পৰশুৰামেশ্বৰ মন্দিৰ, ভাৰতৰ ওড়িশাৰ ৰাজধানী পূব ভাৰতৰ চহৰ ভুৱনেশ্বৰত অৱস্থিত এটা হিন্দু মন্দিৰক খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম আৰু অষ্টম শতিকাৰ মাজৰ শৈলোদভৱ যুগৰ প্ৰাচীন ওডিয়া হিন্দু মন্দিৰৰ সৰ্বোত্তম সংৰক্ষিত নমুনা বুলি গণ্য কৰা হয়। হিন্দু দেৱতা শিৱৰ নামত উচৰ্গা কৰা এই মন্দিৰটো ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ পুৰণি বৰ্তমানৰ মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। প্ৰায় ৬৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত নাগাৰা শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু ইয়াত দশম শতিকাৰ পূৰ্বৰ কলিংগ স্থাপত্য শৈলীৰ মন্দিৰৰ সকলো মূল বৈশিষ্ট্য আছে। পৰশুৰামেশ্বৰ গোটৰ মন্দিৰৰ ভিতৰত এই মন্দিৰটো অন্যতম।
পৰশুৰামেশ্বৰ মন্দিৰত বিমান, গৰ্ভগৃহ আৰু বডা, ইয়াৰ চালৰ ওপৰত এটা বক্ৰ শিখৰ আছে, যাৰ উচ্চতা ৪০.২৫ ফুট (১২.২৭ মিটাৰ)। ই প্ৰথম মন্দিৰ য'ত জগমোহন নামৰ অতিৰিক্ত গঠন আছে, আনহাতে পূৰ্বৰ মন্দিৰবোৰত কেৱল বিমানহে আছিল। যদিও মন্দিৰটো শিৱৰ বাবে উৎসৰ্গিত, তথাপিও ইয়াত শাক্ত দেৱতাৰ ভাস্কৰ্য্যৰূপী প্ৰতিমূৰ্তি আছে, যিবোৰ সাধাৰণতে শাক্ত মন্দিৰত পোৱা যায়। ভুৱনেশ্বৰৰ প্ৰথম মন্দিৰ য'ত সপ্তমাত্ৰিক অৰ্থাৎ চামুণ্ডা, বাৰাহি, ইন্দ্ৰাণী, বৈষ্ণৱী, কৌমাৰী, শিৱনী, ব্ৰাহ্মীৰ প্ৰতিমূৰ্তি আছে। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ (ASI)য়ে টিকটযুক্ত স্মৃতিসৌধ হিচাপে এই মন্দিৰৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু পৰিচালনা কৰে। পৰশুৰাষ্টমী হৈছে প্ৰতি বছৰে জুন–জুলাই মাহত মন্দিৰত পালন কৰা প্ৰধান উৎসৱ। এই মন্দিৰটো ওড়িশা ৰাজ্যৰ অন্যতম বিশিষ্ট পৰ্যটনস্থলী।১
ইতিহাস
পৰশুৰামেশ্বৰ মন্দিৰ পৰশুৰামেশ্বৰ গোটৰ মন্দিৰৰ ভিতৰত অন্যতম, ভুৱনেশ্বৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি মন্দিৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।২৩৪ কিছুমান ইতিহাসবিদে পৰশুৰামেশ্বৰ মন্দিৰটো খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে নিৰ্মাণ কৰা বুলি বিশ্বাস কৰে, সপ্তম শতিকাৰ শেষৰ ফালে সত্ৰুগুনেশ্বৰ, ভাৰতেশ্বৰ আৰু লক্ষ্মনেশ্বৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ পিছত, যদিও কে.চি.পানীগ্ৰহীয়ে এই তাৰিখটো ৬৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি ৰাখে।২৫ ফাৰ্গুচনে বিশ্বাস কৰিছিল যে এই মন্দিৰৰ আৰম্ভণি হয়তো প্ৰায় ৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দত হৈছিল।৬ অধিকাংশ পণ্ডিতে ইয়াৰ শৈলী আৰু ভিতৰৰ গৰ্ভগৃহৰ দুৱাৰৰ ওপৰত আঠটা গ্ৰহৰ উপস্থিতিৰ ভিত্তিত ইয়াক সপ্তম শতিকাৰ মাজভাগৰ বুলি কয়, আনহাতে পিছৰ মন্দিৰসমূহত নটা গ্ৰহৰ চিত্ৰ অংকন কৰা হৈছে।৭
