আহচান মঞ্জিল

আহচান মঞ্জিল ( Ahsan Manzil) বাংলাদেশৰ ঢাকাৰ বুৰিগংগা নদীৰ কাষৰ কুমাৰতোলি অঞ্চলত অৱস্থিত এটা ঐতিহাসিক ৰাজপ্ৰাসাদ।^১২ পূৰ্বতে ই ঢাকাৰ নবাবৰ বাসস্থান আৰু আসন আছিল আৰু ইয়াক পুৰণি ঢাকাৰ ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।^৩ এতিয়া ই সংগ্ৰহালয় হিচাপে কাম কৰে।^৪

ইতিহাস

মোগল যুগত জালালপুৰ পৰগণা (ফৰিদপুৰ-বৰিছাল)ৰ তেতিয়াৰ জমিদাৰ শ্বেখ এনায়েতুল্লাৰ এই সম্পত্তিত এটা উদ্যান ঘৰ আছিল আৰু পিছলৈ তেওঁ এটা ৰাজপ্ৰাসাদ সংযোজন কৰিছিল, যাক তেওঁ ৰং মহল বুলি অভিহিত কৰিছিল।^৫৬ ৰাজপ্ৰাসাদৰ চোতালৰ উত্তৰ-পূব কোণত তেওঁক সমাধিস্থ কৰা হৈছিল (১৯০০ চনৰ আৰম্ভণিতে কবৰস্থানটো ধ্বংস হৈছিল)। ১৭৪০ চনৰ আশে-পাশে তেওঁৰ পুত্ৰ শ্বেইখ মটিউল্লাই এই সম্পত্তি ফৰাচী ব্যৱসায়ীসকলক বিক্ৰী কৰে আৰু তেওঁলোকে সম্পত্তিৰ কাষত এটা ব্যাৱসায়িক ঘৰ স্থাপন কৰে।^৫ ১৭৫৭ চনৰ ২২ জুনত ফৰাচীসকলে ব্যাৱসায়িক ঘৰ এৰি ১৭৮৫ চনত চেম্পিনি নামৰ এজন ফৰাচী ব্যৱসায়ীক এই সম্পত্তি হস্তান্তৰ কৰে আৰু ১৮০১ চনত পুনৰ দখল কৰে।^৬ ১৮১৪ চনৰ পেৰিছ সন্ধিৰ পিছত তেওঁলোকে ঢাকাত বাঁওফালৰ সকলো সম্পত্তি দাবী কৰে আৰু ১৮২৭ চনত সেই সম্পত্তি পুনৰ ফৰাচীসকলক ঘূৰাই দিয়া হয়।^৬ অৱশেষত তেওঁলোকে নিজৰ সকলো সম্পত্তি ঢাকাত বিক্ৰী কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ১৮৩০ চনত খাজা আলিমুল্লাই তেওঁলোকৰপৰা এই সম্পত্তি ক্ৰয় কৰে।^৩ আলিমুল্লাই সম্পত্তিটো সংস্কাৰ কৰি ব্যাৱসায়িক ঘৰটোক বাসগৃহলৈ ৰূপান্তৰিত কৰি এটা আস্তাবল আৰু এটা পৰিয়ালৰ মছজিদ সংযোজন কৰে। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ পুত্ৰ খাজা আব্দুল ঘানীয়ে তেওঁৰ পুত্ৰ খাজা আহছানুল্লাহৰ নামেৰে এই সম্পত্তিৰ নাম আহচান মঞ্জিল ৰাখে। তেওঁ ইউৰোপীয় নিৰ্মাণ আৰু অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠান মাৰ্টিন এণ্ড কোম্পানীক তেওঁলোকৰ বাসগৃহৰ বাবে এটা মাষ্টাৰ প্লেন তৈয়াৰ কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়ে।^৩ ১৮৫৯–১৮৭২ চনৰ ভিতৰত এই ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।^৩ পুৰণি ভৱনটোৰ নাম অন্দৰ মহল আৰু নতুন ভৱনটোৰ নাম ৰংমহল ৰখা হয়।^৭৮

