জগদীশ ভাগৱতী

জগদীশ নটৱাৰলাল ভাগৱতী (জন্ম ২৬ জুলাই, ১৯৩৪) এজন ভাৰতীয়-আমেৰিকান অৰ্থনীতিবিদ আৰু তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী বাণিজ্য তত্ত্ববিদ। কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অৰ্থনীতি আৰু আইন বিভাগৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক আৰু বৈদেশিক সম্পৰ্ক পৰিষদৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতিৰ জ্যেষ্ঠ ফেলো। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য তত্ত্ব আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশত তেওঁ উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছে।

১৯৯১ চনৰ ভাৰতীয় অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰৰ বৌদ্ধিক পিতৃ হিচাপে তেওঁক গণ্য কৰা হয়। বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপনা কৰি থকাৰ সময়ত তেওঁৰ নামেৰে চকী এখন লোৱা আমেৰিকাৰ একাডেমীৰ কেইজনমান অধ্যাপকৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম। কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপকৰ পদবী লাভ কৰা মাত্ৰ ১০ জন পণ্ডিতৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম।^১ ভাগৱতীয়ে অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ৰাইজিং ছান, পদ্ম বিভূষণ, ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ ফ্ৰেংক ছেইডমেন ডিষ্টিংচড বঁটা, ছুইজাৰলেণ্ডৰ ফ্ৰিডম প্ৰাইজকে ধৰি বহুতো সন্মানীয় বঁটা লাভ কৰিছে। ^২

২০১৪ চনত ফাইনেন্সিয়েল টাইমছে তেওঁক “তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম উন্নত অৰ্থনীতিবিদ যিয়ে কেতিয়াও নোবেল বঁটা লাভ কৰা নাছিল” বুলি অভিহিত কৰিছিল। এই মতামত ন'বেল বঁটা বিজয়ী অৰ্থনীতিবিদ পল ক্ৰুগমেনকে ধৰি তেওঁৰ সমনীয়াসকলেও কয়, "মোৰ বাবে আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় কথাটো হ'ল জগদীশে বুজাই দিয়াৰ আগতে মানুহে একেবাৰে বুজি পোৱা নাছিল যে ব্যৱসায়িক অৰ্থনীতিৰ অনিয়মবোৰ নীতিৰ সৈতে কেনেদৰে জড়িত নোবেল।" ^৩

প্ৰাৰম্ভিক আৰু ব্যক্তিগত জীৱন

ভাগৱতীৰ জন্ম হৈছিল ১৯৩৪ চনত ব্ৰিটিছ ৰাজৰ সময়ত বম্বে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ এটা গুজৰাটী ভাষা পৰিয়ালত। ভাৰতীয় ন্যায়াধীশ নটৱাৰলাল এইচ ভাগৱতীৰ পুত্ৰ আৰু ভাৰতৰ প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ পি এন ভাগৱতী আৰু প্ৰখ্যাত স্নায়ুচাৰ্জন আৰু ভাৰতীয় নিউৰ’লজিকেল ছ’চাইটিৰ সভাপতি এছ এন ভাগৱতীৰ ভাতৃ।

ভাগৱতীয়ে ছেইণ্ট জেভিয়াৰ হাইস্কুলত পঢ়ি মুম্বাইৰ চিডেনহাম কলেজৰ পৰা বি কম লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ইংলেণ্ডলৈ গৈ কেম্ব্ৰিজৰ ছেইণ্ট জনছ কলেজত অধ্যয়ন কৰে আৰু ১৯৫৬ চনত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে বি এ (অৰ্থনীতিত) লাভ কৰে।১৯৫৭ চনৰ পৰা ১৯৫৯ চনৰ ভিতৰত অক্সফৰ্ডৰ নাফিল্ড কলেজত অধ্যয়ন কৰে।১৯৬৭ চনত তেওঁ মেছাচুচেটছ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন'লজিৰ পৰা অৰ্থনীতিত পি এইচ ডি লাভ কৰে, চাৰ্লছ পিণ্ডল কিণ্ডলবাৰ্গাৰৰ তত্বাৱধানত "ইণ্টাৰনেশ্যনেল ইকনমিক্সত ৰচনা" শীৰ্ষক থিছিছৰ সৈতে। তেওঁ অন্যান্য ঠাইৰ লগতে ছাচেক্স বিশ্ববিদ্যালয় আৰু ইৰাছমাছ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।

