ছুলেইমান প্ৰথম

ছুলেইমান প্ৰথম (ইংৰাজী: Suleiman the Magnificent; তুৰ্কী: Kanuni Sultan Süleyman), (জন্ম: ৬ নবেম্বৰ ১৪৯৪ – মৃত্যু: ৬ ছেপ্টেম্বৰ ১৫৬৬) আছিল অটোমান সাম্ৰাজ্যৰ ১০ম আৰু আটাইতকৈ দীৰ্ঘকাল শাসন কৰা সম্ৰাট। তেওঁ ১৫২০ চনৰ পৰা ১৫৬৬ চনলৈকে ৪৬ বছৰৰো অধিক সময় অট’মান সাম্ৰাজ্য শাসন কৰিছিল।^১ তেওঁৰ প্ৰশাসনত অট'মান সাম্ৰাজ্যই কমেও ২.৫ কোটি জনসাধাৰণৰ ওপৰত শাসন কৰিছিল।

১৫২০ চনৰ ৩০ ছেপ্টেম্বৰত পিতৃ প্ৰথম চেলিমৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছত ছুলেইমানে মধ্য আৰু পূব ইউৰোপ আৰু ভূমধ্যসাগৰীয় খ্ৰীষ্টান শক্তিসমূহৰ বিৰুদ্ধে সামৰিক অভিযান আৰম্ভ কৰে;^২ ১৫২১ চনত বেলগ্ৰেড আৰু ১৫২২–১৫২৩ চনত ৰোডছৰ হাতত পৰে আৰু ১৫২৬ চনত মহাকছত ছুলেইমানে হাংগেৰী ৰাজ্যৰ শক্তি ভাঙি পেলায়। পৰৱৰ্তী সময়ত হাংগেৰী বিভক্ত হয়, ইয়াৰ বহু অংশ পোনপটীয়াকৈ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। কিন্তু ১৫২৯ চনত ভিয়েনা ঘেৰাওত তেওঁৰ পৰাজয়ে ইউৰোপলৈ আৰু অধিক অগ্ৰগতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।^৩

অট'মান সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক, সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক শক্তিৰ শিখৰত সভাপতিত্ব কৰি ছুলেইমানে ষোড়শ শতিকাৰ এজন বিশিষ্ট ৰজা হিচাপে উত্থান ঘটায়, কিয়নো তেওঁ ব্যক্তিগতভাৱে অট'মান সেনাবাহিনীৰ নেতৃত্ব দি ইউৰোপৰ কেইবাটাও খ্ৰীষ্টান দুৰ্গ জয় কৰিছিল। তেওঁ বছৰ বছৰ ধৰি পাৰস্যৰ ছিয়া মুছলমান ছাফাৱী সাম্ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধেও যুঁজিছিল, যাৰ ফলত মেছ'পটেমিয়াক নিজৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। উত্তৰ আফ্ৰিকাত অট'মান ট্ৰিপলিটানিয়া প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। ভূমধ্যসাগৰৰ পৰা লোহিত সাগৰলৈকে আৰু পাৰ্চী উপসাগৰৰ মাজেৰে সাগৰসমূহত অট'মান বহৰে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছিল।^২

দ্ৰুতগতিত সম্প্ৰসাৰিত হোৱা অট'মান সাম্ৰাজ্যৰ নেতৃত্বত ছুলেইমানে ব্যক্তিগতভাৱে সমাজ, শিক্ষা, কৰ আৰু অপৰাধমূলক আইন সম্পৰ্কীয় বৃহৎ ন্যায়িক পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা কৰিছিল। অট'মান মুখ্য ন্যায়িক বিষয়া এবুছুদ এফেণ্ডীৰ সৈতে সংগতি ৰাখি তেওঁৰ সংস্কাৰে অট'মান আইন দুটা ৰূপৰ মাজৰ সম্পৰ্কক সমন্বয় সাধন কৰিছিল: চুলতানিক (কানুন) আৰু ইছলামিক (শ্বৰিয়া)।^৪ তেওঁ আছিল এজন বিশিষ্ট কবি আৰু সোণৰ মিস্ত্ৰী; তেখেতে অট'মান সাম্ৰাজ্যৰ "সোণালী যুগ"ৰ কলাত্মক, সাহিত্যিক আৰু স্থাপত্য বিকাশৰ তদাৰক কৰিছিল।^৫

