মহাৰী নৃত্য

মহাৰী ( Mahari) হৈছে পূব ভাৰতৰ ওড়িশা ৰাজ্যত গঠন কৰা এক আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ নৃত্য। যিটো আগতে পুৰীৰ ভগৱান জগন্নাথৰ মন্দিৰত মহৰি নামৰ দেৱদাসী নৃত্যশিল্পীসকলে পৰিৱেশন কৰিছিল। দেৱদাসী ব্যৱস্থা বিলুপ্ত হোৱাৰ পিছত জগন্নাথ মন্দিৰত এই নৃত্য বন্ধ কৰি দিয়া হৈছে যদিও বৰ্তমান বহু স্থানত মঞ্চত পৰিবেশন কৰা হয়। মহাৰী নৃত্যই ওডিছি আৰু ওড়িশাৰ গোটিপুৱা নৃত্য দুয়োটাৰে বিকাশৰ বাবে প্ৰেৰণা যোগাইছিল।^১২ পৰম্পৰাগত ওডিয়া নৃত্য আৰু ওডিচি সংগীত দুয়োটাৰে আগশাৰীৰ প্ৰতিষ্ঠাপকসকলৰ ভিতৰত মহাৰীসকল অন্যতম।

ইতিহাস

উটকালৰ গংগা শাসকসকলৰ সময়ৰ পৰাই পুৰীৰ জগন্নাথ মন্দিৰত দৈনন্দিন অনুষ্ঠানৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ হৈ পৰাৰ লগে লগে মহাৰী নৃত্য প্ৰায় হাজাৰ বছৰ পুৰণি। দ্বাদশ শতিকাত চোদাগংগা দেৱে এই নৃত্যক আইনী মৰ্যাদা প্ৰদান কৰি মহাৰীসকলৰ থাকিবলৈ নতুন স্থানীয় স্থান স্থাপন কৰে আৰু দেৱতাৰ বাবে নতুন অনুষ্ঠানৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে।^৩ ওডিচিৰ ধ্ৰুপদী নৃত্যৰ শিপা মহাৰী নৃত্যৰ পৰাই আছে আনহাতে পোন্ধৰ আৰু ষোড়শ শতিকাত গোতিপুৱা নৃত্যৰ অৱনতি ঘটাৰ সময়ত মহাৰী পৰম্পৰাৰ এটা শাখা হিচাপে উৎপত্তি হৈছিল। গোটিপুৱা আৰু মহাৰী নৃত্যৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল খুৰদাৰ ৰজা ৰামচন্দ্ৰই আৰু তেওঁৰ সময়ৰ পৰাই তেতিয়ালৈকে কেৱল মন্দিৰৰ প্ৰতি আকৃষ্ট দেৱদাসীসকলক ৰাজদৰবাৰৰ পৃষ্ঠপোষকতালৈ আহিছিল।^৪৫স্বাধীন ভাৰতত দেৱদাসী ব্যৱস্থা বিলুপ্ত হোৱাৰ লগে লগে মহাৰী নৃত্যৰ অৱনতি হ'বলৈ ধৰে। ইয়াৰ পুনৰুজ্জীৱন আৰু মঞ্চ পৰিবেশনৰ বাবে অভিযোজনৰ কৃতিত্ব প্ৰয়াত ওডিচি ডয়েন গুৰু পংকজ চৰণ দাসক দিয়া হয়।^১ পংকজ দাসৰ শিষ্য ওডিচি নৃত্যশিল্পী ৰূপশ্ৰী মহপাত্ৰইও মহাৰীক পুনৰুজ্জীৱিত কৰাত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছে।^৬ এসময়ত জগন্নাথ মন্দিৰৰ মহাৰীসকলক একান্তভাৱে এই নৃত্য শিকোৱা হৈছিল। পেছাদাৰী মহাৰীসকলৰ ভিতৰত শেষৰজনী আছিল শশীমনি দেৱী।^৭৮

মহাৰী

মহাৰীসকল পুৰীৰ জগন্নাথ মন্দিৰৰ মন্দিৰ নৃত্যশিল্পী বা দেৱদাসী আছিল আৰু তেওঁলোকৰ নামেৰে এই নৃত্যৰ নাম দিয়া হৈছে।^১ কিংবদন্তি অনুসৰি ভগৱান জগন্নাথে ৰাতি বিছনাত অৱসৰ লোৱাৰ পূৰ্বে মহাৰী নৃত্য আবৃত্তি উপভোগ কৰে আৰু তেওঁৰ সন্তুষ্টিৰ বাবে নৃত্যশিল্পীসকলে নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। মহাৰীসকলক তেওঁলোকৰ জীৱিকাৰ বাবে মাটিৰ অনুদান দিয়া হৈছিল আৰু তেওঁলোকে পাছলৈ দেৱতাৰ পত্নী হিচাপে আচৰণ কৰিছিল, জয়দেৱৰ গীতা গোবিন্দ গাই নৃত্য কৰি তেওঁক সন্তুষ্ট কৰিছিল। গীতা গোবিন্দখন ওড়িশা ৰাজ্যৰ পৰম্পৰাগত শাস্ত্ৰীয় সংগীত ওডিছি সংগীতৰ পৰম্পৰাগত ৰাগ আৰু তলা অনুসৰি ৰীতি-নীতিৰে গোৱা হয়। দেৱতাই নিজেই বিশেষভাৱে বোৱা শাৰী পিন্ধিছিল, য'ত গোবিন্দৰ শ্লোক বোৱা আছিল আৰু বিশেষ গহনা পিন্ধি ফুলেৰে সজ্জিত মহাৰীয়ে কেৱল দেৱতাৰ বাবেই পৰিবেশন কৰিছিল।^৯১০ মহাৰী শব্দটোৰ অৰ্থ হৈছে মহা-নাৰী যাৰ অৰ্থ হৈছে ‘মহান ভদ্ৰমহিলা’। মহাৰীসকলে মন্দিৰত দৈনন্দিন অনুষ্ঠানৰ অংশ হিচাপে আৰু মাজে মাজে মন্দিৰৰ শোভাযাত্ৰাত অভয়াৰণ্যত কেৱল দেৱতাৰ বাবে অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল।^১১

পূৰ্বৰ সময়ত মহাৰীসকলে সমাজত সন্মানৰ স্থান লাভ কৰিছিল আৰু অভিজাত পৰিয়ালৰ ছোৱালীয়ে ইয়াক সন্মানজনক বৃত্তি হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছিল। মহাৰীসকল ছটা গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল যথা- ভিতৰা গৌণি, বাহাৰা গৌণি, নাচুৱানী, পতুৱাৰী, ৰাজ অংগিলা, গহনা মহাৰী আৰু ৰুদ্ৰ গণিকা।^৩ দেৱদাসী ব্যৱস্থা বিলুপ্ত হোৱাৰ পিছৰে পৰা জগন্নাথ মন্দিৰত এই নৃত্য বন্ধ কৰা হৈছে।^২

মহাৰী বঁটা

গুৰু পংকজ চৰণ ওডিছি ৰিচাৰ্চ ফাউণ্ডেশ্যনে প্ৰতিষ্ঠা কৰা এক বঁটা মহাৰী বঁটা। ২০১২ চনত ওড়িছী নৃত্যশিল্পী মিনতি প্ৰধানক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হয়।^১২