ভাগৱতীয়ে কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অৰ্থনীতিবিদ আৰু ৰাছিয়া বিশেষজ্ঞও পদ্ম দেশাইৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছে; তেওঁলোকৰ এগৰাকী ছোৱালী আছে। ১৯৭০ চনত ভাগৱতী আৰু দেশাইৰ যৌথ অ'ইচিডি অধ্যয়ন "ইণ্ডিয়া: প্লেনিং ফৰ ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েলাইজেচন" সেই সময়ত এক উল্লেখযোগ্য অৱদান আছিল।

কৰ্মজীৱন

পি এইচ ডি সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত ভাগৱতীয়ে ১৯৬১ চনত ভাৰতলৈ উভতি আহে, প্ৰথমে কলকাতাৰ ইণ্ডিয়ান ষ্টেটিষ্টিকিকেল ইনষ্টিটিউটত চমুকৈ অধ্যাপনা কৰে, তাৰ পিছত ১৯৬২ চনৰ পৰা ১৯৬৮ চনলৈ দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দিল্লী স্কুল অৱ ইকনমিক্সত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ অধ্যাপক হিচাপে কাম কৰে ১৯৮০ চনত।

১৯৮০ চনৰ পৰা তেওঁ কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত অৰ্থনীতি বিজ্ঞানৰ অধ্যাপনা কৰি আহিছে, য’ত তেওঁ আৰ্থাৰ লেহমান অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপক আৰু ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক আছিল আৰু পিছলৈ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক, অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপক আৰু আইন বিভাগৰ অধ্যাপক হৈছিল। কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপকৰ পদবী লাভ কৰা মাত্ৰ ১০ জন পণ্ডিতৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম।

ভাগৱতী নিউয়ৰ্কৰ কাউন্সিল অন ফৰেইন ৰিলেচনৰ ছিনিয়ৰ ফেলো, নেচনেল একাডেমী অৱ চাইন্স আৰু আমেৰিকান ফিল’চফিকেল ছ’চাইটিৰ সদস্য। বৰ্তমান তেওঁ হিউমেন ৰাইটছ ৱাচ (এছিয়া)ৰ একাডেমিক এডভাইজাৰী ব’ৰ্ড আৰু চেণ্টাৰ ফৰ চিভিল ছ’চাইটিৰ ব’ৰ্ড অৱ স্কোলাৰছত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।

তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীত অধিষ্ঠিত হৈছে, য’ত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বিশ্বায়নৰ বিশেষ উপদেষ্টা, আৰ্থাৰ ডাংকেলৰ অৰ্থনৈতিক নীতি উপদেষ্টা, শুল্ক আৰু বাণিজ্যৰ সাধাৰণ চুক্তিৰ সঞ্চালক প্ৰধান, বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থাৰ বহিঃ উপদেষ্টা হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। তেওঁ বিশ্ব ব্যৱসায় সংস্থাৰ ভৱিষ্যত সম্পৰ্কীয় বিশ্ব ব্যৱসায় সংস্থাৰ সঞ্চালক প্ৰধানৰ নিযুক্ত গোটৰ সদস্য হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।

আফ্ৰিকান দেশসমূহৰ মাজত অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা আৰু সংহতি ত্বৰান্বিত কৰাৰ অৰ্থনৈতিক কাৰ্যসূচী ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মহাসচিব কফি আন্নানৰ আফ্ৰিকা উন্নয়নৰ বাবে নতুন অংশীদাৰিত্বৰ পৰামৰ্শদাতা সমিতিৰ সদস্যও আছিল।

২০০৪ চনৰ মে’ মাহত কোপেনহেগেন কনচেনছাছ প্ৰজেক্টত অংশগ্ৰহণ কৰা বিশেষজ্ঞসকলৰ ভিতৰত ভাগৱতী অন্যতম।

