সূৰ্য্য মন্দিৰ, মধেৰা

মধেৰাৰ সূৰ্য্য মন্দিৰ ভাৰতৰ গুজৰাটৰ মেহছানা জিলাৰ মধেৰা গাঁৱত অৱস্থিত সৌৰ দেৱতা সূৰ্য্যৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত হিন্দু মন্দিৰ।^১ পুষ্পৱতী নদীৰ পাৰত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো ১০২৬-২৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পিছত চালুক্য বংশৰ প্ৰথম ভীমৰ ৰাজত্বকালত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।^১ এই মন্দিৰটো এতিয়া পূজাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা নহয় আৰু ই ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগে ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।^১

মন্দিৰ কমপ্লেক্সটো তিনিটা ভাগত গঠিত: গুধামণ্ডপ (sanctum sanctorum); সভামণ্ডপ (বিধানসভা হল) আৰু কুণ্ডা (জলাশয়)।^২ এই হলবোৰ জটিলভাৱে খোদিত বাহিৰৰ দেৱাল আৰু সজ্জিত স্তম্ভৰ বাবে বিখ্যাত। জলাশয়ৰ স্তৰযুক্ত খোজবোৰেৰে তললৈ নামি যায় আৰু ইয়াত কেইবাটাও সৰু মন্দিৰ আছে।^২

ইতিহাস

মধেৰাত থকা সূৰ্য্য মন্দিৰটো ২০১৩ চনলৈকে পাটন জিলাৰ অন্তৰ্গত আছিল, তেতিয়া ই মেহছানা জিলাৰ অংশ হৈ পৰে।

চালুক্য বংশৰ প্ৰথম ভীমৰ ৰাজত্বকালত সূৰ্য্য মন্দিৰৰ মূল মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।^৩৪৫৬ ইয়াৰ পূৰ্বে ১০২৪–১০২৫ চনৰ ভিতৰত গাজনীৰ মাহমুদে ভীমৰ ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল আৰু মধেৰাত প্ৰায় ২০,০০০ সৈনিকৰ এটা সৈন্যই তেওঁৰ অগ্ৰগতি নিৰীক্ষণ কৰিবলৈ বিফল চেষ্টা কৰিছিল। ইতিহাসবিদ এ কে মজুমদাৰে তত্ত্ব আগবঢ়ায় যে এই প্ৰতিৰক্ষাৰ স্মৃতিত সূৰ্য্য মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হ'ব পাৰে।^৭ গৰ্ভগৃহৰ পশ্চিম দেৱালৰ এটা ব্লকত দেৱনাগৰী লিপিৰে অসাৱধানতাৰে কাটি লোৱা ওলোটাকৈ লিখা আছে "বিক্ৰম সংভাত ১০৮৩" যিটো ১০২৬-১০২৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ লগত মিল খায়। আন কোনো তাৰিখ পোৱা নাযায়। যিহেতু শিলালিপিটো ওলোটাকৈ আছে, সেয়েহে ই গৰ্ভগৃহৰ ধ্বংস আৰু পুনৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। শিলালিপিৰ অৱস্থানৰ বাবে ইয়াক নিৰ্মাণৰ তাৰিখ হিচাপে দৃঢ়ভাৱে গণ্য কৰা হোৱা নাই। শৈলীগত ভিত্তিত জনা যায় যে ইয়াৰ কোণত থকা মন্দিৰৰ সৈতে কুণ্ডাটো ১১ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ইয়াৰ আগতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই শিলালিপি নিৰ্মাণৰ পৰিৱৰ্তে গাজনীয়ে ধ্বংসৰ তাৰিখ হিচাপে গণ্য কৰে। মূল মন্দিৰ, সৰু মন্দিৰ আৰু পুখুৰীৰ সৰু সৰু মূৰ্তিবোৰ ১০২৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পিছৰ কোনোবা এটা সময়ত ভীমৰ ক্ষমতালৈ ঘূৰি অহাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহু পিছত, দ্বাদশ শতিকাৰ তৃতীয় চতুৰ্থাংশত নৃত্যগৃহটো সংযোজন কৰা হয় আৰু কৰ্ণৰ ৰাজত্বকালত দুৱাৰমুখ, মন্দিৰৰ মূল বাৰাণ্ডা আৰু মন্দিৰ আৰু অভয়াৰণ্যৰ দুৱাৰৰ ফ্ৰেমও সংযোজন কৰা হয়।^৮

