পৰম্পৰাগত চীনা বিবাহ

পৰম্পৰাগত চীনা বিবাহ (Traditional Chinese marriage, ) চীনা সমাজসমূহত অনুষ্ঠিত এক আনুষ্ঠানিক বিবাহ-অনুষ্ঠান। এই বিবাহ-অনুষ্ঠানত কেৱল স্বামী-স্ত্ৰীৰ মিলনেই নহয়, এজন পুৰুষ আৰু এগৰাকী নাৰীৰ দুয়োটা পৰিয়ালৰ মাজতো সম্পৰ্ক স্থাপন হয়। কেতিয়াবা এই বিবাহ দুয়োটা পৰিয়ালৰ মাজত আগতীয়াকৈ হোৱা বন্দোবস্তৰ জৰিয়তে স্থিৰ কৰা হৈছিল। পৰম্পৰাগত বিবাহ আৰু পৰিয়াল ইমানেই ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত আছিল যে ইয়াত দুয়োটা পৰিয়ালৰ স্বাৰ্থ জড়িত আছিল। চীনা সংস্কৃতিত একপত্নীত্ব নিৰ্ধাৰিত আছিল। এই বিবাহত এজন পুৰুষৰ এগৰাকী আনুষ্ঠানিক পত্নী (妻 বা 正妻) থাকিব পাৰিছিল, যদিও বাস্তৱত তেওঁলোকক অতিৰিক্ত উপপত্নী (妾) ৰখাৰো অনুমতি আছিল। আদিম সমাজৰ শেষৰফালে পৰম্পৰাগত চীনা বিবাহৰ ৰীতি-নীতি গঢ় লৈ উঠিছিল। ফুচিৰ যুগত হৰিণৰ ছালেৰে চীনা বিবাহ-পূৰ্ব ৰীতি-নীতিৰে বাগদান কৰাৰপৰা আৰম্ভ কৰি ছিয়া আৰু শাং ৰাজবংশত "মিলন কক্ষ"ৰ আবিৰ্ভাৱ আৰু তাৰ পিছত চৌ ৰাজবংশত সম্পূৰ্ণ বিবাহ-আচাৰ ("ছয়টা ৰীতি") ক্ৰমান্বয়ে গঢ় লৈ উঠিছিল। এই ৰীতিসমূহৰ সমৃদ্ধিয়ে প্ৰাচীন লোকসকলে বিবাহক কিমান গুৰুত্ব দিছিল সেয়া দেখুৱায়। "তিনি চিঠি আৰু ছয় ৰীতি"ৰ অনন্য বৈশিষ্ট্যৰ উপৰি পৰম্পৰাগত চীনা বিবাহ-সংস্কৃতিত একপত্নীত্ব, পুনৰ্বিবাহ আৰু বিবাহ-বিচ্ছেদো বিশেষ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ।

শব্দৰ উৎপত্তি

দুটা-চীনা আখৰৰ 婚姻 (বিবাহ) শব্দটো তলত দিয়া ধৰণে বিশ্লেষণ কৰিব পাৰি:

• (hūn) শব্দটোৱে এৰ্যাত এজন পুৰুষৰ পত্নীৰ পিতৃ (যেনে এজন পুৰুষৰ শহুৰ) বুজাইছিল,^১ কিন্তু এতিয়া আধুনিক মানক চীনা ভাষাত সাধাৰণতে "বিবাহ" বুজায়। এই আখৰটোত মূল আখৰৰ কাষত 昏 (সন্ধিয়া, নিশাৰ আৰম্ভণি, গোধূলি, অন্ধকাৰ) ধ্বনিগত উপাদান আৰু অৰ্থগত উপাদান 女 (মহিলা) আছে। 昏 ধ্বনিগত উপাদানটো নিজেই প্ৰাচীন চীনা ভাষাত 婚 ৰ প্ৰাচীন (মূল) ৰূপ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে বিবাহৰ অনুষ্ঠান সাধাৰণতে সন্ধিয়া অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল, যেতিয়া য়াং (দিন/পুৰুষৰ প্ৰতীক) আৰু য়িন (নিশা/নাৰীৰ প্ৰতীক) ইটোৱে সিটোৰ সৈতে মিলিত হয়।^২
• (yīn) শব্দটোৱে এৰ্যাত কন্যাৰ স্বামীৰ পিতৃ বুজাইছিল,^১ কিন্তু এতিয়া আধুনিক চীনা ভাষাত সাধাৰণতে "বিবাহ" বা "বিবাহৰ সম্পৰ্ক" বুজায়। এই আখৰটোৰ ধ্বনি ইয়াৰ ধ্বনিগত উপাদান (yīn)ৰ সৈতে একে। প্ৰাচীন চীনা আখৰৰ এখন অভিধান শুওৱেন জিয়েৎজি]] অনুসৰি, এই আখৰটোৰ 因 কেৱল ধ্বনিগত উপাদান নহয়, ই স্বামীৰ ওচৰলৈ "যোৱা" বা স্বামীক "অনুসৰণ কৰা" বুজায়।^৩

কনফুচীয় চিন্তাধাৰাত বিবাহ

কনফুচীয় চিন্তাধাৰাত বিবাহ দুয়োটা পৰিয়াল আৰু সমাজৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ, লগতে গুণৰ বিকাশৰ বাবেও ই গুৰুত্বপূৰ্ণ। পৰম্পৰাগতভাৱে অন্তঃস্বজন বিবাহক একে উপাধিৰ লোকৰ মাজত হোৱা বিবাহ হিচাপে সংজ্ঞায়িত কৰা হৈছিল।

"আটাইতকৈ পুৰণি বিবাহ-নিষেধসমূহৰ ভিতৰত এটা, যি আজিও চলি আছে, হৈছে একে উপাধিৰ লোকক বিবাহ কৰাত বাধা দিয়া নিয়ম। ৪৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এটা ৰাজকীয় আদেশত কোৱা হৈছে যে এই নিয়ম চৌ ৰাজবংশৰ সময়ৰপৰাই প্ৰচলিত আছিল, যি ১১২২ৰপৰা ২৫৫ খ্ৰীষ্টপূৰ্বলৈ চলিছিল। নিজৰ বংশৰ ভিতৰত বিবাহ কৰা যিকোনো ব্যক্তিক ষাঠিটা কোব দিয়া হৈছিল আৰু বিবাহটো বাতিল বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল। এনে বিবাহে দুৰ্বল সন্তান জন্ম দিব বুলি আশংকা কৰা হৈছিল।" ^৪

কনফুচীয় পৰিয়ালৰ দৃষ্টিকোণৰপৰা বিবাহে ভিন্ন উপাধিৰ পৰিয়ালসমূহক একত্ৰিত কৰে আৰু পিতৃৰ বংশৰ পৰিয়ালৰ ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষা কৰে। সাধাৰণতে এই কাৰণেই ছোৱালীতকৈ ল'ৰা সন্তান জন্ম দিয়াক অধিক পছন্দ কৰা হৈছিল। সেয়ে যিকোনো বিবাহৰ লাভ-ক্ষতি কেৱল বিবাহিত দম্পতীৰ বাবেই নহয়, সমগ্ৰ পৰিয়ালৰ বাবেই গুৰুত্বপূৰ্ণ। সামাজিকভাৱে বিবাহিত দম্পতীক সমাজৰ মৌলিক একক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। চীনৰ ইতিহাসত বহু সময়ত বিবাহে দেশৰ ৰাজনৈতিক স্থিৰতা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্কত প্ৰভাৱ পেলাইছে। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত, "ব্যক্তিগত ক্ষেত্ৰত পৰিয়ালসমূহৰ মাজত সম্পৰ্ক স্থাপন আৰু বজাই ৰখাৰ উপায় হিচাপে, লগতে ৰাজনৈতিক জীৱনৰ এক কাৰক হিচাপে, আন্তঃবিবাহ চীনৰ সমগ্ৰ ইতিহাসতে চলি আহিছে।" উদাহৰণস্বৰূপে, "বিবাহ-জোঁট বা হো-ছি 和亲, আক্ষৰিক অৰ্থত 'সামঞ্জস্যপূৰ্ণ আত্মীয়তা', নতুন কিবা নহয় যদিও হান ৰাজবংশৰ সময়ত ইয়াৰ প্ৰয়োগ নতুন আছিল। ই আছিল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ আনুষ্ঠানিক শান্তি-চুক্তিৰ এক অংশ, যাৰ উদ্দেশ্য আছিল শক্তিশালী শ্যুংনু (匈奴) সাম্ৰাজ্যক শান্ত কৰা।" হান ৰাজবংশৰ সময়ত শক্তিশালী শ্যুংনু জনগোষ্ঠীৰ শাসকসকলে ৰাজপৰিয়ালৰপৰা নাৰী বিচাৰিছিল। চীনৰ ইতিহাসৰ বহু সময়ত শাসনকৰ্তা সম্ৰাটৰ পত্নী বা মাতৃৰ পৰিয়ালে প্ৰভাবিত কৰিছিল। দেশৰ ৰাজনৈতিক স্থিৰতাৰ বাবে ছিং ৰাজবংশৰ সময়ত, যদিও "আঠ পতাকাৰ ভিতৰত জাতিগত আন্তঃবিবাহ নিষিদ্ধ কৰাৰ কোনো প্ৰমাণ নাই",^৫ "শাসক শ্ৰেণীৰ অভিজাত পৰিয়ালসমূহত প্ৰধান পত্নীসকল প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে মাঞ্চু আছিল, আনহাতে ছিয়ে (সাধাৰণতে 'উপপত্নী' বুলি অনুবাদ কৰা হয়) আৰু নিম্ন মৰ্যাদাৰ আন সংগীসকল হান আছিল।" ^৫ ছিং ৰাজবংশত অধিকাংশ উচ্চপদস্থ বিষয়া মূলতঃ মাঞ্চু আছিল। সেয়ে পৰিয়ালৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ পত্নী বাছনি কৰাটো বিশেষকৈ নাৰীজনী "আঠ পতাকা"ৰ কোনটোত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল সেয়া অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, "ৰাজপৰিয়ালৰ বংশধৰসকলৰ দৰে অভিজাত মাঞ্চু বংশগোষ্ঠীৰ বংশাৱলীত পত্নীৰ অবিবাহিত অৱস্থাৰ উপাধিত দেখা পোৱা জাতিগত পৰিচয়।" ^৫

