মেন্দুট

ইণ্ডোনেছিয়াৰ মধ্য জাভাৰ মাগেলাং ৰিজেন্সিৰ মুংকিড মহকুমাৰ মেন্দুট গাঁৱত অৱস্থিত মেন্দুট মন্দিৰ হৈছে নৱম শতিকাৰ বৌদ্ধ মন্দিৰ। বৰোবুদুৰৰ পৰা প্ৰায় তিনি কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত এই মন্দিৰ। মেন্দুট, বৰোবুদুৰ, পাৱন মন্দিৰ, এই তিনিওটা বৌদ্ধ মন্দিৰ একেটা সৰলৰেখাত অৱস্থিত। তিনিওটা মন্দিৰৰ মাজত পাৰস্পৰিক ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আছে যদিও সঠিক আচাৰ-ব্যৱহাৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ বিষয়ে জনা নাযায়।^১

ইতিহাস

প্ৰায় নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে নিৰ্মিত মেন্দুট পাৱন মন্দিৰ আৰু বৰোবুদুৰকে ধৰি তিনিটা মন্দিৰৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি মন্দিৰ। কৰংটেংগাৰ শিলালিপিমতে, এই মন্দিৰটো শৈলেন্দ্ৰ বংশ ৰজা ইন্দ্ৰৰ ৰাজত্বকালত নিৰ্মাণ আৰু সমাপ্ত কৰা হৈছিল। ৮২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শিলালিপিত উল্লেখ আছে যে শৈলেন্দ্ৰ বংশৰ ৰজা ইন্দ্ৰই বেনুবন নামৰ এটা পবিত্ৰ ভৱন নিৰ্মাণ কৰিছিল যাৰ অৰ্থ হৈছে "বাঁহৰ অৰণ্য"। ডাচ পুৰাতত্ত্ববিদ জে জি ডি কেস্পাৰিছে কৰাংটেংগাৰ শিলালিপিত উল্লেখ কৰা মন্দিৰটোক মেন্দুট মন্দিৰৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে।^২

১৮৩৬ চনত ইয়াক হাবি-জংঘলেৰে ঢাক খাই থকা ধ্বংসাৱশেষৰ ৰূপত আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। ১৮৯৭ চনত এই মন্দিৰৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম আৰম্ভ কৰা হয় আৰু ১৯২৫ চনত সমাপ্ত হয়। এই মন্দিৰৰ ওপৰত গৱেষণা কৰা কিছুমান পুৰাতত্ত্ববিদ আছিল জে জি ডি কেছপাৰিছ, থিয়ড’ৰ ভান এৰপ আৰু অৰিসত্য যোগেশ্বৰ।