পৰশুৰামেশ্বৰ মন্দিৰ শৈলোদ্ভৱসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিসকলে শিৱক কুলদেৱতা হিচাপে লৈছিল।২ শৈলোদভৱসকলেও শাক্ত দেৱতাক সন্মান কৰিছিল আৰু মন্দিৰৰ দেৱালত শাক্ত প্ৰতিমূৰ্তি অংকন কৰিছিল।২ ১৯০৩ চনত মন্দিৰটোৰ মেৰামতি কৰা হয়, ভিতৰৰ গৰ্ভগৃহৰ চালত কিছু পৰিৱৰ্তন কৰা হয়, একে সময়তে মূল গঠনৰ বেছিভাগেই ৰখা হয়।৭৮ পূব উপকূলত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পৰশুৰামেশ্বৰ অন্যান্য ওডিয়া মন্দিৰৰ দৰে ১২–১৩ শতিকাৰ মুছলমান আক্ৰমণৰ দ্বাৰা বিশেষ প্ৰভাৱিত হোৱা নাছিল।৯ আধুনিক যুগত এই মন্দিৰটোৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু পৰিচালনা ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ (ASI) দ্বাৰা টিকটযুক্ত স্মৃতিসৌধ হিচাপে কৰা হয়।১০
স্থাপত্য
কলিংগন মন্দিৰৰ দুটা ভাগত আছে: বিমান নামৰ গৰ্ভগৃহ আৰু য’ৰ পৰা তীৰ্থযাত্ৰীসকলে গৰ্ভগৃহ চায়, যাক জগমোহন (উপাসকৰ হল) বোলা হয়। পৰশুৰামেশ্বৰ মন্দিৰত প্ৰথম এই অতিৰিক্ত গঠন আছে। ভুৱনেশ্বৰৰ কিছুমান পুৰণি মন্দিৰত দেখা পোৱাৰ দৰে প্ৰাৰম্ভিক দেউল মন্দিৰবোৰ জগমোহনবিহীন আছিল, আনহাতে পিছৰ মন্দিৰবোৰত দুটা অতিৰিক্ত গঠন আছিল যথা নট-মণ্ডপ (উৎসৱৰ হল) আৰু ভোগ-মণ্ডপ (প্ৰসাদৰ হল)। বিমানখন বৰ্গক্ষেত্ৰৰ আঁচনি আৰু বেৰবোৰত ৰাথা বা পগা নামৰ খণ্ড থাকে। বিমানত অনুভূমিক সমতলৰে গঠিত পিৰামিডৰ আকৃতিৰ বক্ৰৰেখাযুক্ত টাৱাৰ (বাডা বুলি কোৱা হয়) আছে। মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহৰ আকাৰ ভিতৰৰ পৰা ৯.৮৮ × ৯.৭৫ ফুট (৩.০ × ৩.০ মিটাৰ), বাহিৰৰ পৰা ১৯.৭৫ × ২১ ফুট (৬.০ × ৬.৪ মিটাৰ) আৰু উচ্চতা ৪০.২৫ ফুট (১২.৩ মিটাৰ)।১১ আমালাকা, শিলৰ ডিস্ক, যাৰ ৰিমত শিখৰ থাকে, মন্দিৰৰ বাডাৰ ওপৰত ৰখা হয়।৯১২
ধৰ্মীয় গুৰুত্ব
পৰশুৰামেশ্বৰত শিৱক বিষ্ণুৰ অন্যতম অৱতাৰ পৰশুৰামৰ প্ৰভু হিচাপে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হৈছে। হিন্দু আখ্যান অনুসৰি, পৰশুৰামৰ তপস্যা আৰু তাৰ ফলস্বৰূপে শিৱৰ অনুগ্ৰহ লাভ কৰাৰ পৰাই এই মন্দিৰটোৰ নামটো আহিছে। পৰশুৰামাষ্টমী হৈছে মন্দিৰটোত পালিত মুখ্য উৎসৱ যিটো 'আষাঢ়' (জুন-জুলাই) মাহৰ অষ্টম দিনা উদযাপন কৰা হয়। সেইদিনা লিংগৰাজ মন্দিৰৰ উৎসৱৰ মূৰ্তি পৰশুৰামেশ্বৰ মন্দিৰলৈ অনা হয় আৰু ভোজ খুওৱা হয়।১৩