২০০৬ চনত ভাগৱতীয়ে ব্ৰাজিলৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ফাৰ্নাণ্ডো হেনৰিক কাৰ্ডোছ’ৰ সৈতে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বাণিজ্য আৰু উন্নয়ন সন্মিলনৰ ভৱিষ্যত সম্পৰ্কীয় বিশিষ্ট ব্যক্তি গোট (UNCTAD)ৰ অংশ আছিল। ২০১০ চনৰ আৰম্ভণিতে ভাগৱতীয়ে ইণ্ডোনেছিয়াৰ ইনষ্টিটিউট ফৰ মাইগ্ৰেণ্ট ৰাইটছৰ এডভাইজাৰী ব’ৰ্ডত যোগদান কৰে। ^৪

বঁটা, সন্মান আৰু ধাৰাভাষ্য

• ইণ্ডিয়ান ইকন'মেট্ৰিক ছ'চাইটিৰ মহালানোবিছ স্মৃতি পদক (১৯৭৪)
• আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্সেছৰ ফেলো (১৯৮২)^৫
• আমেৰিকান ফিল'চফিকেল ছ'চাইটিৰ সদস্য (১৯৯৫)^৬
• আন্তৰ্জাতিক ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিত ছেইডমেন বিশিষ্ট বঁটা (১৯৯৮)
• পদ্ম বিভূষণ বঁটা (২০০০)
• ভাৰতীয় চেম্বাৰ অৱ কমাৰ্চৰ আজীৱন সাফল্য বঁটা (২০০৪)
• অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ৰাইজিং ছান, গোল্ড এণ্ড ছিলভাৰ ষ্টাৰ (২০০৬)
• ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ সদস্য (২০১২)^৭

গ্ৰন্থসমূহ

• Jagdish Bhagwati, Arvind Panagariya. (2013). Why Growth Matters: How Economic Growth in India Reduced Poverty and the Lessons for Other Developing Countries. PublicAffairs. ISBN 978-1610392716
• Jagdish Bhagwati, Arvind Panagariya. (2013). India's Tryst with Destiny: Debunking the Myths that Undermine Progress and Addressing New Challenges. HarperCollins. ISBN 978-9350295854
• Jagdish Bhagwati. (2008). Termites in the Trading System: How Preferential Agreements Undermine Free Trade. Oxford University Press. ISBN 978-0195331653
• Jagdish Bhagwati. (2007). In Defense of Globalization. Oxford University Press. ISBN 978-0195330939
• Bhagwati, Jagdish. (2003). Free Trade Today. Princeton University Press. ISBN 978-0691117300
• Jagdish Bhagwati. (2002). The Wind of the Hundred Days: How Washington Mismanaged Globalization. MIT Press. ISBN 0262523272
• James H. Mathis, Jagdish Bhagwati (Foreword). (2002). Regional Trade Agreements in the GATT/WTO: Article XXIV and the Internal Trade Requirement. Norwell/TMC Asser Press. ISBN 9067041394
• (1996). Fair Trade and Harmonization, Vol. 1: Economic Analysis. MIT Press. ISBN 0262024012
• Jagdish N. Bhagwati (editor) (1977) The New International Economic Order: The North-South Debate . .
• Jagdish N. Bhagwati. (1972). Economics and World Order from the 1970s to the 1990s. Macmillan. ISBN 978-0029034705

প্ৰবন্ধ

• Bhagwati, Jagdish. (March 1964). The Pure Theory of International Trade: A Survey. The Economic Journal. পৃ. 1–84
• Bhagwati, Jagdish. (November 1993). The Case for Free Trade. Scientific American. পৃ. 18–23
• Bhagwati, Jagdish. (Fall 2009). Feeble Critiques: Capitalism's Petty Detractors. World Affairs
• Bhagwati, Jagdish. (2008). Protectionism. Concise Encyclopedia of Economics. Library of Economics and Liberty. পৃ. 425–427. ISBN 978-0865976658

বাহ্যিক সংযোগ

• Homepage of Professor Jagdish Bhagwati, Columbia University website, accessed March 2004.