এই মন্দিৰটো ২৩.৬° অক্ষাংশত (প্ৰায় ট্ৰপিক অৱ কেন্সাৰৰ ওচৰত) অৱস্থিত। ^{৯১০১১১২} পিছলৈ এই ঠাইখন স্থানীয়ভাৱে সীতা নি চৌৰী আৰু ৰামকুণ্ড নামেৰে জনাজাত হয়।^১৩ ইয়াত কোনো পূজা কৰা নহয়।^৫ এই মন্দিৰটো ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ কীৰ্তিচিহ্ন হিচাপে পৰিগণিত হৈছে আৰু ইয়াৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগে।

২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ইয়াক ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থাৰ বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ আংশিক তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।^১৪

স্থাপত্য

মন্দিৰ কমপ্লেক্সটো মাৰু-গুৰজাৰা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, যাক চালুক্য শৈলী বুলিও কোৱা হয়।^২ ইয়াৰ তিনিটা মূল অংশ একে ৰেখাত সজোৱা হৈছে: এটা হলৰ ভিতৰত আবদ্ধ পবিত্ৰ স্থান (গৰ্ভগৃহ), এটা বাহিৰৰ সমাবেশ হল (সভামণ্ডপ বা ৰংগমণ্ডপ), আৰু এটা পবিত্ৰ ষ্টেপযুক্ত জলাশয় বা পুখুৰী (কুণ্ড)।^৩১৫

সভামণ্ডপগুধামণ্ডপৰ সৈতে সংযুক্ত নহয়, যদিও পৃথক গঠন হিচাপে অলপ দূৰত ৰখা হৈছে। দুয়োটা পকী মঞ্চত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।^৩ বহু আগতেই সভামণ্ডপ আৰু গুধামণ্ডপৰ চালবোৰ ভাঙি গৈছিল আৰু মাত্ৰ তলৰ তৰপবোৰহে ৰৈ গৈছিল। দুয়োখন চাল ১৫' ৯" ব্যাসৰ যদিও বেলেগ ধৰণে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।^১৬ মঞ্চ বা প্লিন্থ ওলোটা পদুমৰ আকৃতিৰ।

মধেৰা নৃত্য উৎসৱ

১৯৯২ চনৰ পৰা গুজৰাটৰ পৰ্যটন নিগমে উত্তৰায়ণ উৎসৱৰ পিছত জানুৱাৰী মাহৰ তৃতীয় সপ্তাহত মন্দিৰ কমপ্লেক্সত বাৰ্ষিক তিনিদিনীয়া নৃত্য উৎসৱৰ আয়োজন কৰে।^১৭ এই অনুষ্ঠানৰ লক্ষ্য হৈছে ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় নৃত্যৰ ৰূপসমূহক এনে পৰিৱেশত প্ৰদৰ্শন কৰা যিয়ে এই নৃত্যসমূহ ঐতিহাসিকভাৱে উপস্থাপন কৰা পৰম্পৰাগত পৰিৱেশটোক প্ৰতিফলিত কৰে।^৫

জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি

লেটিচিয়া এলিজাবেথ লেণ্ডনৰ কাব্যিক চিত্ৰকল্প "হিন্দু এণ্ড মহম্মদান বিল্ডিং"ত "গুজৰাটৰ মুন্ধেৰাত মহাদেৱৰ বাবে উৎসৰ্গিত এটা মন্দিৰৰ এটা ভয়ংকৰ ভাস্কৰ্য্যযুক্ত পৰ্টিকো" চিত্ৰিত কৰা এটা ৰঙীন খোদিতক উল্লেখ কৰা হৈছে। কবিতাটোত লেণ্ডনে অট্টালিকাটোৰ ভৱিষ্যৎৰ ওপৰত চিন্তা কৰিছে। মূল ছবিখন ডেভিদ ৰবাৰ্টছৰ।^১৮