পৰশুৰামেশ্বৰ মন্দিৰৰ লগতে ৰাজাৰাণী মন্দিৰ আৰু বৈতাল দেউলে সপ্তম আৰু অষ্টম শতিকাত দেৱদাসী পৰম্পৰাৰ অস্তিত্বৰ প্ৰমাণ দাঙি ধৰে। দেৱদাসীসকল আছিল এনে কিছুমান কন্যা যিয়ে গোটেই জীৱন কোনো দেৱতা বা মন্দিৰৰ উপাসনা আৰু সেৱাৰ বাবে নিজকে উৎসৰ্গা কৰিছিল আৰু সমাজত তেওঁলোকৰ মৰ্যাদা সাধাৰণতে উচ্চ আছিল। তেওঁলোকক প্ৰায়ে ৰজাৰ প্ৰাসাদলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে জনসাধাৰণৰ বাবে নৃত্য-গীত প্ৰদৰ্শন কৰিছিল।১৪১৫ চহৰখনৰ বিভিন্ন প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত এই মন্দিৰটোক সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ সুৰক্ষিত নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।১৬
বাহ্যিক সংযোগ
তথ্যসূত্ৰ
- ↑ Gopal, Madan. (1990). India through the ages. Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India. পৃ. 175
- ↑ Pradhan, Dr. Baman Charan. (September 2009). Saktism at Bhubaneswar Through Ages. Orissa Review. Government of Orissa e-Magazine. পৃ. 10–102
- ↑ O'Malley 1908, p. 57
- ↑ Sturgis, Russell. (1901). A dictionary of architecture and building: biographical, historical, and descriptive, Volume 2. The Macmillan Company. পৃ. 473–474
- ↑ Ghosh 1950, p. 23
- ↑ Fergusson 1876, p. 435
- ↑ Parsurameswar temple. Department of Tourism, Government of Orissa
- ↑ O'Malley 1908, p. 187
- ↑ Allen, Margaret Prosser. (1991). Ornament in Indian Architecture. Associated University Press Inc. পৃ. 205. ISBN 0-87413-399-8
- ↑ List of monuments in Orissa. Archaeological Survey of India
- ↑ Ghosh 1950, p. 72
- ↑ Bong, Wun Chok. (2008). The Gods' Machines: From Stonehenge to Crop Circles. Frog Books. পৃ. 436. ISBN 978-1-58394-207-9
- ↑ O'Malley 1908, p. 240
- ↑ Goswami, Kali Prasad. (2000). Devadāsī: Dancing Damsel. APH Publishing. পৃ. 6. ISBN 978-81-7648-130-4
- ↑ Patnaik, Sujata; Patnaik, Ranjita. (2010). Classic Cooking of Orissa. Allied Publishers. পৃ. 28. ISBN 978-81-8424-584-4
- ↑ Verma, Urmila. (2020). Publication Division, Ministry of Information & Broadcasting, Government of India. পৃ. 18-19. ISBN 978-93-5409-100-1
উৎস আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ
উৎস: অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া। এই প্ৰবন্ধটো অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ “পৰশুৰামেশ্বৰ মন্দিৰ” প্ৰবন্ধৰ সংশোধন ৬০২৮৪৮ (২৬ এপ্ৰিল ২০২৬)ৰ পৰা আনি অসমীয়া বিশ্বকোষৰ গাঁথনিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছে। মূল লেখকসকলৰ তালিকা সম্পাদনা-ইতিহাসত উপলব্ধ। পাঠ্য CC BY-SA 4.0।