১৮৮৮ চনৰ ৭ এপ্ৰিলত ঘূৰ্ণী বতাহে আহচান মঞ্জিলৰ যথেষ্ট ক্ষতিসাধন কৰে আৰু ইয়াক সাময়িকভাৱে পৰিত্যাগ কৰা হয়।^৯ কেৱল মেৰামতিৰ প্ৰয়োজন হোৱা ৰংমহলৰ বাহিৰে সকলো অট্টালিকা পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিবলগীয়া হৈছিল। আব্দুল গানী আৰু আহছানুল্লাই সংস্কাৰৰ কাম অব্যাহত ৰাখিলে। পূৰ্বতে ফৰাচী ব্যাৱসায়িক ঘৰটো ৰংমহলৰ দৰেই দুমহলীয়া অট্টালিকা হিচাপে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হ’ল। এখন কাঠৰ দলঙে অট্টালিকা দুটাৰ প্ৰথম মহলা সংযোগ কৰিছিল। ১৮৯৭ চনৰ অসম ভূমিকম্পৰ পিছত পুনৰ ৰাজপ্ৰাসাদটো মেৰামতি কৰা হয়। ১৯০১ চনত আহছানুল্লাহৰ মৃত্যুৰ পাছত পৰিয়ালটোৰ ভিতৰত হোৱা মতানৈক্যৰ বাবে আংশিকভাৱে এই সম্পত্তিৰ পুনৰ হাত সলনি হয়। ১৯৫২ চনত পূব বংগ বাগিছা অধিগ্ৰহণ আইনৰ অধীনত চৰকাৰে অধিগ্ৰহণ কৰাৰ পাছত কিছুসময়ৰ বাবে বস্তি হৈ পৰে।

১৯৮৫ চনত বাংলাদেশ চৰকাৰে এই ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু সম্পত্তি অধিগ্ৰহণ কৰি ইয়াৰ সংস্কাৰ আৰম্ভ কৰে, বাকী থকা গঠনটো সংৰক্ষণৰ যত্ন লয়।^৯ ১৯৯২ চনত সংস্কাৰৰ কাম সম্পূৰ্ণ হয় আৰু মালিকীস্বত্ব বাংলাদেশ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়লৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়। সম্পত্তিৰ উত্তৰ দিশৰ এটা অংশ ঢাকা চহৰ নিগমক দিয়া হৈছিল আনহাতে অন্দৰমহল আৰু নবাবৰ আৱাসিক অঞ্চলৰ আধা অংশ অধিগ্ৰহণৰ বাহিৰত আছিল।^১০ তাৰ পিছত ৫ একৰৰ অলপ কম মাটি (২২০,০০০ বৰ্গফুট) সংগ্ৰহালয়ৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।^১১

স্থাপত্য

আহচান মঞ্জিল ১ মিটাৰ (৩.৩ ফুট) উচ্চ মঞ্চত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ৰাজপ্ৰাসাদৰ জোখ ১২৫.৪ মিটাৰ (১৩৭.১ গজ) বাই ২৮.৭৫ মিটাৰ (৩১.৪৪ গজ) আছিল। ৰাজপ্ৰাসাদৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ দিশত ৫ মিটাৰ (১৬ ফুট) দৈৰ্ঘ্যৰ বাৰাণ্ডা আছে। অট্টালিকাটো বুৰিগংগা নদীৰফালে। নদীৰ পাৰত দ্বিতীয় মহললৈ উঠি যোৱা চিৰি এটা আছে। আগতে চিৰিৰ তলত এটা ফোয়াৰা আছিল যদিও পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হোৱা নাছিল। অট্টালিকাটোৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ ফালে মুকলি টেৰেচৰ সৈতে বাৰাণ্ডা আছে।

এই ৰাজপ্ৰাসাদটো পূব ফালৰ ৰংমহল আৰু পশ্চিম ফালৰ অন্দৰমহল বুলি ভাগ কৰা হৈছে। ৰংমহলত গম্বুজ, এটা ড্ৰয়িং ৰুম, এটা কাৰ্ড ৰুম, এটা লাইব্ৰেৰী, এটা ষ্টেট ৰুম, আৰু দুটা অতিথি কক্ষ আছে। অন্দৰমহলত এটা বলৰুম, এটা ষ্ট’ৰ ৰুম, এটা এছেম্বলী ৰুম, এটা চেষ্ট ৰুম, এটা ডাইনিং হল, এটা মিউজিক ৰুম, আৰু কেইটামান আৱাসিক কোঠা আছে। ড্ৰয়িং ৰুম আৰু মিউজিক ৰুম দুয়োটাতে কৃত্ৰিম গুম্ফাযুক্ত চিলিং আছে। ডাইনিং আৰু এছেম্বলি ৰুমত বগা, সেউজীয়া আৰু হালধীয়া চিৰামিক টাইলছ আছে।

গম্বুজটো ৰাজপ্ৰাসাদৰ কেন্দ্ৰত আৰু ইয়াৰ ডিজাইন জটিল। ইয়াৰ গুৰিৰ কোঠাটো বৰ্গক্ষেত্ৰৰ আৰু চুকবোৰত ইটাৰ কাম ৰাখি ইয়াক বৃত্তাকাৰ কৰি তোলা হৈছে। কোঠাটোক অষ্টভুজ আকৃতি দিবলৈ ছাদৰ চুকবোৰত স্কুইঞ্চ যোগ কৰা হৈছিল আৰু ক্ৰমান্বয়ে হেলনীয়া কৰি গম্বুজটোক পদুমৰ কলিৰ দৰে ৰূপ দিয়া হৈছিল। গম্বুজৰ শিখৰটো ২৭.১৩ মিটাৰ (৮৯.০ ফুট) ওখ।^১২