বিবাহত নাৰীৰ ভূমিকা

কইনাগৰাকীয়ে নিজৰ পৰিয়াল এৰি শাহুৱেকৰ অধীনত বোৱাৰী হিচাপে থাকিব লাগিছিল। এই ভূমিকাত, বিশেষকৈ যদি তাই পুৰুষ উত্তৰাধিকাৰী জন্ম দিব নোৱাৰিছিল, তেন্তে তাই স্বামীৰ দ্বিতীয় পত্নী বা উপপত্নীত্ব গ্ৰহণ কৰাৰ ঘটনা দেখিবলৈ পাইছিল। স্বামীয়ে বিভিন্ন কাৰণত তাইক ত্যাগ কৰিব পাৰিছিল আৰু স্বামীৰ মৃত্যুৰ পাছত পুনৰ বিবাহ কৰাটোও কঠিন আছিল। এই পৰিস্থিতিয়ে নাৰীৰ অৰ্থনৈতিক স্বাধীনতাৰ অভাৱ প্ৰকাশ কৰিছিল, কাৰণ তেওঁলোকৰ কাম ঘৰুৱা দায়িত্বৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত আছিল আৰু ইয়াৰপৰা উপাৰ্জন নাছিল। কৃষিজীৱী নাৰীসকলৰ অধিকাংশই নিৰক্ষৰ আছিল আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তিৰ অধিকাৰ অতি কম বা একেবাৰেই নাছিল।^৬

প্ৰাচীন চীনে পৃথিৱীক দুটা পৰস্পৰ-পূৰক উপাদানৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ ফল হিচাপে দেখিছিল, য়িন আৰু য়াং। য়িন সকলো নাৰীসুলভ, অন্ধকাৰ, দুৰ্বল আৰু নিষ্ক্ৰিয় বস্তুৰ প্ৰতীক আছিল, আনহাতে ইয়াং সকলো পুৰুষসুলভ, উজ্জ্বল, শক্তিশালী আৰু সক্ৰিয় বস্তুৰ প্ৰতীক আছিল। যদিও পুৰুষ আৰু মহিলা দুয়োকে প্ৰয়োজনীয় আৰু পৰস্পৰ-পূৰক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল, তথাপি এজনক আনজনৰ তুলনাত নিষ্ক্ৰিয় বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। এই মতাদৰ্শগত ভিত্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি চীনা পুৰুষ নীতিবাদীসকলে নাৰীৰপৰা আশা কৰা আনুগত্য আৰু নিষ্ক্ৰিয়তাৰ আচৰণগত নিয়ম বিকশিত কৰিছিল।^৬

এই নিয়মসমূহে শৈশৱৰপৰাই ছোৱালীক ল'ৰাতকৈ অধীন কৰি ৰাখিছিল আৰু পত্নীক স্বামীৰ অধীন আৰু মাতৃক প্ৰাপ্তবয়স্ক পুত্ৰৰ অধীন কৰি ৰাখিছিল। পৰিয়ালৰ ভিতৰত মৰ্যাদা বিখ্যাত "তিনিটা বন্ধন"ত আনুষ্ঠানিকভাৱে নিৰ্ধাৰিত হৈছিল, যাক কনফুচীয় দাৰ্শনিকসকলে গুৰুত্ব দিছিল। এই বন্ধনসমূহৰ ভিতৰত আছিল শাসকৰ প্ৰতি প্ৰজাৰ আনুগত্য, পিতৃৰ প্ৰতি পুত্ৰৰ আনুগত্য আৰু স্বামীৰ প্ৰতি পত্নীৰপৰা আশা কৰা সতীত্ব, কিন্তু স্বামীৰপৰা নহয়। যদিও এই তত্ত্বত মাতৃ আৰু পুত্ৰৰ সম্পৰ্কৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হোৱা নাছিল, তথাপি বাস্তৱ জীৱনত ইয়াৰ গুৰুত্ব আছিল।^৬

যেতিয়া কোনো পিতৃয়ে নিজৰ পুত্ৰৰ মাজত ব্যক্তিত্ব আৰু স্বাধীনতাৰ উন্মেষ লক্ষ্য কৰিছিল, তেতিয়া পৰিয়ালত সম্ভাৱ্য অস্থিৰতাৰ বিষয়ে তেওঁ চিন্তিত হৈছিল। পুত্ৰ আৰু মাতৃ বা পত্নীৰ মাজত থকা ঘনিষ্ঠ আত্মীয়তাই পৰিয়ালৰ গাঁথনি আৰু পিতৃৰ কৰ্তৃত্বক ধৰি ৰখা আনুগত্য আৰু সন্মানৰ উলম্ব ধাৰাৰ বাবে সম্ভাৱ্য ভাবুকি সৃষ্টি কৰিছিল। নাৰীসকলক পৰিয়ালৰ স্থিৰতা বিঘ্নিত কৰিব পৰা ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে সন্তান জন্ম দিয়াৰ নিশ্চয়তা দিলেও পিতৃ-মাতৃ আৰু পুত্ৰৰ মাজৰ আনুগত্যৰ বন্ধনৰ বাবে এক স্থায়ী ভাবুকিও সৃষ্টি কৰিছিল।^৬

প্ৰাচীন চীনা বিবাহ

প্ৰাৰম্ভিক সমাজৰ বিবাহ

নাৰী আৰু পুৰুষ তুলনামূলকভাৱে কম বয়সতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। নাৰীসকলৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণতে বয়ঃসন্ধিৰ অলপ পাছতেই আৰু পুৰুষসকলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় পোন্ধৰ আৰু বিছ বছৰ বয়সত বিবাহ হৈছিল।^৭

পৌৰাণিক উৎপত্তি

ভাই-ভনী নুৱাসী আৰু ফুচিৰ বিবাহৰ কাহিনীত কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে বিবাহৰ উপযুক্ত ৰীতি-নীতি আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। সেই সময়ত পৃথিৱী জনশূন্য আছিল, সেয়ে ভাই-ভনী দুয়োজনে বিবাহপাশত আবদ্ধ হ'ব বিচাৰিছিল, কিন্তু একে সময়তে তেওঁলোকে লাজ অনুভৱ কৰিছিল। তেওঁলোকে কুনলুন পৰ্বতমালালৈ গৈ আকাশৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। তেওঁলোকে বিবাহৰ অনুমতি বিচাৰি ক'লে, "যদি আপুনি আমাক বিবাহ কৰিবলৈ অনুমতি দিয়ে, তেন্তে অনুগ্ৰহ কৰি কুঁৱলীৰে আমাক আগুৰি ধৰক।" আকাশে তেওঁলোকক অনুমতি দিলে আৰু লগে লগে পৰ্বতৰ শিখৰ কুঁৱলীৰে আবৃত হ'ল। কোৱা হয় যে নিজৰ লাজ লুকুৱাবলৈ নুৱাসীয়ে বিচনীৰে নিজৰ ৰঙা পৰা মুখ ঢাকিছিল। আজিও চীনৰ কিছুমান গাঁৱত কইনাই নিজৰ মুখ ঢাকিবলৈ বিচনী ব্যৱহাৰ কৰাৰ এই ৰীতি অনুসৰণ কৰে।

ঐতিহাসিক বিবাহৰ ৰীতি

চীনত বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তঃবিবাহ প্ৰচলিত আছিল। উচ্চ শ্ৰেণীৰ শ্বিসকলে নিজৰ শ্ৰেণীৰ ভিতৰতে বিবাহ কৰিছিল। সাধাৰণ লোকসকলেও নিজৰ মাজতে বিবাহ কৰিছিল আৰু দাস আৰু আন সাধাৰণ লোকৰ সৈতে বিবাহ এৰাই চলিছিল। এই প্ৰথা আইনৰদ্বাৰা বলৱৎ কৰা হৈছিল।^৮

মাতৃকেন্দ্ৰিক বিবাহ আৰু একপত্নীত্ব

মাতৃকেন্দ্ৰিক বিবাহত বিবাহৰ পিছত স্বামীজনী নাৰীগৰাকীৰ পৰিয়ালৰ ঘৰত থাকিবলৈ গৈছিল। এই প্ৰথাই বিপৰীতমুখী বিবাহৰপৰা একপত্নীত্বলৈ হোৱা পৰিৱৰ্তনক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল, যিয়ে মাতৃতন্ত্ৰৰ অৱনতি আৰু প্ৰাচীন চীনত পিতৃতন্ত্ৰৰ ক্ৰমবৰ্ধমান আধিপত্য সূচাইছিল।

হান ৰাজবংশৰ সময়ৰ বিবাহ (২০২ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব – ২২০ খ্ৰীষ্টাব্দ)

এই সময়ৰ বিবাহত কেইবাটাও বাধ্যতামূলক পদক্ষেপ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত দৰা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালৰপৰা কইনা আৰু তাইৰ পৰিয়াললৈ বাগদানৰ উপহাৰ আগবঢ়োৱা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। ইয়াৰ পিছত কইনাৰ পৰিয়ালে যৌতুক আগবঢ়াইছিল। কেতিয়াবা কইনাৰ পৰিয়ালে বাগদানৰ ধনেৰে সামগ্ৰী কিনিছিল। বাগদানৰ উপহাৰৰ ধন কইনাৰ বাবে সাঁচি নথৈ পৰিয়ালৰ আৰ্থিক প্ৰয়োজনত ব্যৱহাৰ কৰাটো অসন্মানজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত কইনাগৰাকীক বিক্ৰী কৰা হৈছে যেন লাগিছিল। যৌতুক বা বাগদানৰ উপহাৰ নথকা বিবাহো অসন্মানজনক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল, কাৰণ তেনে ক্ষেত্ৰত কইনাগৰাকীক পত্নীৰ সলনি উপপত্নী হিচাপে দেখা হৈছিল। সকলো সামগ্ৰী বিনিময় হোৱাৰ পিছত কইনাগৰাকীক দৰাৰ পূৰ্বপুৰুষৰ ঘৰলৈ লৈ যোৱা হৈছিল। তাত তাই স্বামীৰ আজ্ঞা মানি তেওঁৰ আত্মীয়সকলৰ সৈতে বাস কৰিব লাগিছিল। স্বামীৰ মৃত্যুৰ পাছতো নাৰীসকল স্বামীৰ পৰিয়ালৰ অংশ হৈ থাকিছিল। যদি বিধৱাৰ জন্মপৰিয়ালে তাইক পুনৰ বিবাহ কৰাব বিচাৰিছিল, তেন্তে প্ৰায়ে মৃত স্বামীৰ পৰিয়ালৰপৰা তাইক মুক্ত কৰিবলৈ ধন দিব লাগিছিল। যদি তেওঁলোকৰ সন্তান আছিল, তেন্তে সন্তানসকল স্বামীৰ পৰিয়ালতে থাকিছিল।^৯

মিং ৰাজবংশৰ সময়ৰ বিবাহৰ মধ্যস্থতাকাৰী

ত বিবাহ, ১৭শ শতিকাৰ]]

