী তহচিলদাৰে, যি সেই তালুকৰ কাৰ্যবাহী দণ্ডাধীশো হয়। এই তিনিটা তালুকৰ এক্টিয়াৰৰ অধীনত মুঠ ৪৯খন ৰাজহ গাঁও আছে। ৰাজহ সংগ্ৰহৰ উদ্দেশ্যত এই ৰাজহ গাঁওসমূহক পুনৰ অংশম আৰু দেশম হিচাপে বিভক্ত কৰা হৈছে।

আৰক্ষী প্ৰশাসন

ৱায়নাড় জিলা আৰক্ষী বিভাগ উত্তৰ মণ্ডলৰ অন্তৰ্গত কান্নুৰ পৰিসৰৰ অধীনত পৰে।

ৱায়নাড় জিলা আৰক্ষীৰ সদৰ দপ্তৰ কেলপেট্টাত অৱস্থিত। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিয়ে এজন জিলা আৰক্ষী প্ৰধানে, যি কেৰালা কেডাৰৰ এগৰাকী ভাৰতীয় আৰক্ষী সেৱাৰ বিষয়া আৰু তেওঁ আৰক্ষী অধীক্ষক পদবীত থাকে। আইন-শৃংখলা ৰক্ষাৰ বাবে ৱায়নাড় আৰক্ষী জিলাক ৩টা আৰক্ষী উপ-সংমণ্ডলত বিভক্ত কৰা হৈছে: কেলপেট্টা, মানানথাভাদী আৰু চুলতান বাথেৰী; য’ত মুঠ ১৭টা আৰক্ষী থানা আছে। প্ৰতিটো উপ-সংমণ্ডলৰ নেতৃত্ব দিয়ে একোগৰাকী আৰক্ষী উপ-অধীক্ষকে আৰু ইয়াৰ এক্টিয়াৰৰ অধীনত কেইবাখনো আৰক্ষী থানা থাকে। প্ৰতিখন আৰক্ষী থানাৰ নেতৃত্ব দিয়ে একোগৰাকী আৰক্ষী পৰিদৰ্শক বা উপ-পৰিদৰ্শকে, যি থানাৰ ভাৰপ্ৰাপ্ত বিষয়া হিচাপে মনোনীত হয়।^৬৭

অন্যান্য বিশেষ শাখা বা কোষসমূহৰ ভিতৰত জিলা বিশেষ শাখা, জিলা অপৰাধ শাখা, জিলা অপৰাধ ৰেকৰ্ড ব্যুৰ’ আৰু নাৰ্কোটিক চেল অন্যতম, যাৰ প্ৰতিটোৰে নেতৃত্ব দিয়ে একোগৰাকী আৰক্ষী উপ-অধীক্ষকে।

ন্যায়পালিকা

১৯৮০ চনৰ ১ নৱেম্বৰত ৱায়নাড় জিলা গঠন হোৱাৰ পিছত, ১৯৮৪ চনৰ ১৫ ডিচেম্বৰত কেলপেট্টা ন্যায়িক জিলা স্থাপন কৰা হয়।^৬৮ কেলপেট্টা ন্যায়িক জিলাৰ নেতৃত্ব দিয়ে একোগৰাকী প্ৰধান জিলা আৰু সত্ৰ ন্যায়াধীশে আৰু ইয়াৰ এক্টিয়াৰৰ অধীনত তলত উল্লেখ কৰা আদালতসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে;

আদালত চৌহদ, কেলপেট্টা:

• জিলা আৰু সত্ৰ আদালত, কেলপেট্টা
• অতিৰিক্ত জিলা আৰু সত্ৰ আদালত, কেলপেট্টা
• অতিৰিক্ত জিলা আৰু সত্ৰ আদালত তথা মটৰ দুৰ্ঘটনা দাবী ন্যায়াধিকৰণ, কেলপেট্টা
• পৰিয়াল আদালত, কেলপেট্টা
• ফাষ্ট ট্ৰেক বিশেষ আদালত, কেলপেট্টা
• মুখ্য ন্যায়িক দণ্ডাধীশৰ আদালত, কেলপেট্টা
• প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ন্যায়িক দণ্ডাধীশৰ আদালত, কেলপেট্টা
• মুন্সিফ আদালত, কেলপেট্টা

আদালত চৌহদ, মানানথাভাদী:

• প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ন্যায়িক দণ্ডাধীশৰ আদালত, মানানথাভাদী
• প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ন্যায়িক দণ্ডাধীশৰ আদালত (দ্বিতীয়), মানানথাভাদী
• অনুসূচিত জাতি/অনুসূচিত জনজাতি বিশেষ আদালত, মানানথাভাদী
• মুন্সিফ দণ্ডাধীশৰ আদালত, মানানথাভাদী

আদালত চৌহদ, চুলতান বাথেৰী:

• উপ-আদালত, চুলতান বাথেৰী
• প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ন্যায়িক দণ্ডাধীশ (প্ৰথম)
• প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ন্যায়িক দণ্ডাধীশ (দ্বিতীয়)

