বচপন বচাও আন্দোলন

বচপন বাচাও আন্দোলন (BBA; Save Childhood Movement) ভাৰত ভিত্তিক শিশু অধিকাৰ আন্দোলন। ১৯৮০ চনত কৈলাস সত্যাৰ্থীয়ে আৰম্ভ কৰিছিল। এই আন্দোলনে বন্ধন শ্ৰমিক, শিশু শ্ৰমিক আৰু মানৱ সৰবৰাহৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, আৰু সকলো শিশুৰ শিক্ষাৰ অধিকাৰৰ প্ৰসাৰ ঘটায়। ই এতিয়ালৈকে বন্ধন শ্ৰমিককে ধৰি প্ৰায় এক লাখ শিশুক দাসত্বৰপৰা মুক্ত কৰিছে আৰু তেওঁলোকৰ পুনৰ সংযোগ, পুনৰ্বাসন আৰু শিক্ষাত সহায় কৰিছে। ^১

উদ্দেশ্য

বচপান বাচাও আন্দোলানৰ (বিবিএ) উল্লিখিত দৃষ্টিভংগী হৈছে "এখন শিশু-বন্ধুত্বপূৰ্ণ সমাজ গঢ়ি তোলা য'ত সকলো শিশুৱে শোষণৰপৰা মুক্ত হৈ বিনামূলীয়া আৰু গুণগত শিক্ষা লাভ কৰে।" ^২

ইতিহাস

২০১৪ চনত শান্তিৰ ন'বেল বঁটা লাভ কৰা কৈলাস সত্যৰ্থীয়ে দক্ষিণ এছিয়াত শিশু দাসত্বৰ ভয়াবহ অৱস্থাত গভীৰ শোক প্ৰকাশ কৰিছিল। শিশু শ্ৰম অঞ্চলটোত প্ৰজন্মৰ পাছত প্ৰজন্ম ধৰি সামাজিকভাৱে গ্ৰহণযোগ্য আৰু ব্যাপকভাৱে প্ৰচলিত হৈ আহিছে, আৰু ইয়াক দৰিদ্ৰতাৰ এক প্ৰয়োজনীয় পৰিণতি বুলি গণ্য কৰা হয়। এই বিষয়টোক লৈ বিবিএ ভাৰতৰ প্ৰথমটো সংস্থা হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ইয়াৰ ফলত দক্ষিণ এছিয়ান ক’লিচন অন চাইল্ড চাৰ্ভিটুড (SACCS)ৰ জন্ম হয়।

কৌশল

বিবিএৰ কামক তিনিটা ভাগত ভাগ কৰা হৈছে: প্ৰতিৰোধ, সুৰক্ষা, আৰু পুনৰ্বাসন। ^৩

• সম্প্ৰদায়ৰ হস্তক্ষেপৰ জৰিয়তে প্ৰতিৰোধক প্ৰসাৰিত কৰা হয়। জনসচেতনতা অভিযান আৰু শিশু শ্ৰমিকৰ সমস্যাসমূহ গ্ৰাহকৰ মাজত জনোৱাৰ প্ৰচেষ্টা এই কাৰ্য্যকলাপৰ অপৰিহাৰ্য দিশ, লগতে ভাৰতীয় গাঁওসমূহত তৃণমূল পৰ্যায়ৰ পদক্ষেপসমূহ য’ত নিয়োগকৰ্তা আৰু অভিভাৱক উভয়ে এই প্ৰথা সহ্য কৰে। বিবিএৰ শিশু-বন্ধুত্বপূৰ্ণ গাঁও কাৰ্যসূচী (হিন্দী, বাল মিত্ৰ গ্ৰাম, বা বিএমজি)ক শিশু শ্ৰমিক আৰু সৰবৰাহৰ বিকাশ আৰু নিৰ্মূলৰ বাবে এক উত্তম পদ্ধতিৰ আৰ্হি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। এই কাৰ্যসূচীয়ে এনে গাঁও চিনাক্ত কৰে য’ত শিশু শ্ৰম আৰু নহয়, সকলো শিশুৱে স্কুলত পঢ়ে, আৰু নিৰ্বাচিত গাঁও পৰিষদে (গ্ৰাম পঞ্চায়ত) আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া নিজাকৈ ৰাজহুৱা সভা (বাল পঞ্চায়ত)ত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। ^৩৪
• সুৰক্ষাঃ সম্ভৱ হ’লে শিশু শ্ৰমিক আৰু সৰবৰাহৰ প্ৰথা ৰোধ আৰু নিৰ্মূলৰ বাবে ভাৰতীয় আইনী বিধান ব্যৱহাৰ কৰা হয়, আৰু আইন শক্তিশালী আৰু উন্নত কৰাৰ বাবে অভিযান আৰম্ভ কৰা হয়। বিবিএই নিয়োগকৰ্তা আৰু সৰবৰাহকাৰীৰপৰা জৰিমনা সংগ্ৰহৰ লগতে যিসকলৰ শ্ৰম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে তেওঁলোকৰ প্ৰাপ্য ধন নিশ্চিত কৰাৰ কামো কৰে।^৫
• পুনৰ্বাসনঃ পুনৰ্বাসন যাতে ৰাজ্যৰ (চৰকাৰ) দায়িত্ব হৈ থাকে তাৰ বাবে বিবিএই চেষ্টা কৰে। আইনী পুনৰ্বাসন আইনী ব্যৱস্থাৰ এটা মূল উপাদান। ইয়াৰ ভিতৰত শিশু শ্ৰমৰ ক্ষেত্ৰত নিয়োগকৰ্তাৰ ওপৰত ২০,০০০ ₹ জৰিমনা আৰু চৰকাৰৰপৰা অতিৰিক্ত ২০,০০০ ₹ ক্ষতিপূৰণ, ইয়াৰ উপৰি অন্যান্য চৰকাৰী সমাজ কল্যাণ আঁচনিও অন্তৰ্ভুক্ত।