মিং যুগত বিবাহক পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল আৰু মিং বিধি (দা মিং লু)-ত লিখা আইন অনুসৰি সকলো সাধাৰণ লোকৰ বিবাহ ড্যুক ৱেনৰ পৰিয়ালৰ নিয়ম (ৱেন গং জিয়া লি)-ত লিখা নিয়ম অনুসৰি হ'ব লাগিছিল।^১০ নিয়মত কোৱা হৈছিল যে "বিবাহৰ বন্দোবস্তু কৰিবলৈ এজন মধ্যস্থতাকাৰীয়ে আহি দুয়োটা পৰিয়ালৰ মাজত বাৰ্তা আদান-প্ৰদান কৰিব লাগিব।" ^১১ বিবাহৰ মধ্যস্থতাকাৰীক দুয়োটা পৰিয়ালৰ মাজত বিবাহৰ বন্দোবস্তু কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰাৰ অনুমতি আছিল। কেতিয়াবা দুয়োটা পৰিয়াল প্ৰভাৱশালী আৰু ধনী আছিল আৰু মধ্যস্থতাকাৰীয়ে দুয়োটা পৰিয়ালক শক্তিশালী গৃহস্থালিত পৰিণত কৰিছিল। অধ্যয়নসমূহে দেখুৱায় যে, "মিং আৰু ছিং ৰাজবংশৰ সময়ত ঝেজিয়াঙৰ জিয়াছিংত কেইবাটাও অভিজাত পৰিয়ালৰ উত্থান হৈছিল, য'ত বংশৰ শক্তি বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে বিবাহ আছিল আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উপায়।" ^১২ সেয়ে মিং যুগত বিবাহৰ মধ্যস্থতাকাৰীসকল অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল আৰু তেওঁলোকৰ জৰিয়তে মিং যুগৰ সাধাৰণ লোকসকলৰ জীৱনৰ বিষয়ে জানিব পাৰি।

লিংগ-নিৰপেক্ষ "মেই ৰেন" (媒人) শব্দ ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে লিখিত সমলত বিবাহৰ মধ্যস্থতাকাৰীসকলক অধিক সঘনাই "মেই পো" (媒婆) বুলি কোৱা হৈছিল। "পো" (婆) শব্দৰ ইংৰাজী অৰ্থ "আইতা" হোৱাৰ বাবে ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে বয়সস্থ নাৰীসকলেই "বিবাহৰ বজাৰ"ত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছিল। সঁচাকৈয়ে সোণালী পদুম (জিন পিং মেই) উপন্যাসখনত ৱাং, শ্যুয়ে, ৱেন আৰু ফেং নামৰ চাৰিগৰাকী মধ্যস্থতাকাৰী আটাইকেইগৰাকী বয়সস্থ নাৰী আছিল।^১৩ প্ৰাচীন চীনত মানুহে বিশ্বাস কৰিছিল যে বিবাহ "ইন" (陰)পক্ষৰ অন্তৰ্গত, যিটো "য়াং"ৰ বিপৰীত আৰু নাৰীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ইন আৰু ইয়াঙৰ মাজৰ ভৰসাম্য ৰক্ষা কৰিবলৈ নাৰীয়ে ইয়াং পক্ষত আৰু পুৰুষে ইন পক্ষত হস্তক্ষেপ কৰিব নালাগিছিল। এই ভৰসাম্য ভংগ হ'লে বিশৃংখলা আৰু দুৰ্ভাগ্য আহিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল,^১৪ সেয়ে বিবাহৰ বন্দোবস্তত পুৰুষক খুব কমেই দেখা গৈছিল। তদুপৰি, অবিবাহিত ছোৱালীয়ে এই কামত জড়িত হোৱা নাছিল, কাৰণ তেওঁলোকে নিজেই বিবাহৰ বিষয়ে কম জানিছিল আৰু বিবাহৰ বন্দোবস্তু কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোক বিশ্বাসযোগ্য নাছিল। ফলত সাহিত্যত প্ৰায় সকলো বিবাহৰ মধ্যস্থতাকাৰী বয়সস্থ নাৰী হিচাপে দেখুওৱা হৈছিল।

সফল বিবাহৰ মধ্যস্থতাকাৰী হ'বলৈ কেইবাটাও বিশেষ দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। প্ৰথমতে, মধ্যস্থতাকাৰীজনী অতি বুজাব পৰা হ'ব লাগিছিল। দুয়োটা পৰিয়ালৰ মাজৰ বিবাহৰ বন্দোবস্তু নিখুঁত নহ'লেও তেওঁলোকে সেই বন্দোবস্তু নিখুঁত বুলি দুয়োটা পক্ষক বিশ্বাস কৰাব লাগিছিল। ফেং মেংলঙৰ পুৰণি আৰু নতুন কাহিনী (গু জিন শ্বিয়াও শুও) সংকলনৰ "বৃদ্ধ ঝাঙে তিয়ঁহ খেতি কৰে আৰু ৱেননুক বিয়া কৰায়" কাহিনীত তেওঁ আশীবছৰীয়া এজন বৃদ্ধই ওঠৰবছৰীয়া এগৰাকী যুৱতীক বিবাহ কৰোৱাৰ কথা লিখিছিল। এই বিবাহ ঝাং আৰু লি নামৰ দুজন মধ্যস্থতাকাৰীয়ে বন্দোবস্তু কৰিছিল। বয়সৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে বিবাহটো অসম্ভৱ যেন লাগিছিল, কিন্তু দুয়ো মধ্যস্থতাকাৰীয়ে তথাপি ছোৱালীজনীৰ পিতৃক বৃদ্ধজনৰ সৈতে তাইৰ বিবাহ কৰাবলৈ সন্মত কৰাবলৈ সক্ষম হৈছিল। ফেং মেংলঙে তেওঁলোকক এনেদৰে বৰ্ণনা কৰিছিল: "তেওঁলোকে কথা আৰম্ভ কৰিলেই বিবাহ সফলভাৱে বন্দোবস্তু হয়, আৰু মুখ খুলিলেই কেৱল সামঞ্জস্যৰ কথাহে কয়।" ^১৫ মধ্যস্থতাকাৰীসকলে তেওঁলোকে বন্দোবস্তু কৰা দম্পতীসকলৰ মাজৰ পাৰ্থক্যৰ কথা উল্লেখ নকৰি শক্তিশালী যুক্তিৰে মানুহক বুজাইছিল। বুজোৱাৰ কৌশলৰ উপৰি মধ্যস্থতাকাৰীসকলৰ উৎকৃষ্ট সামাজিক দক্ষতা থাকিব লাগিছিল। তেওঁলোকে মানুহৰ এটা বিস্তৃত পৰিচয়-জাল জানিব লাগিছিল, যাতে বিবাহৰ সময়ত আন মধ্যস্থতাকাৰীৰ সহায় বিচাৰিব পাৰে। তদুপৰি, মধ্যস্থতাকাৰীগৰাকীয়ে স্থানীয় লোকসকলৰ বিষয়ে থকা জ্ঞানৰ ভিত্তিত উপযুক্ত পাত্ৰ বাছি উলিয়াব পাৰিব লাগিছিল। সাধাৰণতে এক আদৰ্শ দম্পতীৰ সামাজিক মৰ্যাদা, আৰ্থিক অৱস্থা আৰু বয়স একে ধৰণৰ আছিল। ধনী পৰিয়ালসমূহে একে সামাজিক মৰ্যাদাৰ কইনা বিচাৰিছিল, যিয়ে পৰিয়ালৰ আৰ্থিক ব্যৱস্থা চম্ভালিব পাৰিব আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে পৰিয়ালৰ সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰী হ'বলৈ পুত্ৰ সন্তান জন্ম দিব পাৰিব। আনহাতে, দৰিদ্ৰ পৰিয়ালসমূহে ইমান দাবী নকৰিছিল আৰু কেৱল পথাৰত কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰিবলৈ ইচ্ছুক কইনা বিচাৰিছিল। কেতিয়াবা তেওঁলোকে পাত্ৰ বা পাত্ৰী বিচাৰি ওচৰৰ নগৰলৈও যাব লাগিছিল। সেয়ে এটা পদ্যত কোৱা হৈছিল, "পূবৰ ঘৰলৈ যাওঁ, পশ্চিমৰ ঘৰলৈ যাওঁ, তেওঁলোকৰ ভৰি সদায় ব্যস্ত আৰু মাত সদায় উচ্চ।" ^১৫ তদুপৰি, মধ্যস্থতাকাৰীসকলে বিবাহৰ চুক্তি লিখিবলৈ সাধাৰণ গণিত আৰু আখৰ জানিব লাগিছিল। চুক্তিত "কইনাৰ মূল্যৰ পৰিমাণ, দুয়ো সংগীৰ পৰিচয় আৰু বয়স, আৰু বিবাহ অনুষ্ঠানৰ সভাপতিত্ব কৰা ব্যক্তিজনৰ পৰিচয়, সাধাৰণতে পিতৃ-মাতৃ বা ককা-আইতাৰ পৰিচয়" অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।^১৬

মধ্যস্থতাকাৰীসকলে কেৱল সফল বিবাহৰ বন্দোবস্তু কৰি উপাৰ্জন কৰা নাছিল, তেওঁলোকে দুয়োটা পৰিয়ালৰ মাজত বাৰ্তাও কঢ়িয়াই নিছিল। বাৰ্তা দিবলৈ কোনো ঘৰলৈ গ'লে গৃহস্থই সাধাৰণতে তেওঁলোকক খাদ্য আৰু পানীয় আগবঢ়াইছিল। সেয়ে এটা পদ্যত কোৱা হৈছিল, "এপিয়লা চাহ বিচৰা, এপিয়লা মদ বিচৰা, তেওঁলোকৰ মুখ ৩.৩ ইঞ্চি ডাঠ (তেওঁলোক সঁচাকৈয়ে নিৰ্লজ্জ্জ্জ্জ্জ)।" ^১৫ অৱশ্যে এই "ভ্ৰমণৰ পাৰিশ্ৰমিক" সফল বিবাহৰ বাবে পোৱা পাৰিশ্ৰমিকৰ তুলনাত অতি কম আছিল। ভ্ৰমণৰ পাৰিশ্ৰমিক সদায় "ৱেন" বা নগদ ধনেৰে জোখা হৈছিল, আনহাতে চূড়ান্ত পাৰিশ্ৰমিক "লিয়াং" বা তায়েলেৰে জোখা হৈছিল। (এটা তায়েল এক হাজাৰ ৱেনৰ সমান আছিল। ) সেয়ে মধ্যস্থতাকাৰীসকলে দুয়োটা পৰিয়ালৰ মাজত অহা-যোৱা কৰি তেওঁলোকক বিবাহৰ বাবে বুজাবলৈ অধিকাংশ সময় ব্যয় কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ধনী পুৰুষৰ সৈতে যুৱতীসকলৰ পৰিচয় কৰাই দিয়াৰ বাবেও মধ্যস্থতাকাৰীসকলে ধন পাইছিল। ঝাং দাইৰ চুটি ৰচনাৰ সংকলন তাও'আনৰ সপোনৰ সংকলন (তাও'আন মেং ই)ত তেওঁ এনে এটা দৃশ্য বৰ্ণনা কৰিছে, য'ত মধ্যস্থতাকাৰীসকলে ধনী গ্ৰাহকৰ ঘৰত বাছনিৰ বাবে সুন্দৰী যুৱতীসকলক লৈ আহিছিল। গ্ৰাহকজন সন্তুষ্ট নহ'লেও তেওঁ মধ্যস্থতাকাৰীগৰাকীক কেইবাশ ৱেন পুৰস্কাৰ হিচাপে দিছিল।^১৭

