মহাৰাণী ললিত ত্ৰিপুৰা সুন্দৰী দেৱী

ত্ৰিপুৰাসুন্দৰী (১৭৯৪ – ৬ এপ্ৰিল ১৮৩২), ললিত ত্ৰিপুৰা সুন্দৰী দেৱী নামেৰেও জনাজাত, নেপালৰ ৰজা ৰাণা বাহাদুৰ শ্বাহৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈ নেপালৰ এগৰাকী ৰাণী পত্নী আছিল। অতি কম বয়সতে বিধৱা আৰু সন্তানহীন হৈ দীৰ্ঘদিন ধৰি ৰাজ্যৰ ৰিজেণ্ট হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৮০৬–১৮১৯ চনত তেওঁৰ সতি-সন্ততি গিৰভান যুদ্ধ বিক্ৰম শ্বাহ, আৰু ১৮১৯–১৮৩২ চনত সতীয়া পুত্ৰ ৰাজেন্দ্ৰৰ বাবে ৰিজেণ্ট আছিল। নেপালত সাহিত্য প্ৰকাশ কৰা প্ৰথমগৰাকী মহিলা।

জীৱনী

ৰাজ্যৰ সামন্তীয় সামৰিক অভিজাত শ্ৰেণীৰ এটা প্ৰভাৱশালী নেপালী পৰিয়ালত ললিত ত্ৰিপুৰাসুন্দৰীৰ জন্ম হৈছিল। ঐতিহাসিক তথ্য অনুসৰি ত্ৰিপুৰাসুন্দৰী থাপা পৰিয়ালৰ,^১ আৰু ভীমসেন থাপাৰ ভাতৃ নৈন সিং থাপাৰ কন্যা।^২৩৪ তেওঁৰ ভাই-ভনীসকলৰ ভিতৰত আছিল মথাবৰসিং থাপা (কেতিয়াবা নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী) আৰু নেপালৰ ওপৰত ১০০ বছৰতকৈও অধিক সময় (১৮৪৬–১৯৫০) চলি থকা ৰাণাৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰা জং বাহাদূৰ ৰাণাৰ মাতৃ গণেশ কুমাৰী দেৱী।

১৮০৫ বা ১৮০৬ চনত ত্ৰিপুৰাসুন্দৰীয়ে নেপালৰ ৰজা ৰাণাবাহাদূৰ শ্বাহক বিয়া কৰায়।^৫ তেওঁ ৰজাৰ কনিষ্ঠ পত্নী আছিল।^৬ সেই সময়ত বাহাদূৰ শ্বাহে তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী গিৰৱান যুদ্ধ বিক্ৰম শ্বাহৰ মুখতিয়াৰ (কাৰ্যবাহী) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছিল।^৭ এবছৰৰ পাছত ৰাণা বাহাদূৰ শ্বাহক তেওঁৰ সতীয়া ভাতৃয়ে হত্যা কৰে।^৭ ত্ৰিপুৰাসুন্দৰী আৰু ৰাণা বাহাদূৰ শ্বাহৰ সন্তান নাছিল।^৮

১৮০৬ চনত ৰাণা বাহাদুৰ শ্বাহক হত্যা কৰাৰ পাছত সতীয়া পুত্ৰ গিৰৱান যুদ্ধ বিক্ৰম শ্বাহৰ ৰিজেণ্ট হিচাপে কাম কৰা ৰাণী ৰাজেশ্বৰীয়ে সতী যাবলৈ বাধ্য হয়।^৫ সেইবাবেই ত্ৰিপুৰাসুন্দৰী তেওঁলোকৰ সতীয়া পুত্ৰৰ ৰিজেণ্ট হৈ পৰে।^৬ ক্ষমতা দখল কৰাৰ আগতে ১৮১৬ চনত গিৰৱান যুদ্ধ বিক্ৰম শ্বাহৰ মৃত্যু হয় আৰু তেওঁৰ কেঁচুৱা পুত্ৰ ৰাজেন্দ্ৰ ৰজা হয়।^৯ ৰাজেন্দ্ৰৰ সংখ্যালঘু কালত ত্ৰিপুৰাসুন্দৰীয়ে ৰিজেণ্ট হিচাপেও কাম কৰিছিল।^৬

তেওঁ ভীমসেন থাপাৰ কঠোৰ সমৰ্থক আছিল, যি হয়তো তেওঁৰ আত্মীয় আছিল।^৯ ভাৰপ্ৰাপ্ত ৰিজেণ্ট হিচাপে তেওঁ ১৮০৬ চনৰপৰা ১৮৩২ চনলৈকে ২৫ বছৰতকৈও অধিক সময় নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে ভীমসেনৰ পদবীত প্ৰভাৱ পেলাইছিল।^৯ গিৰৱান যুদ্ধৰ ৰিজেন্সিৰ সময়ত ত্ৰিপুৰাসুন্দৰীয়ে আদালতৰ সকলো সদস্যই ভীমসেনৰ কথা মানি চলিব লাগিব বুলি এটা আদেশ জাৰি কৰিছিল।^৫

১৮৩২ চনৰ ৬ এপ্ৰিলত কাঠমাণ্ডুত কলেৰা মহামাৰীৰ ব্যাপক মহামাৰীৰ সময়ত কলেৰাত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়।^১০ ৰাজেন্দ্ৰ ক্ষমতালৈ অহা বছৰতে তেওঁৰ মৃত্যু হয়,^১১ আৰু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ফলত ভীমসেনৰ ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হ্ৰাস পায়।^৯