মহাৰাণী সুবৰ্ণ প্ৰভা দেৱী

সুবৰ্ণ প্ৰভা দেৱী (প্ৰায় ১৭৭৯–১৮০৬) ১৮০২ চনৰপৰা ১৮০৬ চনৰ ভিতৰত গিৰভান যুদ্ধ বিক্ৰম শ্বাহৰ কম বয়সীয়া অৱস্থাত নেপালৰ ৰাণী ৰিজেণ্ট আছিল।

জীৱনী

নেপালৰ ৰজা ৰাণা বাহাদুৰ শ্বাহৰ দ্বিতীয় পত্নী আছিল। জ্যেষ্ঠ ৰাজকুমাৰ ৰানোদয়ত বিক্ৰম শ্বাহ, ৰাজকুমাৰ সমৰ্শ্বৰ শ্বাহ আৰু এগৰাকী ৰাজকুমাৰীৰ মাতৃ আছিল। তেওঁ আছিল সুবুধি খাদকা বাসন্যাতৰ কন্যা। ১৭৯৯ চনত তেওঁৰ স্বামীয়ে তেওঁৰ পুত্ৰ গিৰৱানৰ বাবে সন্ন্যাসী হ'বলৈ ৰাজপাট ত্যাগ কৰে, প্ৰথমা পত্নী ৰাজ ৰাজেশ্বৰী দেৱী তাৎক্ষণিক ৰিজেণ্ট হয়।^১ ৰজা ৰাণা বাহাদুৰ শ্বাহ, প্ৰতিনিধি ৰাজ ৰাজেশ্বৰী দেৱী আৰু তেওঁৰ উপদেষ্টা ভীমসেন থাপা বাৰাণসীলৈ যোৱাৰ সময়ত তেওঁ পুনৰ কাঠমাণ্ডুত থাকি ৰিজেণ্ট হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে।^২ ইফালে ১৮০১ চনৰ ২৬ জুলাইত নেপালৰ সীমান্তত প্ৰৱেশ কৰা প্ৰথমা পত্নী ৰাজ ৰাজেশ্বৰী দেৱীয়ে সুবৰ্ণ প্ৰভাৰ দুৰ্বল ৰিজেন্সিৰ সুযোগ লৈ ৰিজেন্সি লোৱাৰ লক্ষ্যৰে লাহে লাহে কাঠমাণ্ডু অভিমুখে ৰাওনা হৈছিল।^৩৪

ফলত সুবৰ্ণপ্ৰভাৰ প্ৰিয় দৰবাৰী মুল কাজী (মুখ্যমন্ত্ৰী) কীৰ্তিমান সিং বাসন্যটক ১৮০১ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত ৰাজৰাজেশ্বৰীৰ সমৰ্থকসকলে গোপনে হত্যা কৰে।^৫ ১৮০১ চনৰ ২৮ অক্টোবৰত অৱশেষত নেপাল আৰু ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ মাজত বাণিজ্য আৰু মিত্ৰতা চুক্তি স্বাক্ষৰিত হয়।^৬৭ ইয়াৰ ফলত প্ৰথমজন ব্ৰিটিছ বাসিন্দা কেপ্তেইন উইলিয়াম অ' নক্স প্ৰতিষ্ঠা হয় আৰু ১৮০২ চনৰ ১৬ এপ্ৰিলত কাঠমাণ্ডুত দৰবাৰীসকলে অনিচ্ছা সত্ত্বেও আদৰণি জনায়।

ৰিজেণ্ট

ৰেচিডেন্সি স্থাপনৰ প্ৰায় আঠ মাহৰ পাছত অৱশেষত ১৮০২ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত ৰাণী ৰাজ ৰাজেশ্বৰীয়ে সুবৰ্ণ প্ৰভাক ক্ষমতাৰপৰা আঁতৰাই ৰিজেন্সি গ্ৰহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।^৮৯

ৰাজৰাজেশ্বৰীৰ কাঠমাণ্ডুত উপস্থিতিয়েও তেওঁৰ আৰু সুবৰ্ণপ্ৰভাৰ আশে-পাশে একাকাৰ কৰা দৰবাৰীসকলৰ মাজত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। এটা আগতীয়া শত্ৰুতা অনুভৱ কৰি ৰেচিডেণ্ট নক্সে সুবৰ্ণপ্ৰভাৰ সৈতে নিজে মিত্ৰতা কৰিলে।^১০ যেতিয়া ৰেচিডেণ্ট নক্সে নিজকে উপেক্ষিত যেন অনুভৱ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ মিছনৰ উদ্দেশ্য বিফল হৈ পৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ স্বেচ্ছাই কলেৰা মহামাৰীৰ উদাহৰণ দি কাঠমাণ্ডু এৰি মাকৱানপুৰত বাস কৰিবলৈ গৈছিল।^১১১২ সেইবাবেই সুবৰ্ণপ্ৰভা আৰু তেওঁৰ ফৈদৰ সদস্যসকলক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।^১৩ ৰাণা বাহাদুৰ শ্বাহ পুনৰ ক্ষমতালৈ অহাৰ পাছত সুবৰ্ণপ্ৰভা আৰু তেওঁৰ সমৰ্থকসকলক মুকলি কৰি দিয়া হয় আৰু সাধাৰণ ক্ষমা প্ৰদান কৰা হয়।^১৪

১৮০৬ চনৰ ২৫ এপ্ৰিলৰ নিশা প্ৰায় ১০ বজাত শ্বেৰ বাহাদুৰ শ্বাহে ৰাণা বাহাদুৰ শ্বাহক হত্যা কৰে।^১৫১৬ ৰাজনৈতিক বিশৃংখলতাৰ সুযোগ লৈ ভীমসেন মুখতিয়াৰ হয় (১৮০৬–৩৭), আৰু ত্ৰিপুৰা সুন্দৰীক ললিতা ত্ৰিপুৰাসুন্দৰী উপাধি দিয়া হয় আৰু নিজেই ৯বছৰীয়া গিৰভান যুদ্ধ শ্বাহৰ ৰিজেণ্ট আৰু ৰাণী মাতৃ (১৮০৬–৩২) ঘোষণা কৰা হয়।^১৭

ৰাণা বাহাদূৰৰ আন সকলো পত্নী আৰু উপপত্নীৰ লগতে তেওঁলোকৰ দাসীসকলেও সুবৰ্ণ প্ৰভাক বাদ দি সতী^১৮১৯ কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল।^২০