সৰবৰাহ আৰু শিশু শ্ৰমিকৰ ক্ষেত্ৰত, যিবোৰৰ বাবে ট্ৰেনজিট পুনৰ্বাসন আৰু আৱাসিক যত্নৰ জৰিয়তে অন্যান্য সহায়ৰ প্ৰয়োজন হয়, উদ্ধাৰ কৰা শিশুৱে বিবিএৰ ট্ৰেনজিট পুনৰ্বাসন কেন্দ্ৰসমূহত জীৱনৰ নতুন ঠিকনা বিচাৰি পায়— দিল্লীৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত অৱস্থিত মুক্তি আশ্ৰম আৰু ৰাজস্থানৰ বিৰাট নগৰত অৱস্থিত বাল আশ্ৰম। দিল্লী আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলৰপৰা উদ্ধাৰ হোৱা শিশুসকলৰ বাবে মুক্তি আশ্ৰমে তাৎক্ষণিক আশ্ৰয় প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকৰ থকাৰ সময়ছোৱাত আইনী আনুষ্ঠানিকতা সম্পূৰ্ণ নোহোৱালৈকে আৰু পৰিয়ালৰ সৈতে পুনৰ মিল নোহোৱালৈকে তেওঁলোকে তাৎক্ষণিক চিকিৎসা, খাদ্য, কাপোৰ, বিনোদনৰ সুবিধা, ক্ৰীড়া, থিয়েটাৰ, আৰু পৰামৰ্শ লাভ কৰে। বাল আশ্ৰমত নতুন ঘৰ বিচাৰি উভতি যাবলৈ পৰিয়াল নথকা শিশু। ইয়াত শিশুৱে অধিক সময় থাকে, মৌলিক আৰু আনুষ্ঠানিক শিক্ষা লাভ কৰাৰ লগতে বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰে যিয়ে বয়স বৃদ্ধিৰ লগে লগে জীৱিকা উপাৰ্জন কৰাত সহায় কৰিব পাৰে।

জনস্বাৰ্থৰ মামলা: বিবিএই আইনী প্ৰক্ৰিয়াক ফলপ্ৰসূভাৱে আমন্ত্ৰণ কৰি আৰু ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয় বা বিভিন্ন উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ কাষ চাপি শিশুৰ সপক্ষে নীতি সৃষ্টি আৰু কাৰ্যকৰী কৰি নীতি আৰু আইনী পৰিৱৰ্তন আগুৱাই নিয়াৰ কাম কৰে। শেহতীয়াকৈ লোৱা কেইবাটাও সিদ্ধান্ত/আদেশৰ ভিতৰত আছে:

1. শিক্ষাৰ অধিকাৰৰ সাংবিধানিক বৈধতা বজাই ৰখা।
2. চাৰ্কাচত শিশুক নিয়োগ কৰাত নিষেধাজ্ঞা
3. জৰিমনা বিহা শিশু শ্ৰমিক নিয়োগ কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ বন্ধ/ছীল কৰা আৰু জৰিমনা বিহা।
4. অনিয়ন্ত্ৰিত প্লেচমেণ্ট এজেন্সীৰ জৰিয়তে সৰবৰাহ কৰা ছোৱালীৰ সুৰক্ষা।