বিবাহৰ মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে এই বয়সস্থ নাৰীসকলৰ গোপন প্ৰেম-সম্পৰ্কৰ বিষয়েও "অপৰাধমূলক জ্ঞান" আছিল। সোণালী পদুম (জিন পিং মেই)^১৩ত মধ্যস্থতাকাৰী ৱাঙে অনুমান কৰিছিল যে শ্বিমেন ছিং বিবাহিত নাৰী পান জিনলিয়ানৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত। সেয়ে তাই পানক শ্বিমেনৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দি তেওঁলোকক প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাত সহায় কৰিছিল আৰু পিছত তেওঁলোকৰ গোপনীয়তাও ৰক্ষা কৰিছিল।^১৮ আইন অনুসৰি বিবাহিত নাৰীয়ে স্বামীৰ প্ৰতি আনুগত্যশীল হ'ব লাগিছিল আৰু কোনোবাই কোনো নাৰীৰ অবৈধ প্ৰেম-সম্পৰ্কৰ কথা জানিলে তৎক্ষণাৎ জনাব লাগিছিল। মধ্যস্থতাকাৰীসকলক প্ৰেম-সম্পৰ্কৰ গোপন কথা ৰখাৰ অনুমতি আছিল, কাৰণ তেওঁলোকৰ গ্ৰাহকৰ ব্যক্তিগত গোপনীয়তা ৰক্ষা কৰাটো তেওঁলোকৰ কৰ্তব্য আছিল। তথাপি এনে কামৰ বাবে তেওঁলোকক সাধাৰণতে সমালোচনা কৰা হৈছিল। সোণালী পদুমত ৱাঙক নাৰীসকলক অনুচিত প্ৰেম-সম্পৰ্কত উৎসাহিত কৰাৰ বাবে দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।

শিনজিয়াঙত বিবাহৰ বিষয় (১৮৮০–১৯৪৯)

যদিও ইছলামীয় আইনত মুছলমান নাৰীক অমুছলমান পুৰুষক বিবাহ কৰোৱাটো নিষিদ্ধ, তথাপি ১৮৮০ৰপৰা ১৯৪৯ চনলৈ শিনজিয়াঙত এই নিয়ম সঘনাই উলংঘা কৰা হৈছিল, কাৰণ চীনা পুৰুষে মুছলমান তুৰ্কি (উইঘুৰ) নাৰীক বিবাহ কৰিছিল। তুৰ্কি সমাজে চীনা পুৰুষক বিবাহ কৰা তুৰ্কি নাৰীক বেশ্যা বুলি অভিহিত কৰিছিল; ইছলামীয় আইন অনুসৰি এই বিবাহসমূহ অবৈধ আছিল। চীনা পুৰুষক বিবাহ কৰাৰ ফলত তুৰ্কি নাৰীসকলে সুবিধা লাভ কৰিছিল, কাৰণ চীনা পুৰুষসকলে তেওঁলোকক ইছলামীয় কৰ্তৃপক্ষৰপৰা সুৰক্ষা দিছিল। এই নাৰীসকলৰ ওপৰত বেশ্যাবৃত্তিৰ কৰ আৰোপ কৰা হোৱা নাছিল আৰু তেওঁলোকে নিজৰ উপাৰ্জন নিজৰ বাবে সাঁচি ৰাখিব পাৰিছিল।

চীনা পুৰুষে তেওঁলোকৰ তুৰ্কি পত্নীসকলক তুৰ্কি পুৰুষৰ পত্নীসকলতকৈ অধিক সুবিধা দিছিল। চীনা পুৰুষৰ পত্নীসকলে মুখ ঢাকিব নালাগিছিল। কাশগৰত এজন চীনা পুৰুষে এবাৰ এজন মৌলৱীক প্ৰহাৰ কৰিছিল, যিজনে তেওঁৰ তুৰ্কি কাশগৰী পত্নীক মুখ ঢাকিবলৈ বাধ্য কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। তুৰ্কি নাৰীসকলৰ চীনা স্বামীৰ প্ৰতি কোনো আইনী বাধ্যবাধকতাও নাছিল আৰু তেওঁলোকে ইচ্ছামতে স্বামীক নিজৰ আৰু আত্মীয়ৰ বাবে যিমান ধন লাগে সিমান দিবলৈ বাধ্য কৰিব পাৰিছিল, কাৰণ নাৰীসকলে ইচ্ছা কৰিলেই স্বামীক এৰি যাব পাৰিছিল। চীনা পুৰুষৰ মালিকানাধীন সকলো সম্পত্তি তেওঁলোকৰ মৃত্যুৰ পাছত তুৰ্কি পত্নীসকলৰ হাতলৈ গৈছিল।^১৯

তেওঁলোকক "অশুচি" বুলি গণ্য কৰাৰ বাবে ইছলামীয় সমাধিক্ষেত্ৰসমূহে চীনা পুৰুষৰ তুৰ্কি পত্নীসকলক তাত সমাধিস্থ কৰিবলৈ নিষেধ কৰিছিল। এই সমস্যাৰপৰা হাত সাৰিবলৈ তুৰ্কি নাৰীসকলে অন্য নগৰত সমাধিস্থল কিনিবলৈ উপাসনাস্থলসমূহক দান আগবঢ়াইছিল। চীনা পুৰুষৰ উপৰি আৰ্মেনীয়, ইহুদী, ৰাছিয়ান আৰু বদাখশানী পুৰুষসকলেও স্থানীয় তুৰ্কি নাৰীসকলক আন্তঃবিবাহ কৰিছিল।^২০

স্থানীয় তুৰ্কি সমাজে তুৰ্কি নাৰী আৰু চীনা পুৰুষৰ মিশ্ৰ সন্তানক নিজৰ সমাজৰ লোক হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছিল, যদিও সেই বিবাহসমূহ ইছলামীয় আইনবিৰোধী আছিল। তুৰ্কি নাৰীসকলে সাময়িকভাৱে তেওঁলোকৰ ওচৰত নিয়োজিত চীনা সৈনিকসকলৰ সৈতেও বিবাহ কৰিছিল। সৈনিকজনৰ নিয়োগৰ সময় শেষ হ'লে তেওঁলোকে প্ৰায়ে নিজৰ পত্নী আৰু কন্যাসকলক সেই স্থানত নিয়োজিত আন চীনা সৈনিকক বিক্ৰী কৰিছিল। সামৰ্থ্য থাকিলে তেওঁলোকে পুত্ৰসকলক লগত লৈ গৈছিল আৰু নোৱাৰিলে তেওঁলোকক এৰি গৈছিল।^২১

পৰম্পৰাগত বিবাহৰ ৰীতি-নীতি

ৰ আৰ্হিত অনুষ্ঠিত আধুনিক বিবাহ]]

চীনত ৪০২ৰপৰা ২২১ খ্ৰীষ্টপূৰ্বৰ ভিতৰত বিবাহৰ এক ৰীতি গঢ় লৈ উঠিছিল। চীনৰ দীঘলীয়া ইতিহাস আৰু বহুতো ভৌগোলিক অঞ্চল থকা সত্ত্বেও মূলতঃ ছয়টা ৰীতি আছে, যাক সাধাৰণতে তিনি চিঠি আৰু ছয় আচাৰ (三書六禮) বুলি কোৱা হয়। দুৰ্ভাগ্যজনকভাৱে কিছুমান পৰম্পৰাগত পৰিয়ালত কইনাৰ মাকে বিয়াৰ পাছত এবছৰ (চীনা চান্দ্ৰ পঞ্জিকা বা চীনা নৱবৰ্ষ অনুসৰি) পাৰ নোহোৱালৈকে জোঁৱাইৰ পৰিয়াললৈ যাব নোৱাৰে। অৱশ্যে এই এবছৰৰ ভিতৰত জীয়ৰী যিকোনো সময়তে মাকৰ ঘৰলৈ উভতি যাব পাৰে।

ছয়টা আচাৰ

বিবাহ অনুষ্ঠান ছয়টা মৌলিক প্ৰক্ৰিয়াৰে গঠিত আছিল: বিবাহৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া (নাছাই), কইনাৰ নাম আৰু জন্মতাৰিখ বিচৰা (ৱেনমিং), ভাগ্য গণনাৰ ফল আৰু বাগদানৰ উপহাৰৰ বাতৰি পঠোৱা (নাজি), কইনাৰ ঘৰলৈ বিবাহৰ উপহাৰ পঠোৱা (নাজেং), বিবাহৰ তাৰিখ বিচৰা (ছিংছি), আৰু নিজে গৈ কইনাক লৈ অহা (ছিনয়িং)। প্ৰতিটো ৰীতিৰ সবিশেষ ভিন্ন হ'ব পাৰিছিল।^২২

