জলকীয়া

জলকীয়া গুল্মজাতীয় গছত ধৰা জ্বলাগুণ থকা পাচলি; দৈনন্দিন খাদ্যৰ সোৱাদ বঢ়াবলৈ ই মছলা হিচাপেও বহুল ব্যৱহৃত। জলকীয়া কেঁচা, পকা আৰু শুকান—এই তিনিটা ৰূপত খোৱা হয়। বিশ্বজুৰি খাদ্যৰ লগতে পৰম্পৰাগত ঔষধি ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰতো জলকীয়াৰ উপস্থিতি লক্ষ্য কৰা যায়।

পৰিচয় আৰু ব্যৱহাৰ

জলকীয়াৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্য হ’ল ইয়াৰ জ্বলা গুণ, যাৰ বাবে বহু খাদ্যত ই সোৱাদ আৰু গন্ধৰ লগতে ঝাঁজ যোগ কৰে। কিছুমান বৰ্ণনাত জ্বলা নাই বা কম থকা ধৰণক “Capsicum” আৰু বেছি জ্বলাগুণ থকা ধৰণক “Chilli” বুলি পৃথককৈ উল্লেখ কৰা হৈছে। জলকীয়া সাধাৰণতে—

• কেঁচা অৱস্থাত (সেউজীয়া আদি)
• পকা অৱস্থাত (বিভিন্ন ৰঙৰ)
• শুকান কৰি (শুকান জলকীয়া)

খোৱা হয়।

উদ্ভৱ আৰু বিৱর্তন

জলকীয়াৰ আদিভূমি বলিভিয়া বুলি উল্লেখ আছে, আৰু প্ৰথম খেতি মেক্সিকোত আৰম্ভ হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে। দক্ষিণ আমেৰিকাৰ কিছু অংশত খেতি হোৱা প্ৰাৰম্ভিক স্ব-পৰগাছা শস্যসমূহৰ ভিতৰত জলকীয়া অন্যতম আছিল বুলিও উল্লেখ পোৱা যায়।

American Botanical Council (২০০০)ৰ তথ্য অনুসৰি উত্তৰ আৰু মধ্য আমেৰিকাত কমেও ৭০০০–৭৫০০ বছৰ আগতেই জলকীয়া খাদ্য আৰু ঔষধৰ ৰূপত ব্যৱহৃত হৈছিল। (বিতৰ্কিত) কিছুমান অনুসন্ধানত প্ৰায় ৬,০০০ বছৰ আগতে পূব-মধ্য মেক্সিকোৰ পৰা জলকীয়াৰ খেতিৰ আৰম্ভণি হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে। (বিতৰ্কিত) নিউয়ৰ্ক উদ্ভিদ উদ্যান প্ৰেছ (২০১৪) অনুসৰি হাইলেণ্ড বলিভিয়া, মধ্য মেক্সিকো আৰু আমাজনত স্বতন্ত্ৰভাৱে জলকীয়া খেতি হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।

বিশ্বজুৰি প্ৰচলন

কলম্বিয়ান এক্সচেঞ্জৰ পাছত জলকীয়াৰ বহু জাত বিশ্বজুৰি প্ৰচলিত হয়। পৰিব্ৰাজক কলম্বাছে জলকীয়া ইউৰোপলৈ আনিছিল বুলি উল্লেখ আছে। পশ্চিম ব্ৰাজিলৰ পৰা পৰ্তুগীজসকলে জলকীয়া আফ্ৰিকালৈ লৈ গৈছিল বুলি কোৱা হৈছে; তাৰ পাছত আফ্ৰিকাৰ পৰা উত্তমাশা অন্তৰীপ হৈ ভাৰতলৈ জলকীয়া আহে বুলি উল্লেখ আছে।

ভাৰতত জলকীয়াৰ প্ৰচলন ১৬শ শতিকাৰ পৰা বুলি কোৱা হৈছে। ভাৰতত জলকীয়াৰ প্ৰথম খেতি গোৱাত হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ১৬শ শতিকাৰ আগৰ ভাৰতীয় সাহিত্যত জলকীয়াৰ উল্লেখ নথকাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে; তদুপৰি বেদত জলকীয়াৰ উল্লেখ নাই বুলি স্পষ্টকৈ কোৱা হৈছে, আৰু আবুল ফজলৰ ‘আইন-ই-আকবৰী’তও জলকীয়াৰ উল্লেখ নাই বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, সংস্কৃত ‘মৰিছিকা’ শব্দটো জ্বলাগুণ থকা জালুক (pepper) বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।