অভিযান

বচপন বচাও আন্দোলন বা বিবিএ ১৯৯৮ চনত গ্ল’বেল মাৰ্চ এগেইনষ্ট চাইল্ড লেবাৰৰ ৰূপত শিশু শ্ৰমিকৰ বিৰুদ্ধে বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ নাগৰিক সমাজৰ পদক্ষেপৰ নেতৃত্ব দিছে, যাৰ ফলত আই এল অ’ কনভেনচন ১৮২ অন ৱৰ্ষ্ট ফৰ্মছ অৱ চাইল্ড লেবাৰৰ ৰূপত গঢ় লৈ উঠিছে

বিবিএৰ শেহতীয়া অভিযানসমূহৰ ভিতৰত এটা হ’ল-

শিশু শ্ৰমিক মুক্ত ভাৰত অভিযান: আই এল অ'ৰ চুক্তি ১৩৮ৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ১৪ বছৰ বয়সলৈকে শিশু শ্ৰমিকৰ সম্পূৰ্ণ বিলুপ্তিৰ বাবে শিশু শ্ৰমিক (নিষেধাজ্ঞা আৰু নিয়ন্ত্ৰণ) আইন, ১৯৮৬ত সংশোধনৰ বাবে ^৬

শিক্ষাৰ অধিকাৰ অভিযান:^৭

• ২০০১ চনত বিবিএই শিক্ষাৰ মৌলিক অধিকাৰৰ দাবীত অভিযান চলাইছিল, ১৮০ জনতকৈ অধিক সংসদ সদস্য আৰু সমগ্ৰ দেশতে ১৫,০০০ কিলোমিটাৰ দীঘলীয়া পদযাত্ৰা কৰিছিল, যাৰ ফলত সাংবিধানিক সংশোধন আৰু শিশুৰ বিনামূলীয়া আৰু বাধ্যতামূলক শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইন প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল।

ঘৰুৱা শিশু শ্ৰমিক অভিযান^৮

• ৬৪৮৭ উচ্চ ন্যায়ালয়, ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়, শিক্ষা বিভাগ, সমাজ কল্যাণ বিভাগ, আয়োগ, সদস্য লোকসভা, ৰাজ্যসভা আদিৰ সকলো ন্যায়াধীশলৈ প্ৰেৰণ কৰা পত্ৰ সজাগতা সৃষ্টিৰ বাবে
• সমগ্ৰ দেশৰ মুঠ ৩২০খন গাঁও আৰু আৰ ডব্লিউ এত ১৬১৪০টা ষ্টীকাৰ পেষ্ট কৰা হৈছে।
• দিল্লীত ২২৫টা ৰেচিডেণ্ট ৱেলফেয়াৰ এছ’চিয়েশ্যনে নিজৰ ঘৰখনক শিশু শ্ৰমমুক্ত কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল।

মুক্তি কাৰাভান (বলপূৰ্বক শ্ৰমৰ বাবে শিশু সৰবৰাহৰ বিৰুদ্ধে অভিযান) ^৯

• উত্তৰ প্ৰদেশ, বিহাৰ, দিল্লী আৰু ৰাজস্থানৰ ১৫৮খন গাঁও সামৰি লৈছিল
• ৭৫০টা ৰাস্তাৰ নাটক, প্ৰায়। ৩৫০০খন দেৱাল লিখা, সভা, জনসতৰ্কতা সমিতি ৭০ গঠন, ২৫০ বিদ্যালয় পোৱা
• ১৩৭ জন শিশু শ্ৰমিকৰ ফ’ল’ আপ, ২টা শিশু বিবাহ বন্ধ
• অভিযোগ লাভ কৰা হৈছে – ৩৫০ প্ৰায়

নিৰুদ্দেশ হোৱা শিশু অভিযান: নিৰুদ্দেশ হোৱা শিশুৰ ওপৰত এতিয়ালৈকে কৰা আটাইতকৈ ডাঙৰ গৱেষণা, যাৰ ফলত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে নিৰুদ্দেশ হোৱা শিশুৰ ওপৰত সকলো ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চললৈ জাননী জাৰি কৰে।^১০

বাহ্যিক সংযোগ

• Hindustan Times
• web.archive.org/web/20120809040408/http://www.th
• www.deccanherald.com/content/255374/campaign-rig
• www.deccanherald.com/content/256322/seventeen-ki
• www.utsandiego.com/news/2012/jun/12/factory-raid
• Hindustan Times
• www.cosmeticsdesign.com/Market-Trends/Cosmetics-
• www.nytimes.com/2007/10/10/world/asia/10iht-lett
• india.blogs.nytimes.com/2011/10/12/where-are-the
• www.nytimes.com/2007/11/15/business/worldbusines