1. প্ৰস্তাৱ: অবিবাহিত ল'ৰাজনৰ পিতৃ-মাতৃয়ে সম্ভাৱ্য বোৱাৰী বিচাৰি পোৱাৰ পিছত দুয়োটা পৰিয়ালৰ মাজত বিবাহৰ সম্ভাৱনা আলোচনা কৰোঁতে স্বাৰ্থৰ সংঘাত আৰু সাধাৰণ অস্বস্তি কমাবলৈ তেওঁলোকে এজন মধ্যস্থতাকাৰী বিচাৰিছিল। বিবাহৰ বাছনি সন্তান জন্ম দিয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু সন্মানৰ লগতে পিতৃ আৰু স্বামীৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল।
2. জন্মতাৰিখ: নিৰ্বাচিত ছোৱালী আৰু ল'ৰা আৰু ছোৱালীজনীৰ পিতৃ-মাতৃয়ে প্ৰস্তাৱত আপত্তি নকৰিলে, মধ্যস্থতাকাৰীয়ে দুয়োৰে জন্মতাৰিখ মিলাই চাইছিল, যাৰ জৰিয়তে ছুৱান মিং (চীনা ভাগ্য গণনা) ব্যৱহাৰ কৰি ভৱিষ্যৎ দম্পতীৰ ভৱিষ্যৎ অনুমান কৰা হৈছিল। ফল ভাল হ'লে পৰৱৰ্তী পদক্ষেপলৈ গৈ কইনাৰ মূল্য দিয়া হৈছিল।
3. কইনাৰ ধন (বাগদানৰ উপহাৰ): এই সময়ত দৰাৰ পৰিয়ালে মধ্যস্থতাকাৰীৰ জৰিয়তে কইনাৰ পৰিয়াললৈ কইনাৰ মূল্য (বাগদানৰ উপহাৰ) আৰু বাগদানৰ চিঠি পঠিয়াইছিল।
4. বিবাহৰ উপহাৰ: দৰাৰ পৰিয়ালে কইনাৰ পৰিয়াললৈ বিভিন্ন ধৰণৰ খাদ্য, পিঠা আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰীৰ সমাহাৰ পঠিয়াইছিল।
5. বিবাহৰ বন্দোবস্ত: বিবাহ অনুষ্ঠানৰ আগতে দুয়োটা পৰিয়ালে চীনা তুং ছিং অনুসৰি বিবাহৰ দিন ঠিক কৰিছিল। দম্পতীৰ ভৱিষ্যৎ ভাল হ'বলৈ শুভ দিন বাছনি কৰাটো অশুভ দিন এৰাই চলাৰ দৰেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। কেতিয়াবা কোনো শুভ তাৰিখ নাছিল আৰু তেতিয়া দম্পতীয়ে সম্ভাৱ্য তাৰিখৰ পৰিসৰ পুনৰ পৰীক্ষা কৰিব লাগিছিল।
6. বিবাহ অনুষ্ঠান: শেষৰ ৰীতিটো আছিল প্ৰকৃত বিবাহ অনুষ্ঠান, য'ত কইনা আৰু দৰা বিবাহিত দম্পতী হৈছিল। ইয়াত বহুতো জটিল অংশ আছিল:
   1. বিবাহৰ শোভাযাত্ৰা: সাক্ষাৎ কৰাৰ আগতে এজন সন্মানীয় বৃদ্ধা মহিলাই কইনাক সহায় কৰি ৰঙীন কপাহী সূতাৰে তাইৰ চুলি বান্ধিছিল। তাই সুখৰ প্ৰতীক হিচাপে ৰঙা স্কাৰ্ট পিন্ধিছিল। দলটো আহি পোৱাৰ সময়ত কইনাই ঘৰৰপৰা যাবলৈ অনিচ্ছা প্ৰকাশ কৰিবলৈ মাকৰ সৈতে কান্দিব লাগিছিল। তাৰ পিছত তাইৰ ককায়েকে তাইক পালকীলৈ লৈ গৈছিল বা উঠাই নিছিল। ইয়াৰ পিছত কইনাৰ ঘৰৰপৰা দৰাৰ ঘৰলৈ বিবাহৰ শোভাযাত্ৰাত পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰৰ দল, কইনাৰ পালকী, সন্মানীয় দাসীৰ পালকী (যদি তেনে দাসী আছিল) আৰু ধনৰ বাহিৰে আন ৰূপত দিয়া কইনাৰ যৌতুক আছিল। আটাইতকৈ সাধাৰণ যৌতুকৰ সামগ্ৰীৰ ভিতৰত আছিল কেঁচি, যি কেতিয়াও পৃথক নোহোৱা দুটা পখিলাৰ দৰে; মাটি জোখা কাঠি, যিয়ে পথাৰৰ একৰ মাটি বুজাইছিল; আৰু শান্তি আৰু সম্পদৰ প্ৰতীক ফুলদানি।
   2. কইনাক আদৰণি: কইনাৰ পৰিয়ালৰ বিবাহৰ শোভাযাত্ৰা দৰাৰ ঘৰৰ দুৱাৰত ৰৈছিল। আদৰণি দলত দৰাই খেল, বাধা, সাঁথৰ আদি ধাৰাবাহিক প্ৰত্যাহ্বান অতিক্ৰম কৰিব লাগিছিল, যিবোৰ ইচ্ছাকৃতভাৱে তেওঁৰ পথত ৰখা হৈছিল। এইবোৰ অতিক্ৰম কৰাৰ পাছতহে তেওঁ ভৱিষ্যৎ পত্নীক দেখা পাব পাৰিছিল।

1. প্ৰকৃত বিবাহ অনুষ্ঠান: পালকীখন বিবাহস্থলীত উপস্থিত হোৱাৰ সময়ত সংগীত বজোৱা হৈছিল আৰু আতচবাজী ফুটোৱা হৈছিল। উৎসৱমুখৰ পৰিৱেশত কইনাক ৰঙা কাৰ্পেটৰ ওপৰেৰে লৈ যোৱা হৈছিল। ৰঙা পোছাক পিন্ধা দৰায়ো তিনিবাৰ মূৰ দোঁৱাই আকাশ, পিতৃ-মাতৃ আৰু পত্নীক সেৱা কৰিছিল। পশ্চিমীয়া দেশৰ শপত বিনিময়ৰ সমতুল্য হিচাপে দম্পতীয়ে জেড সম্ৰাট, পৰিয়ালৰ ৰক্ষক দেৱতা (বা ৰক্ষক বুদ্ধ আৰু বোধিসত্ত্ব), মৃত পূৰ্বপুৰুষ, কইনা আৰু দৰাৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু আন জ্যেষ্ঠ লোকক সন্মান জনাইছিল আৰু ইজনে সিজনকো সন্মান কৰিছিল। তাৰ পিছত নৱদম্পতী বিবাহকক্ষলৈ গৈছিল আৰু অতিথিসকলক ভোজ দিয়া হৈছিল।
2. বিবাহৰ ভোজ: চীনা সমাজত বিবাহৰ ভোজক 喜酒 (আনন্দৰ মদ) বুলি কোৱা হয় আৰু কেতিয়াবা ই প্ৰকৃত বিবাহ অনুষ্ঠানতকৈও অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। এনে অনুষ্ঠানত কইনাই পিতৃ-মাতৃ, অতিথি আৰু স্বামীক মদ বা চাহ আগবঢ়াইছিল। আধুনিক বিবাহত কইনাই সাধাৰণতে বিবাহৰ বাবে ৰঙা (চীনা পৰম্পৰা অনুসৰি) বা বগা (অধিক পশ্চিমীয়া সংস্কৃতি অনুসৰি) ৰং বাছি লয়। পৰম্পৰাগতভাৱে দৰা বিবাহৰ নিমন্ত্ৰণী মিঠাই (সাধাৰণতে পিঠা) বা ভোজৰ নিমন্ত্ৰণ বা বিবাহৰ খৰচৰ বাবে দায়ী নাছিল। বিবাহৰ ভোজবোৰ আড়ম্বৰপূৰ্ণ আছিল আৰু সাধাৰণতে ৫–১০টা পদেৰে গঠিত হৈছিল। ইয়াত শ্বাৰ্ক মাছৰ ফিন, এবেলোন, লবষ্টাৰ, পাৰ চৰাই, সামুদ্ৰিক তিয়ঁহ, চুইফট চৰাইৰ বাহ বা মাছৰ কণী আদি সামগ্ৰী চুপত বা খাদ্যৰ ওপৰত সজ্জা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এইবোৰে উৰ্বৰতাৰ প্ৰতীক বহন কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। স্থানীয় সুস্বাদু খাদ্যও পৰিৱেশন কৰা হৈছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাৰ পিতৃয়ে কইনাৰ পক্ষত আয়োজন কৰা বিবাহৰ ভোজ আৰু দুয়োটা ভোজত ব্যৱহৃত মদৰ খৰচ বহন কৰিছিল। দুটা পৃথক বিবাহৰ ভোজ আছিল: প্ৰথম আৰু মুখ্য ভোজ কইনাৰ পক্ষত আৰু দ্বিতীয়, সৰু ভোজ দৰাৰ পক্ষত অনুষ্ঠিত হৈছিল। বিবাহ অনুষ্ঠানটো প্ৰায়ে দম্পতীৰ পছন্দৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল যদিও বিবাহৰ ভোজ আছিল কইনা আৰু দৰাক ডাঙৰ-দীঘল কৰা লোকসকলৰ প্ৰতি কৃতজ্ঞতা আৰু ধন্যবাদ জ্ঞাপনৰ এক উপায়। ইয়াৰ লগতে দুয়োপক্ষৰ আত্মীয়সকলে যাতে ইজনে সিজনক লগ পায় সেয়াও নিশ্চিত কৰা হৈছিল। সেয়ে জ্যেষ্ঠসকলৰ প্ৰতি সন্মান দেখুৱাবলৈ বিবাহৰ ভোজ সাধাৰণতে আনুষ্ঠানিক আৰু পৰম্পৰাগতভাৱে অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল, যাতে বয়সস্থ প্ৰজন্মে অধিক স্বাচ্ছন্দ্য অনুভৱ কৰে। বিবাহৰ দিনৰ নিশা কিছুমান ঠাইত আত্মীয় বা বন্ধুসকলে নৱদম্পতীক ধেমালি কৰাৰ ৰীতি আছিল। এই আচৰণ কিছু হুলস্থূলীয়া যেন লাগিলেও ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল কইনা আৰু দৰাক লাজ এৰাই ইজনে সিজনৰ সৈতে অধিক পৰিচিত হ'বলৈ সহায় কৰা। বিবাহৰ তৃতীয় দিনা নৱদম্পতী কইনাৰ পিতৃ-মাতৃৰ ঘৰলৈ উভতি গৈছিল। তাত আত্মীয়সকলক লৈ আয়োজন কৰা ভোজেৰে তেওঁলোকক আদৰণি জনোৱা হৈছিল (সৰু ভোজ)।

আধুনিক ৰীতি-নীতি

১৯৯০ৰ দশকৰ শেষৰ পৰা এটা বিস্তৃত বিবাহৰ ফটো এলবাম প্ৰস্তুত কৰাটো জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে। এই এলবাম সাধাৰণতে ফটোগ্ৰাফী ষ্টুডিঅ'ত তোলা বহু ছবি লৈ গঠিত হয়।^২৩ এলবামত সাধাৰণতে বিভিন্ন ঠাইত বিভিন্ন পোছাক পিন্ধা কইনা আৰু দৰাৰ বহু ছবি থাকে। ছিংগাপুৰত এই পোছাকসমূহৰ ভিতৰত প্ৰায়ে বিভিন্ন সংস্কৃতিৰ বিবাহৰ পোছাক, যেনে আৰবীয় আৰু জাপানী বিবাহৰ পোছাকো থাকে। ইয়াৰ বিপৰীতে পশ্চিমীয়া বিবাহৰ ছবিৰ দৰে চীনা বিবাহৰ এলবামত প্ৰকৃত বিবাহ অনুষ্ঠান বা বিবাহৰ ছবি নাথাকে।

মেণ্ডাৰিন চীনা ভাষাত 盲年, অৰ্থাৎ 'অন্ধ বছৰ'ত বসন্তৰ প্ৰথম দিন নাথাকে। সেই সময়ক বিবাহ কৰা বা ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰাৰ বাবে অশুভ সময় বুলি গণ্য কৰা হয়।^২৪ তাৰ আগৰ বছৰত বসন্তৰ দুটা প্ৰথম দিন আছিল।