স্থাপত্য

মন্দিৰৰ ভেটিৰ পৰিকল্পনা বৰ্গক্ষেত্ৰাকাৰ, আৰু প্ৰতিটো ফালে ১৩.৭ মিটাৰ জোখ আৰু ভেটিৰ স্তৰ মাটিৰ পৰা ৩.৭ মিটাৰ ওপৰত।^৩ ২৬.৪ মিটাৰ উচ্চতাৰ এই মন্দিৰটো উত্তৰ-পশ্চিম দিশলৈ মুখ কৰি আছে। উত্তৰ-পশ্চিম ফালৰ পৰা ওলোৱা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ ওখ ভেটিৰ পৰা ওলাই অহা চিৰিবোৰ প্ৰতিটো ফালে মাকাৰাৰ মূৰ্তিৰে সজাই তোলা হৈছে, চিৰিৰ কাষত বৌদ্ধ শিক্ষাৰ পশু কাহিনী বৰ্ণনা কৰা জাতক উপকথাৰ বাছ-ৰিলিফ খোদিত কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ মূল অৱয়বটোক আগুৰি থকা বৰ্গক্ষেত্ৰাকাৰ টেৰেচখন প্ৰদক্ষিণা বা প্ৰদক্ষিণ অনুষ্ঠানৰ বাবে ৰখা আছিল। বাহিৰৰ দেৱালত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্যান্য বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভিতৰত অৱলোকিতেশ্বৰ, মৈত্ৰেয়, কুণ্ড, ক্ষীতিগৰ্ভ, সামন্তভদ্ৰ, মহাকাৰুণিকা অৱলোকিতেশ্বৰ, বজ্ৰপাণি, মঞ্জুশ্ৰী, আকাশগৰ্ভ, বুদ্ধিসত্ত্বদেৱ প্ৰজ্ঞাপাৰমিতা আদিৰ বাছ-ৰিলিফেৰে সজ্জিত সংখ্যা। মূলতঃ মন্দিৰৰ দুটা কোঠা, সম্মুখত এটা সৰু কোঠা আৰু মাজত এটা ডাঙৰ মূল কোঠা আছিল। ছাদ আৰু সম্মুখৰ চেম্বাৰৰ বেৰৰ কিছু অংশ নোহোৱা হৈছে। ছাদৰ ওপৰৰ অংশটো নোহোৱা হৈছে, ইয়াৰ আকাৰ আৰু শৈলীৰ স্তুপৰ শিখৰ এটা থকাৰ কথা সম্ভৱতঃ সোজিৱান মন্দিৰৰ দৰেই। সম্মুখৰ কোঠাটোৰ ভিতৰৰ বেৰত শিশু পৰিৱেষ্টিত হৰিতিৰ বাছ-ৰিলিফ, সিপাৰে অট্টবক, কল্পতৰু আৰু আকাশলৈ উৰি যোৱা দেৱতা দেৱতাৰ দল।

মূল কোঠাটোত তিনিটা খোদিত ডাঙৰ ডাঙৰ শিলৰ মূৰ্তি আছে। ৩ মিটাৰ উচ্চতাৰ ধ্যানী বুদ্ধ বৈৰোচনৰ মূৰ্তিটো ভক্তসকলক শাৰীৰিক কৰ্মৰ পৰা মুক্ত কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, বাওঁফালে বাক কৰ্মৰ পৰা মুক্ত কৰিবলৈ বোধিসত্ত্ব অৱলোকিতেশ্বৰৰ মূৰ্তি আৰু সোঁফালে চিন্তাৰ কৰ্মৰ পৰা মুক্ত হ’বলৈ বোধসত্ত্ব বজ্ৰপাণিৰ মূৰ্তি।^৪

আচাৰ-পৰম্পৰা

মে' বা জুন মাহত পূৰ্ণিমাৰ সময়ত ইণ্ডোনেছিয়াৰ বৌদ্ধসকলে মেন্দুটৰ পৰা পাৱন মন্দিৰ হৈ বৰোবুদুৰলৈ খোজ কাঢ়ি বাৰ্ষিক ভেছাক অনুষ্ঠান পালন কৰে।^৫ এই অনুষ্ঠানটোৱে মন্দিৰৰ চাৰিওফালে গণ বৌদ্ধ প্ৰাৰ্থনা আৰু প্ৰদক্ষিণা (প্ৰদক্ষিণ)ৰ ৰূপ লয়।

পৰম্পৰাগত কেজাৱেন (জাভানী ৰহস্যবাদ) বা বৌদ্ধসকলৰ অনুগামীসকলে মেন্দুট মন্দিৰত উপাসনা কৰিবলৈ আহিছিল আৰু ই অসুস্থতাৰ পৰা মুক্তিৰ দৰে ইচ্ছা পূৰণ কৰিবলৈ সক্ষম বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।^৩ উদাহৰণস্বৰূপে সন্তানহীন দম্পতীয়ে শিশুৰ বাবে হৰিতিৰ বাছ-ৰিলিফত প্ৰাৰ্থনা কৰে, কিয়নো পৰম্পৰাগত জাভা বিশ্বাসত হৰিতি উৰ্বৰতাৰ প্ৰতীক, মাতৃত্বৰ পৃষ্ঠপোষক আৰু শিশুৰ ৰক্ষক।^৬