স্থানীয় স্বায়ত্ত্ব শাসন

পঞ্চায়ত

গ্ৰাম্য প্ৰশাসনৰ উদ্দেশ্যে জিলা পৰ্যায়ত ৱায়নাড় জিলা পঞ্চায়তে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে, যাৰ সদৰ দপ্তৰ কেলপেট্টাত অৱস্থিত। ৱায়নাড় জিলা পঞ্চায়ত এখন নিৰ্বাচিত পৰিষদৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়, যাৰ নেতৃত্বত থাকে সভাপতি আৰু উপ-সভাপতি। জিলা পঞ্চায়তখন ১৬টা সংমণ্ডল বা সমষ্টিক লৈ গঠিত আৰু প্ৰতিটো সংমণ্ডলক একোগৰাকী নিৰ্বাচিত সদস্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। জিলাখনৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলসমূহৰ উন্নয়নৰ বাবে জিলা পঞ্চায়তখনেই মূল দায়িত্বত থাকে।

ব্লক বা উন্নয়ন খণ্ড পৰ্যায়ৰ প্ৰশাসনৰ বাবে ৪টা ব্লক পঞ্চায়ত (আঞ্চলিক পঞ্চায়ত) আৰু গাঁৱৰ বাবে বা গাঁওসমূহৰ গোট পৰ্যায়ৰ প্ৰশাসনৰ বাবে ২৩টা গ্ৰাম পঞ্চায়ত আছে। এই পঞ্চায়তসমূহ ক্ৰমে সভাপতি আৰু উপ-সভাপতিৰ নেতৃত্বত থকা নিৰ্বাচিত পৰিষদৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। ব্লক পঞ্চায়ত বা ব্লক উন্নয়ন কাৰ্যালয়সমূহ ক্ৰমে— কেলপেট্টা, মানানথাভাদী, পনামৰাম আৰু চুলতান বাথেৰীত অৱস্থিত।^৬৯

পৌৰসভা

নগৰীয়া প্ৰশাসনৰ বাবে জিলাখনৰ প্ৰধান চহৰসমূহক সামৰি তিনিখন পৌৰসভা আছে, সেইসমূহ হ’ল— কেলপেট্টা, মানানথাভাদী আৰু চুলতান বাথেৰী। এই পৌৰসভাসমূহ একোগৰাকী পৌৰপতি (Chairperson) আৰু উপ-পৌৰপতিৰ নেতৃত্বত থকা নিৰ্বাচিত পৌৰ পৰিষদৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়।

নিৰ্বাচনী সমষ্টিসমূহ

সংসদীয় প্ৰতিনিধিত্ব

ৱায়নাড় লোকসভা সমষ্টিৰ সাংসদ হৈছে প্ৰিয়ংকা গান্ধী ভাদ্ৰা। ২০২১ চনৰ কেৰালা বিধানসভা নিৰ্বাচনত কেলপেট্টা বিধানসভা সমষ্টিৰপৰা টি ছিদ্দিক বিধায়ক হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল। চুলতান বাথেৰী বিধানসভা সমষ্টিৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছে আই চি বাল কৃষ্ণনে আৰু মানানথাভাদী বিধানসভা সমষ্টিৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছে অ’ আৰ কেলুৱে।

প্ৰধান চহৰসমূহ

পৰ্যটন

জিলাখনত ২০টাতকৈও অধিক পৰ্যটনস্থলী আছে। কেৰালা চৰকাৰৰ পৰ্যটন বিভাগৰ অধীনত কাম কৰা ৱায়নাড়ৰ জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদে জিলাখনৰ সকলো পৰ্যটন সম্পৰ্কীয় কাৰ্যকলাপ পৰিচালনা কৰে।^৭০

ৱায়নাড়ত ৱায়নাড় সাহিত্য উৎসৱ (Wayanad Literature Festival) অনুষ্ঠিত হয়, যিটো ভাৰতৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত অনুষ্ঠিত আটাইতকৈ ডাঙৰ সাহিত্য উৎসৱ। ইয়াৰ প্ৰতিটো সংস্কৰণতে দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা অহা বহুসংখ্যক লেখক, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মীৰ সমাৱেশ ঘটে।

যাতায়াত

কজীকোট–কোল্লেগাল সংযোগী ৭৬৬ নম্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ (পূৰ্বৰ এন এইছ ২১২) ৱায়নাড় জিলাৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। এই এন এইছ ২১২ পথছোৱাৰে মহীসূৰলৈ যোৱাৰ পথত ৱায়নাড় জিলাৰ তথা কেৰালা ৰাজ্যৰ সীমা পাৰ হোৱাৰ পিছত ই বাণ্ডীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ মাজেৰে পাৰ হৈছে। ৱায়নাড়ৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমান বন্দৰটো হৈছে কান্নুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰ, যিটো প্ৰায় ৮২ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।^৭১

শিক্ষা

মূল প্ৰবন্ধ: ৱায়নাড় জিলাৰ শিক্ষানুষ্ঠানৰ তালিকা

তথ্যসূত্ৰ

বাহ্যিক সংযোগ

• Official website
• wayanadtourism.org