শেহতীয়া বছৰসমূহত কনফুচীয় বিবাহৰ ৰীতি-নীতি চীনা দম্পতীসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে। এই অনুষ্ঠানসমূহত, যিবোৰ ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত ভিত্তি নথকা সাম্প্ৰতিক উদ্ভাৱন, কইনা আৰু দৰাই ভোজৰ হলত ওলমাই থোৱা কনফুচিয়াছৰ এখন ডাঙৰ প্ৰতিকৃতিৰ সন্মুখত মূৰ দোঁৱাই সন্মান জনায় আৰু বিবাহৰ সহায়ক আৰু দম্পতী নিজেও পৰম্পৰাগত চীনা পোছাক পিন্ধে।^২৫

কইনা আৰু দৰা বিবাহকক্ষত সোমোৱাৰ আগতে তেওঁলোকে বিবাহৰ পাত্ৰ বিনিময় কৰে আৰু তলত দিয়া ধৰণে আনুষ্ঠানিকভাৱে মূৰ দোঁৱায়:^২৬

1. প্ৰথম মূৰ দোঁৱোৱা – আকাশ আৰু পৃথিৱী
2. দ্বিতীয় মূৰ দোঁৱোৱা – পূৰ্বপুৰুষ
3. তৃতীয় মূৰ দোঁৱোৱা – পিতৃ-মাতৃ
4. চতুৰ্থ মূৰ দোঁৱোৱা – স্বামী বা পত্নী

পৰম্পৰাগত বিবাহ-বিচ্ছেদৰ প্ৰক্ৰিয়া

পৰম্পৰাগত চীনা সমাজত বিবাহ ভংগ কৰাৰ তিনিটা প্ৰধান উপায় আছিল।

প্ৰথমটো আছিল দোষবিহীন বিবাহ-বিচ্ছেদ। টাং বিধি অনুসৰি, আইন সংহিতা, টাং ৰাজবংশৰ (৬১৮–৯০৭) আইন সংহিতা, ব্যক্তিগত অসামঞ্জস্যৰ বাবে বিবাহ ভংগ কৰিব পাৰিছিল, যদিহে স্বামীয়ে বিবাহ-বিচ্ছেদৰ পত্ৰ লিখিছিল।

দ্বিতীয়টো, (義絕) আছিল ৰাষ্ট্ৰৰ নিৰ্দেশত বিবাহ বাতিল কৰা। ইয়াক তেতিয়া প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল যেতিয়া কোনো এজন স্বামী বা পত্নীয়ে আনজন বা তেওঁৰ বংশৰ বিৰুদ্ধে গুৰুতৰ অপৰাধ কৰিছিল (যাৰ সংজ্ঞা বিভিন্ন আছিল আৰু সাধাৰণতে পত্নীৰ ক্ষেত্ৰত অধিক বিস্তৃত আছিল)। যদি অপৰাধমূলক বিবাহ-বাতিল (義絕)ৰ পৰিস্থিতি সৃষ্টি হোৱাৰ পিছতো দম্পতীয়ে নিজে বিবাহ-বিচ্ছেদৰ উদ্যোগ নলয়, তেন্তে ৰাষ্ট্ৰই হস্তক্ষেপ কৰি তেওঁলোকক বিবাহ-বিচ্ছেদ কৰিবলৈ বাধ্য কৰিছিল। কোনোপক্ষই বিবাহ-বিচ্ছেদ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে, আইনে সেইপক্ষৰ অপৰাধমূলক দায়বদ্ধতাৰ তদন্ত কৰি এবছৰৰ কাৰাদণ্ড দিব লাগিছিল। বিবাহ-বিচ্ছেদৰ সিদ্ধান্ত হোৱাৰ পিছত তেওঁলোক পুনৰ একত্ৰিত হ'ব নোৱাৰিছিল।^২৭

তৃতীয়টো আছিল পাৰস্পৰিক বিবাহ-বিচ্ছেদ (和離)। ইয়াত স্বামী আৰু পত্নী দুয়োৰে বিবাহ-বিচ্ছেদ কৰাৰ অধিকাৰ আছিল। ইয়াৰ বাবে দুয়োৰে সন্মতিৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। এই পদ্ধতিয়ে স্বামী আৰু পত্নী দুয়োৰে নিজৰ আৰু নিজৰ সম্পত্তি ৰক্ষা কৰাৰ সমান অধিকাৰ নিশ্চিত কৰিছিল। ইয়াৰদ্বাৰা দায়িত্বৰ ধাৰণাও অধিক শক্তিশালী হৈছিল। বিবাহ-বিচ্ছেদক ইজনে সিজনৰ প্ৰতি থকা এক দায়িত্ব হিচাপে দেখা হৈছিল আৰু দেশ বা চৰকাৰে সাধাৰণতে হস্তক্ষেপ কৰা নাছিল।^২৮

শেষত, স্বামীয়ে একপক্ষীয়ভাৱে বিবাহ-বিচ্ছেদ ঘোষণা কৰিব পাৰিছিল। আইনগতভাৱে স্বীকৃতি পাবলৈ তলৰ সাতটা কাৰণৰ (七出) এটাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বিবাহ-বিচ্ছেদ কৰিব লাগিছিল:

• পত্নীয়ে শাহু-শহুৰৰ প্ৰতি আনুগত্য নেদেখুৱায় (不順舅姑)। ইয়াৰ ফলত শাহু-শহুৰে দুয়ো সংগীৰ ইচ্ছাৰ বিৰুদ্ধে বিবাহ ভংগ কৰিবলৈ সক্ষম হ'ব পাৰিছিল।
• তাই পুত্ৰ সন্তান জন্ম দিব নোৱাৰে (無子)।
• তাই অশালীন বা ব্যভিচাৰী (淫)।
• তাই ঈৰ্ষাপৰায়ণ (妒)। ইয়াৰ ভিতৰত স্বামীয়ে অতিৰিক্ত পত্নী বা উপপত্নী গ্ৰহণ কৰাত আপত্তি কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত।
• তাইৰ কোনো গুৰুতৰ ৰোগ আছে (有惡疾)।
• তাই অধিক কথা কয় বা পৰচৰ্চা কৰে (口多言)।
• তাই চুৰি কৰে (竊盜)।

অৱশ্যে তিনিটা স্পষ্ট ব্যতিক্ৰম (三不去) আছিল, যাৰ অধীনত ওপৰত উল্লেখ কৰা সাতটা কাৰণৰ যিকোনো এটা থাকিলেও একপক্ষীয় বিবাহ-বিচ্ছেদ নিষিদ্ধ আছিল:

• তাইৰ উভতি যাবলৈ কোনো পৰিয়াল নাই (有所取無所歸)।
• তাই শাহু-শহুৰৰ কোনো এজনৰ মৃত্যুত সম্পূৰ্ণ তিনিবছৰ শোক পালন কৰিছিল (與更三年喪)।
• বিবাহৰ সময়ত স্বামী দৰিদ্ৰ আছিল আৰু এতিয়া ধনী হৈছে (前貧賤後富貴)।

একপক্ষীয় বিবাহ-বিচ্ছেদ সম্পৰ্কীয় ওপৰৰ আইন টাং ৰাজবংশৰ সময়ৰপৰা চীনৰ দেৱানী বিধিৰ (চতুৰ্থ খণ্ড) পঞ্চম অধ্যায়ত ১৯৩০ চনত আইনখন সম্পূৰ্ণৰূপে বাতিল নোহোৱালৈকে বলবৎ আছিল।^২৯

সমসাময়িক চীনত বিবাহ-বিচ্ছেদ

১৯৪৯ চনত চীন প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছত দেশখনৰ নতুন বিবাহ আইনতো আইনগত বিবাহ-বিচ্ছেদৰ স্পষ্ট ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। নাৰীসকলক স্বামীৰপৰা বিবাহ-বিচ্ছেদ বিচৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছিল আৰু বহু নাৰীয়ে সেয়া কৰিছিল, যাৰ ফলত বিশেষকৈ গ্ৰাম্য পুৰুষসকলৰ মাজত প্ৰতিৰোধৰ সৃষ্টি হৈছিল। কে এন জনছনে জনাইছিল যে মধ্য-উত্তৰ চীনত বিবাহ-বিচ্ছেদ বিচৰাৰ বাবে বা বিবাহ-বিচ্ছেদৰপৰা বাধা দিয়াৰ ফলত আত্মহত্যা কৰাৰ বাবে দহ হাজাৰ হাজাৰ নাৰী নিহত হৈছিল।^৩০

মাও যুগত (১৯৪৯–১৯৭৬) বিবাহ-বিচ্ছেদ বিৰল আছিল, কিন্তু সংস্কাৰৰ পিছৰ যুগত ই অধিক সহজ আৰু সাধাৰণ হৈ পৰিছে। ইউ এছ চি চীন-আমেৰিকা প্ৰতিষ্ঠানৰ এটা প্ৰবন্ধ অনুসৰি ২০০৬ চনত বিবাহ-বিচ্ছেদৰ হাৰ প্ৰতি ১,০০০ জনত প্ৰায় ১.৪ আছিল, যিটো ১৯৯০ চনৰ তুলনাত প্ৰায় দুগুণ আৰু ১৯৮২ চনৰ তুলনাত তিনিগুণতকৈও অধিক। তথাপি চীনৰ বিবাহ-বিচ্ছেদৰ হাৰ আমেৰিকাৰ তুলনাত আধাতকৈও কম।^৩১ বিবাহ প্ৰতিষ্ঠানৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল ২০০১ চনত বিবাহ আইনত কৰা সংশোধন, যিয়ে বিবাহ-বিচ্ছেদৰ আবেদন প্ৰক্ৰিয়া সংক্ষিপ্ত কৰিছিল আৰু বিবাহ-বিচ্ছেদৰ বৈধ কাৰণসমূহ যোগ কৰিছিল, যাৰ ভিতৰত বিবাহিত দম্পতীৰ মাজত বিশ্বাসযোগ্যতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। বিবাহৰ সময়ত অবিশ্বাসী প্ৰেম-সম্পৰ্কৰ বাবে বৃদ্ধি পোৱা বিবাহ-বিচ্ছেদৰ প্ৰতিক্ৰিয়া জনসাধাৰণৰ মাজলৈ আহিছিল।^৩২ বিবাহ-বিচ্ছেদৰ হাৰ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে জনসাধাৰণৰ আলোচনা আৰু চৰকাৰী সংস্থাসমূহে বহু দম্পতীয়ে বিবাহ ৰক্ষা কৰিবলৈ যথেষ্ট চেষ্টা নকৰাৰ বাবে সমালোচনা কৰিবলৈ ধৰিলে। ইয়াৰ উদাহৰণ হৈছে কিছুমান প্ৰদেশৰ বিবাহ পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ত স্থাপন কৰা নতুন 'বিবাহ-বিচ্ছেদৰ মধ্যৱৰ্তী কক্ষ'। এই কক্ষত দম্পতীয়ে বিবাহ-বিচ্ছেদৰ আবেদন প্ৰক্ৰিয়াৰ এটা পৰ্যায় হিচাপে সাধাৰণতে ৩০ দিন অপেক্ষা কৰে আৰু তেওঁলোকক বিষয়বোৰ আলোচনা কৰি বিবাহক আন এটা সুযোগ দিয়াৰ কথা বিবেচনা কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হয়।^৩৩ তথাপি এনে ঘটনাই চীনত বিবাহ-বিচ্ছেদৰ হাৰ হ্ৰাস কৰা নাই।