বৰ্গীকৰণ আৰু প্ৰজাতি

জলকীয়া Solanaceae গোত্ৰৰ অন্তৰ্গত বুলি উল্লেখ আছে। এই গোত্ৰত ৫০ বিধতকৈ অধিক প্ৰজাতি আৰু বহু প্ৰকাৰ পোৱা যায় বুলি কোৱা হৈছে। জলকীয়াৰ বৈজ্ঞানিক নাম Capsicum Frutescens বুলি দিয়া হৈছে।

জলকীয়াৰ ভিতৰত কেপচিকাম এনুয়াম, গ্লেব্ৰিয়স্কুলাম, বেকেটাম, চাইনেন্স, ফ্ৰুটেচেন্স, পিউবেচেন্স আদি প্ৰজাতিৰ উল্লেখ আছে। বিশ্বত সৰ্বাধিক খেতি হোৱা ৫টা প্ৰজাতি বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে—

• Capsicum annuum
• C. frutescens
• C. Chinese
• C. pubescens
• C. baccatum

উত্তৰ আমেৰিকা আৰু ইউৰোপৰ বহু উৎপাদিত জাত Capsicum annuumৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এনুয়ামজাত জলকীয়াৰ ফলৰ ৰং বগা, হালধীয়া, ৰঙা, বেঙুনীয়া বা ক’লা হ’ব পাৰে। ভাৰতত মূলত খেতি হোৱা প্ৰজাতি ২টা বুলি উল্লেখ আছে—C. annuum আৰু C. frutescens।

উৎপাদন

২০১৯ চনত বিশ্বত কেঁচা সেউজীয়া জলকীয়াৰ উৎপাদন ৩৮ মিলিয়ন টন আছিল বুলি উল্লেখ আছে। উক্ত উৎপাদনৰ প্ৰায় আধা অংশ চীনে উৎপাদন কৰিছিল বুলি দিয়া তথ্য আছে।

পুষ্টিগুণ

দিয়া তথ্য অনুসৰি ১০০ গ্ৰাম জলকীয়াত তলত দিয়া উপাদানসমূহ উল্লেখ আছে—

• ভিটামিন A: ২৯২ IU
• ভিটামিন C: ১১.১ mg
• মেগনেছিয়াম: ২৪ mg
• আইৰণ: ১.২ mg
• কেলচিয়াম: ৩০ mg
• ফছফৰাছ: ৮০ mg
• প্ৰ’টিন: ২.৯ mg
• আঁহ: ৬৮ g
• কাৰ্বোহাইড্ৰেট: সামান্য

নাম আৰু লোকাচাৰ

ভাৰতত জলকীয়াৰ নামসমূহৰ ভিতৰত মৰিচ, ভজলুক, ভূঁই জালুক, লংকা, ভোজন ঠেলা আদি উল্লেখ আছে। কিছুমান স্থানীয় নাম হিচাপে কণ জলকীয়া, ফিৰিঙি জলকীয়া, আখি জলকীয়া, কৰ্দৈসিৰীয়া জলকীয়া আদি দিয়া হৈছে। আন কিছুমান নামৰ তালিকাত খুদ জলকীয়া, ধান জলকীয়া, মেম জলকীয়া, কৃষ্ণ জলকীয়া, ঘিঁউ জলকীয়া; সূৰ্যমুখী জলকীয়া, আম জলকীয়া, কুনকুনী জলকীয়া, মৈমনসিঙীয়া জলকীয়া, গাৰু জলকীয়া; আৰু ভোট জলকীয়া/বিহ জলকীয়া/ৰজা মৰিচ আদি উল্লেখিত।

দেশৰ বহু ঠাইত দুৱাৰৰ সন্মুখত নেমুৰ সৈতে জলকীয়া গাঁঠি ওলোমাই থোৱা দেখা যায় বুলি উল্লেখ আছে। এই প্ৰথাক নজৰ বট্টু বুলি কোৱা হয়। কিছুমানে একে অন্ধবিশ্বাস বুলি গণ্য কৰিলেও ই লোকবিশ্বাস ৰূপে চলি আছে বুলি উল্লেখ আছে। নতুনকৈ কিনা সৰু বাহনতেও কেতিয়াবা জলকীয়া ওলোমোৱা দেখা যায় বুলি কোৱা হৈছে।

উত্তৰাধিকাৰ

অসমৰ ভূত জলকীয়াই ভৌগোলিক চিনাক্তকৰণ (GI) লাভ কৰিছে। গিনিজ বিশ্ব ৰেকৰ্ডে ২০০৭ চনত ইয়াক তেতিয়াৰ বিশ্বৰ আটাইতকৈ জলা জলকীয়া বুলি স্বীকৃতি দিছিল বুলি উল্লেখ আছে।

আৰু চাওক

• আফ্ৰিকা
• ভাৰত
• গোৱা
• বেদ
• নজৰ বট্টু