শীতল ষষ্ঠী

শীতল ষষ্ঠী (ইংৰাজী: Shitalasasthi বা Sital Sasthi) হৈছে ভাৰতৰ ওড়িশা ৰাজ্যত উদ্‌যাপিত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হিন্দু ধৰ্মীয় উৎসৱ, য’ত ভগৱান শিৱ আৰু দেৱী পাৰ্বতীৰ বিবাহ উদ্‌যাপন কৰা হয়। এই উৎসৱ প্ৰধানকৈ উৎকল ব্ৰাহ্মণ (ওড়িয়া ব্ৰাহ্মণ) আৰু আৰণ্যক ব্ৰাহ্মণ (যাক ঝাড়ুৱা ব্ৰাহ্মণ বুলিও কোৱা হয়) সমাজৰ দ্বাৰা পালন কৰা হয়।^১

এই উৎসৱৰ মূল উৎপত্তি সম্বলপুৰ অঞ্চলত হোৱা বুলি ধাৰণা কৰা হয় আৰু প্ৰায় ৪০০ বছৰ আগৰ পৰা ইয়াৰ উদ্‌যাপন চলি আহিছে। সম্বলপুৰৰ ৰজাই পুৰী জিলাৰ ব্ৰাহ্মণ সাসন গাঁওসমূহৰ পৰা উৎকল শ্ৰোত্ৰিয় বৈদিক ব্ৰাহ্মণসকলক আমন্ত্ৰণ জনোৱাৰ পিছত এই উৎসৱৰ সূচনা হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। নন্দপাড়া ব্ৰাহ্মণ সমাজে শীতল ষষ্ঠী উৎসৱৰ প্ৰাথমিক ৰূপ আৰম্ভ কৰিছিল।^২৩

এই উৎসৱ গ্ৰীষ্মকালৰ অন্তিম সময়ত, জেঠ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ ষষ্ঠীত পালন কৰা হয়। পৰম্পৰাগত বিশ্বাস অনুসাৰে, এই উৎসৱৰ উদ্দেশ্য বৰষুণ দেৱতাক আহ্বান জনাই তীব্ৰ গ্ৰীষ্মৰ পৰা উপশম লাভ কৰা। এই সময়ছোৱাত সম্বলপুৰত বৃহৎ কাৰ্ণিভাল অনুষ্ঠিত হয় আৰু দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটকৰ আগমন ঘটে।

কিংবদন্তি

শীতল ষষ্ঠী উৎসৱ শিৱ পুৰাণত বৰ্ণিত শিৱ-পাৰ্বতীৰ বিবাহ কাহিনীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।^৩ কিংবদন্তি অনুসাৰে, তাৰকাসুৰ নামৰ এক অসুৰে স্বৰ্গ, মৰ্ত্য আৰু পাতালত আতংক সৃষ্টি কৰিছিল। তাৰকাসুৰক বধ কৰিবলৈ কেৱল শিৱৰ পুত্ৰই সক্ষম হ’ব বুলি ব্ৰহ্মায়ে বৰদান দিছিল।

শিৱ তেতিয়া তেওঁৰ প্ৰথম পত্নী সতীৰ মৃত্যুৰ পিছত গভীৰ তপস্যাত লীন আছিল। দেৱতাসকলে বিষ্ণুৰ পৰামৰ্শ অনুসাৰে শক্তিক পুনৰ জন্ম গ্ৰহণ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰে। ফলস্বৰূপে শক্তিয়ে হিমালয় পৰ্বতৰ কন্যা পাৰ্বতীৰ ৰূপত জন্ম গ্ৰহণ কৰে।

মুনি নাৰদৰ উপদেশত পাৰ্বতীয়ে শিৱক লাভ কৰিবলৈ কঠোৰ তপস্যা আৰম্ভ কৰে। শেষত কামদেৱে শিৱক প্ৰেমবাণ নিক্ষেপ কৰাত শিৱৰ তৃতীয় নয়ন মুকলি হয় আৰু কামদেৱ দগ্ধ হয়। তথাপিও পাৰ্বতীৰ অটল ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈ শিৱে বিবাহত সম্মতি দিয়ে।^৩

ঐতিহাসিক তথ্য

সম্বলপুৰৰ চৌহান বংশৰ ৰজা অজিত সিংহ (১৬৯৫–১৭৬৬) এই উৎসৱৰ ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষক আছিল। তেওঁ বৈষ্ণৱ ধৰ্মালম্বী হ’লেও সম্বলপুৰক এক ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ উদ্যোগ লয়। এই উদ্দেশ্যে তেওঁ পুৰীৰ পৰা বৈদিক শৈৱ ব্ৰাহ্মণসকলক সম্বলপুৰলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়।^৩

এই সময়ছোৱাত আষ্টসম্ভু (শিৱৰ আঠটা ৰূপ) মন্দিৰসমূহৰ বিকাশ ঘটে। ইয়াৰ ভিতৰত হুমাৰ হেলনীয়া মন্দিৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ। পৰৱৰ্তী সময়ত শীতল ষষ্ঠী যাত্ৰা ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকত এক বৃহৎ ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক উৎসৱত পৰিণত হয়।

অনুষ্ঠান

শীতল ষষ্ঠী যাত্ৰাত এটা পৰিয়ালে দেৱী পাৰ্বতীৰ পিতৃ-মাতৃৰ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে আৰু কন্যাদান কৰে। শিৱক স্বয়ম্ভূ বুলি গণ্য কৰা হয় বাবে তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃৰ ভূমিকা কোনো পৰিয়ালে নলয়।

বিবাহ যাত্ৰা শিৱৰ মন্দিৰৰ পৰা আৰম্ভ হয় আৰু বিভিন্ন দেৱ-দেৱী, লোকনৃত্য, লোকসংগীত আৰু ভাসমান শোভাযাত্ৰাৰে সৈতে উদ্‌যাপন কৰা হয়। বিবাহৰ পিছদিনা দেৱ-দেৱীসকলৰ মন্দিৰ প্ৰৱেশ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।^৪

সময়ৰ সৈতে এই উৎসৱ সম্বলপুৰৰ বাহিৰেও বৰগড়, পদমপুৰ, বৰপালি আৰু ঝাৰসুগুড়া আদিতো বিস্তৃত হৈছে।