২০০১ চনত সংশোধিত বিবাহ আইনৰ ৩২নং ধাৰাতো সংশোধন কৰা হৈছিল। বিবাহিত পক্ষসমূহে তলৰ কাৰণসমূহ দেখুৱাই বিবাহ-বিচ্ছেদৰ বাবে আবেদন কৰিব পাৰে:

• দ্বৈত বিবাহ বা বিবাহিত ব্যক্তিয়ে তৃতীয় কোনো ব্যক্তিৰ সৈতে একেলগে বাস কৰা;
• ঘৰুৱা হিংসা বা কোনো পৰিয়ালৰ সদস্যই আন সদস্যক নিৰ্যাতন কৰা আৰু এৰি যোৱা;
• বাৰে বাৰে বুজোৱাৰ পিছতো শুধৰাব নোৱাৰা জুৱা খেলা বা নিচাযুক্ত দ্ৰব্যৰ আসক্তিৰ দৰে বেয়া অভ্যাস;
• অসামঞ্জস্যৰ বাবে হোৱা পৃথক বাস, যি সম্পূৰ্ণ দুবছৰ ধৰি চলি থাকে;
• পাৰস্পৰিক মৰমৰ সম্পৰ্ক নোহোৱা কৰাৰ আন যিকোনো পৰিস্থিতি।

একপত্নীত্ব

প্ৰাচীন চীনত এগৰাকী নাৰীৰ সামাজিক মৰ্যাদা পুৰুষৰ তুলনাত ভাল নাছিল। নাৰীয়ে কেৱল স্বামীৰ আজ্ঞা মানি তেওঁৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব পাৰিছিল। স্বামীজন কৃষক, ব্যৱসায়ী বা বিষয়া যিয়েই নহওক, তাই তেওঁৰ শ্ৰেণীৰ অংশীদাৰ আছিল। তাই পিন্ধিব পৰা পোছাক আৰু পালন কৰিবলগীয়া আচাৰ-ব্যৱহাৰ স্বামীৰ পটভূমি আৰু কৃতিত্বৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।^২২ স্বামীৰ মৃত্যু হ'লে তাই পুনৰ বিবাহ কৰিব পাৰিছিল, কিন্তু ইয়াক অশোভনীয় বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। বিধৱাৰ পুনৰ্বিবাহৰ বিৰুদ্ধে নব্য-কনফুচীয় মতবাদীসকলৰ বিৰোধিতা ঝু ছিৰ বহুল উদ্ধৃত এটা কথাত প্ৰকাশ পাইছিল: "ভোকত মৃত্যুবৰণ কৰাটো সৰু কথা, কিন্তু নিজৰ নীতি হেৰুৱাটো ডাঙৰ কথা।" ^৩৪ তদুপৰি চৰকাৰে বিধৱাৰ পুনৰ্বিবাহৰ বিৰুদ্ধেও ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, "ৰাজ্যই পুনৰ্বিবাহ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা নাৰীসকলক সন্মান জনাবলৈ স্মাৰক তোৰণ নিৰ্মাণ কৰি বিধৱাৰ পুনৰ্বিবাহৰ বিৰুদ্ধে নব্য-কনফুচীয় মনোভাব শক্তিশালী কৰিছিল। ১৩০৪ চনত য়ুয়ান ৰাজবংশৰ চৰকাৰে ঘোষণা কৰিছিল যে ত্ৰিছ বছৰৰ আগতে বিধৱা হোৱা আৰু পঞ্চাশ বছৰ বয়সলৈকে সতী বিধৱা হৈ থকা সকলো নাৰীক এনে সন্মান দিয়া হ'ব। মিং আৰু ছিং ৰাজবংশেও এই প্ৰথা অব্যাহত ৰাখিছিল।" ^৩৪

সতী বিধৱাৰ গুণ নাৰীসকলৰ বাবে লিখা নিৰ্দেশনা, যেনে নু লুন ইউ (নাৰীৰ বাবে নীতি-কথা),ৰ জৰিয়তে প্ৰশংসিত হৈছিল।^৩৪ এজন পুৰুষৰ কেৱল এগৰাকী পত্নী থাকিব পাৰিছিল যদিও বহু উপপত্নী ৰাখিব পাৰিছিল আৰু পত্নীৰ আগতে পত্নীৰ মৃত্যু হ'লে আন এগৰাকীক নতুন পত্নী হিচাপে বিবাহ কৰিব পাৰিছিল। সাধাৰণ উচ্চপদস্থ ব্যক্তিসকলৰো কেৱল এগৰাকী পত্নী আছিল যদিও বহু উপপত্নী আছিল।

ভগ্নী-বিবাহ

ভগ্নী-বিবাহ এনে এক প্ৰথা য'ত এজন পুৰুষে নিজৰ পত্নীৰ ভগ্নী বা ভগ্নীসকলক বিবাহ কৰে। পিছত ইয়াৰ পৰিসৰ তাইৰ সম্পৰ্কীয় ভগ্নী বা একে বংশগোষ্ঠীৰ নাৰীলৈও বিস্তাৰিত হৈছিল। চীনা নামটো হৈছে 妹媵 (妹=সৰু ভগ্নী, 媵=সহ-পত্নী/উপপত্নীত্ব)। প্ৰথম পত্নীক বিবাহ কৰাৰ সময়তে বা পিছত পত্নী জীয়াই থকা অৱস্থাত বা পত্নীৰ মৃত্যুৰ পাছতো এই বিবাহ হ'ব পাৰিছিল। চৌ ৰাজবংশৰ (১০৪৫–২৫৬ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) অভিজাতসকলৰ মাজত এই প্ৰথা সঘনাই দেখা গৈছিল আৰু পিছৰ সময়তো ইয়াৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।

সমমৰ্যাদাৰ একাধিক পত্নী

• কিছুমান তুলনামূলকভাৱে সৰু ৰাজবংশৰ সম্ৰাটৰ একাধিক সম্ৰাজ্ঞী থকাৰ কথা জনা যায়।
• বিশেষ পৰিস্থিতিৰ ফলত এনে হ'ব পাৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, যুদ্ধৰ সময়ত এজন পুৰুষ তেওঁৰ পত্নীৰপৰা পৃথক হৈ গৈছিল আৰু ভুলকৈ ভাবিছিল যে তাইৰ মৃত্যু হৈছে। তেওঁ পুনৰ বিবাহ কৰিছিল আৰু পিছত প্ৰথম পত্নী জীয়াই থকা বুলি জানিব পাৰিছিল। তেওঁলোক পুনৰ একত্ৰিত হোৱাৰ পিছত দুয়োগৰাকী পত্নীক স্বীকৃতি দিয়া হ'ব পাৰিছিল।
• ছিয়ানলুং সম্ৰাটে ছিং ৰাজবংশত পৰিয়ালৰ আন এটা শাখাৰ বাবে উত্তৰাধিকাৰী জন্ম দিয়াৰ বিশেষ উদ্দেশ্যে বহুবিবাহৰ অনুমতি দিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। ইয়াক "একাধিক উত্তৰাধিকাৰ" (兼祧) বুলি কোৱা হৈছিল। যদি কোনো পুৰুষ তেওঁৰ পিতৃৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ আছিল আৰু তেওঁৰ খুৰাকৰ কোনো পুত্ৰ নাছিল, তেন্তে পাৰস্পৰিক সন্মতিৰে তেওঁ অতিৰিক্ত পত্নী বিবাহ কৰিব পাৰিছিল। এই মিলনৰপৰা জন্ম লোৱা পুৰুষ সন্তানজন খুৰাকৰ নাতি আৰু উত্তৰাধিকাৰী হৈছিল। অতিৰিক্ত খুৰাকৰ ক্ষেত্ৰতো এই প্ৰক্ৰিয়া পুনৰাবৃত্তি কৰিব পৰা গৈছিল।

পৰিয়ালৰ নাম আগবঢ়াই নিবলৈ পুৰুষ সন্তানৰ পৰম্পৰাগত আকাংক্ষাৰ উপৰি এই অনুমতিয়ে সম্ৰাটে নিজেই সৃষ্টি কৰা এটা সমস্যাৰ আংশিক সমাধানো কৰিছিল। তেওঁ শেহতীয়াকৈ পিতৃৰ বংশৰ বাহিৰৰ সকলো উত্তৰাধিকাৰৰ ৰূপ নিষিদ্ধ কৰিছিল, আনহাতে চীনা আত্মীয়তাত উপযুক্ত উত্তৰাধিকাৰৰ ব্যৱস্থা বজাই ৰাখিব বিচাৰিছিল। সেয়ে পুত্ৰ নথকা দম্পতীয়ে বিস্তৃত পৰিয়ালৰ ভিতৰৰপৰা কোনো পুত্ৰক দত্তক ল'ব নোৱাৰিছিল। তেওঁলোকে হয় বাহিৰৰপৰা দত্তক ল'বলগীয়া হৈছিল (যি বহুতে পৰিয়ালৰ সম্পদ সম্পৰ্ক নথকা "বাহিৰৰ লোক"ক দিয়াৰ দৰে বুলি ভাবিছিল), নহয় উত্তৰাধিকাৰী নথকা হ'ব লাগিছিল। স্বামীৰ ভাতৃৰ পুত্ৰ থাকিলে একাধিক উত্তৰাধিকাৰৰ বিবাহে এই সমস্যাৰপৰা ওলাই অহাৰ এটা উপায় দিছিল।

ৰুজুই বিবাহ

ৰুজুই (入贅) প্ৰথা তেতিয়া প্ৰযোজ্য হৈছিল যেতিয়া তুলনামূলকভাৱে ধনী পৰিয়াল এটাৰ কোনো পুৰুষ উত্তৰাধিকাৰী নাছিল আৰু দৰিদ্ৰ পৰিয়াল এটাৰ একাধিক পুৰুষ সন্তান আছিল। এনে পৰিস্থিতিত দৰিদ্ৰ পৰিয়ালৰ এজন পুৰুষ, সাধাৰণতে সৰু ভাতৃজন, ধনী পৰিয়াললৈ বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল যাতে তেওঁলোকৰ বংশধাৰা অব্যাহত থাকে। ৰুজুই (আক্ষৰিক অৰ্থত, 'অপ্ৰয়োজনীয় হৈ পৰা পুৰুষ') বিবাহত সন্তানসকলে পত্নীৰ উপাধি গ্ৰহণ কৰিছিল।^৩৫

উপপত্নীত্ব

প্ৰাচীন চীনত উপপত্নীত্ব অতি সাধাৰণ আছিল আৰু সামৰ্থ্য থকা পুৰুষসকলে সাধাৰণতে উপপত্নী কিনি পত্নীৰ উপৰি নিজৰ ঘৰলৈ লৈ আহিছিল। "উপপত্নী" হিচাপে অনুবাদ কৰা চীনা সাধাৰণ শব্দটোৰ অৰ্থ "উপপত্নী: মোৰ আৰু তোমাৰ দাসী।" পৰিয়ালৰ স্তৰবিন্যাসত প্ৰধান পত্নী (দিছি) স্বামীৰ পিছতেই দ্বিতীয় স্থানত আছিল, আনহাতে উপপত্নী সদায় পত্নীতকৈ নিম্ন স্থানত আছিল, যদিও স্বামীৰ সৈতে তেওঁৰ সম্পৰ্ক অধিক ঘনিষ্ঠ হ'ব পাৰিছিল।^২২ উপপত্নীত্বত থকা নাৰীসকলক (妾) অধীন বুলি গণ্য কৰা হৈছিল আৰু পত্নী থাকিলে তেওঁৰ অধীনত থাকিব লাগিছিল।^৩৬ এই নাৰীসকলক আনুষ্ঠানিক বিবাহ অনুষ্ঠানত বিবাহ কৰা হোৱা নাছিল, সম্পৰ্কত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ কম আছিল আৰু তেওঁলোকক ইচ্ছামতে বিবাহ-বিচ্ছেদ কৰিব পৰা গৈছিল। তেওঁলোক সাধাৰণতে নিম্ন সামাজিক মৰ্যাদাৰ আছিল বা দাসী হিচাপে কিনি অনা হৈছিল।

পিতৃ-মাতৃৰ অংশগ্ৰহণৰ প্ৰয়োজন হোৱা আনুষ্ঠানিক বিবাহ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবে পলাই যোৱা নাৰীসকলো উপপত্নী হ'ব পাৰিছিল।

উপপত্নীৰ সংখ্যা কেতিয়াবা নিয়ন্ত্ৰিত আছিল আৰু পুৰুষজনৰ মৰ্যাদা অনুসৰি ভিন্ন হৈছিল। প্ৰাচীন চীনত উচ্চ সামাজিক মৰ্যাদাৰ পুৰুষে প্ৰায়ে কেইবাগৰাকীও উপপত্নীক ভৰণ-পোষণ কৰিছিল আৰু চীনা সম্ৰাটসকলৰ প্ৰায় সদায় কেইবা ডজন, আনকি কেইবা শ ৰাজকীয় উপপত্নী আছিল।^৩৭

বহুপুৰুষ বিবাহ

বহুপুৰুষ বিবাহ হৈছে এগৰাকী নাৰীৰ একাধিক স্বামী থকাৰ প্ৰথা। পৰম্পৰাগত চীনা সমাজত, বিশেষকৈ ধনী অভিজাত শ্ৰেণীৰ মাজত, এই প্ৰথা অস্বাভাৱিক নাছিল আৰু ১৯৭১ চনলৈকে হংকংত ই আইনসন্মত আছিল। মিং ৰাজবংশত সংকলিত বিভিন্ন তথ্যৰ এখন সংকলনত বৰ্তমানৰ ঝেজিয়াং প্ৰদেশৰ উপকূলীয় অঞ্চলৰ শৌজিন'আও নামৰ এখন গাঁৱৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল, য'ত ভাতৃসকলে একেগৰাকী নাৰীক বিবাহ কৰাটো প্ৰথা আছিল। আচলতে আৰ্থিক সুৰক্ষাৰ কাৰণে পত্নীগৰাকীয়ে এই ব্যৱস্থাকে পছন্দ কৰিছিল। শোৱনি-কোঠাৰ বাহিৰত ওলোমাই থোৱা ৰুমালেৰে স্বামীসকলে কাৰ পাল পৰিছে সেইটো জনাইছিল।^৩৮

য়ুন্নানত পুমি সমাজ পৰম্পৰাগতভাৱে পিতৃ-মাতৃয়ে বন্দোবস্তু কৰা বহিৰ্বিবাহী বংশগোষ্ঠীৰদ্বাৰা সংগঠিত আছিল। একে বংশৰ ভিতৰত আৰু ক্ৰছ-কাজিনৰ মাজত বিবাহ নিষিদ্ধ আছিল। বৰ্তমান বিবাহৰ ধৰণ আৰু ৰীতিত যথেষ্ট বৈচিত্ৰ্য আছে। কিছুমান অঞ্চলত আন জাতিগোষ্ঠীৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ সাধাৰণ, আন কিছুমানত সেয়া কম। পুমিসকলৰ মাজত কিছু বহুপুৰুষ বিবাহো আছে। মছুওসকলৰ ওচৰত বাস কৰা পুমিসকলে তেওঁলোকৰ কিছুমান বিবাহৰ ৰীতি গ্ৰহণ কৰিছে। সাধাৰণতে বিবাহ পিতৃগৃহকেন্দ্ৰিক আছিল আৰু পুৰুষসকলে সম্পত্তি উত্তৰাধিকাৰ হিচাপে পাইছিল। কিন্তু মছুও-অধ্যুষিত লুগু হ্ৰদ আৰু ইয়ংনিং অঞ্চলৰ ওচৰত পুমিসকলে যেন মছুওসকলৰ "ভ্ৰমণ বিবাহ"ৰ প্ৰথা গ্ৰহণ কৰিছিল, য'ত স্বামীয়ে ৰাতি পত্নীৰ ঘৰলৈ গৈছিল কিন্তু দিনত কাম কৰিবলৈ নিজৰ মাতৃগৃহলৈ উভতি গৈছিল। পুমি আৰু মছুওসকল একেলগে বাস কৰা অঞ্চলত দুয়ো গোষ্ঠীৰ মাজত আন্তঃবিবাহো অস্বাভাৱিক নাছিল।

ভাতৃভিত্তিক বহুপুৰুষ বিবাহ তিব্বতত পৰিয়ালৰ পুৰুষ উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ মাজত পৰিয়ালৰ সম্পদ বিভক্ত হোৱাত বাধা দিয়াৰ এক উপায় হিচাপে ব্যাপকভাৱে গণ্য কৰা হয়। পৰিয়ালৰ সম্পদ সংৰক্ষণৰ কৌশল হিচাপে তিব্বতীয় বহুপুৰুষ বিবাহে ইউৰোপীয় পৰিয়াল ব্যৱস্থাৰ দৰে একে লক্ষ্য পূৰণ কৰে, কিন্তু একেবাৰে বেলেগ ধৰণে। গৱেষকসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে তিব্বতত বহুপুৰুষ বিবাহৰ বিকাশৰ কাৰণ হ'ল, ই হিমালয়ৰ সীমিত কৃষিভূমিৰ সম্পূৰ্ণ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ পৰিয়ালক যথেষ্ট পুৰুষ শ্ৰমিক প্ৰদান কৰে, জনসংখ্যা নিয়ন্ত্ৰণৰ উপায় হিচাপে কাম কৰে বা সামন্তীয় তিব্বতীয় শাসকসকলক দিবলগীয়া কৰ কম কৰাৰ উপায় হিচাপে কাম কৰে। তিব্বতীয় বহুপুৰুষ বিবাহ কিয় প্ৰচলিত তাৰ অধিক বিশ্বাসযোগ্য ব্যাখ্যা নেন্সি ই. লেভিনে আগবঢ়াইছে। তেওঁৰ মতে বহুপুৰুষ বিবাহে এটা পৰিয়ালক বৃহৎ শ্ৰমিক শক্তি প্ৰদান কৰে, যাৰ ফলত পৰিয়ালটোৱে তিব্বতৰ অৰ্থনীতিৰ তিনিটা ক্ষেত্ৰ—কৃষি, পশুপালন আৰু বাণিজ্য—একে সময়তে আৰু ব্যাপকভাৱে চলাব পাৰে (১৯৮৮)। যিহেতু তিব্বতীয় বহুপুৰুষ বিবাহে পৰিয়ালসমূহক ইমান গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰ্থনৈতিক সুবিধা প্ৰদান কৰে, সেয়ে ধৰি ল'ব পাৰি যে বহুপুৰুষ বিবাহ ভংগ হোৱাৰ কাৰণ মূলতঃ ব্যক্তিগত স্বাৰ্থ। লেভিন (১৯৮১) আৰু মেলভিন চি. গোল্ডষ্টেইন (১৯৮১)য়ে বিচাৰি পাইছে যে বহুপুৰুষ বিবাহ ভংগ হোৱাৰ কাৰণ সাধাৰণতে পৰিয়ালৰ সৰু ভাতৃসকল। ইয়াৰ কাৰণ আছিল পত্নীৰ সৈতে অসন্তুষ্টি, ডাঙৰ ভাতৃসকলতকৈ কম প্ৰজনন সফলতা, ব্যক্তিগত স্বাধীনতাৰ আকাংক্ষা বা বৃহৎ পৰিয়াল এটা চলাই নিয়াৰ অসুবিধা। গোল্ডষ্টেইন (১৯৮১)য়েও বিচাৰি পাইছে যে অপ্ৰত্যাশিত অৰ্থনৈতিক সুযোগ আহিলে ভাতৃসকলে বহুপুৰুষ বিবাহ এৰি যোৱাৰ সম্ভাৱনা বেছি।^৩৯

অতিৰিক্ত পঠন

• চীনৰ বিবাহ-বিচ্ছেদ আৰু পৃথক বাসৰ নিৰ্দেশিকা
• চীনত বৈবাহিক সম্পত্তি আৰু কৰ্প'ৰেট অংশীদাৰিত্বত স্বামী বা পত্নীৰ স্বাৰ্থ
• উল্ফ, আৰ্থাৰ পি. আৰু চিয়ে-শ্বান হুয়াং। ১৯৮৫। চীনত বিবাহ আৰু দত্তক গ্ৰহণ, ১৮৪৫–১৯৪৫। ষ্টেনফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন। চীনা বিবাহৰ এইখন আটাইতকৈ বিশদ নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণ।
• ডায়ামেণ্ট, নীল জে. ২০০০। পৰিয়ালৰ বিপ্লৱ: ১৯৪৯–১৯৬৮ চনৰ নগৰীয়া আৰু গ্ৰাম্য চীনত ৰাজনীতি, প্ৰেম আৰু বিবাহ-বিচ্ছেদ। কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন।
• উল্ফ, মাৰ্জেৰী। ১৯৮৫। পিছ পেলোৱা বিপ্লৱ: সমসাময়িক চীনৰ-নাৰী। ষ্টেনফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন।
• আলফৰ্ড, উইলিয়াম পি., "আপুনি খাইছেনে, আপুনি বিবাহ-বিচ্ছেদ কৰিছে নেকি? চীনত বিবাহৰ স্বাধীনতাৰ অৰ্থক লৈ বিতৰ্ক", আধুনিক চীনত স্বাধীনতাৰ ক্ষেত্ৰসমূহ (উইলিয়াম চি. কিৰ্বি সম্পা., ষ্টেনফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন, ২০০৪)।