১৫৩৩ চনত ছুলেইমানে অট'মান পৰম্পৰা ভংগ কৰি তেওঁৰ ইম্পেৰিয়েল হাৰেমৰ এগৰাকী মহিলা ৰ'ক্সেলানা (ইউক্ৰেইনীয়: Роксолана)ক বিয়া কৰায়। ৰঙা চুলিৰ বাবে পশ্চিম ইউৰোপত এনে নামেৰে নামাকৰণ কৰা ৰক্সেলানা আছিল এগৰাকী ৰুথেনিয়ান যিয়ে পূব অৰ্থডক্স খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ পৰা ছুন্নী ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত অট'মান সাম্ৰাজ্যৰ "মহিলাৰ চুলতান" যুগৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী ব্যক্তিত্বত পৰিণত হৈছিল।^৬

১৫৬৬ চনত ছুলেইমানৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ ৪৬ বছৰীয়া ৰাজত্বকালৰ অন্ত পৰে, তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ আৰু ৰক্সেলানাৰ পুত্ৰ দ্বিতীয় চেলিম ৰাজপাটত বহে। ছুলেইমানৰ আন সম্ভাৱ্য উত্তৰাধিকাৰী মেহমেদ আৰু মুস্তাফাৰ মৃত্যু হৈছিল; ১৫৪৩ চনত মেহমেদ ছমপক্সত আক্ৰান্ত হৈছিল, আনহাতে ১৫৫৩ চনত মুস্তাফাক ছুলেইমানৰ নিৰ্দেশত ডিঙি চেপি হত্যা কৰা হৈছিল। ১৫৬১ চনত বিদ্ৰোহৰ পিছত বায়েজিদৰ চাৰিজন পুত্ৰৰ সৈতে তেওঁৰ আনজন পুত্ৰ বায়েজিদকো মৃত্যুদণ্ড দিয়া হৈছিল।^৭

ছুলেইমানৰ ৰাজত্বকালৰ অন্ত অট'মান ইতিহাসৰ এক জলভাগ আছিল। ছুলেইমানৰ পিছৰ দশকবোৰত অট'মান সাম্ৰাজ্যই উল্লেখযোগ্য ৰাজনৈতিক, প্ৰতিষ্ঠানিক আৰু অৰ্থনৈতিক পৰিৱৰ্তনৰ সন্মুখীন হ'বলৈ আৰম্ভ কৰে—এই পৰিঘটনাক প্ৰায়ে ৰূপান্তৰৰ যুগ বুলি কোৱা হয়।^৩

শৈশৱ আৰু শিক্ষা

তেওঁৰ জন্ম অট’মান সাম্ৰাজ্যৰ ট্ৰাবজ'ন নামৰ অঞ্চলত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ আছিল সম্ৰাট চেলিম প্ৰথম। ছুলেইমানে ইষ্টানবুল, মানিসা আৰু অন্যান্য ৰাজকীয় নগৰলৈ গৈ উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ শিক্ষাৰ মূল বিষয় আছিল: কোৰআন, সাহিত্য, বিজ্ঞান আৰু ৰাজনীতি।^৮

শাসনকাল

ছুলেইমানৰ শাসনকাল অট’মান সাম্ৰাজ্যৰ “সোণালী যুগ” বুলি খ্যাত। তেওঁৰ সময়ত অট’মান সাম্ৰাজ্য ইউৰোপ, এছিয়া আৰু আফ্ৰিকাৰ বিস্তৃত অঞ্চললৈ পৰ্যায়ক্ৰমে বঢ়িছিল।

তেওঁ বেলগ্ৰেড, ৰোডছ, হাংগেৰী, বাগদাদ, টিউনিচ আৰু য়েমেন দখল কৰিছিল। তেওঁৰ নৌশক্তিও ভূমধ্য সাগৰ, লোহিত সাগৰ আৰু উপসাগৰীয় অঞ্চলত অধিক প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছিল।^৯

আইনী সংস্কাৰ

ছুলেইমানক “কানুনি” অৰ্থাৎ “আইনৰ দাতা” বুলি অভিহিত কৰা হয়, কাৰণ তেওঁ অট’মান আইনৰ আধুনিকীকৰণ কৰিছিল। শুল্ক, ভূমি, নাগৰিক আৰু সাম্প্ৰতিক বিষয়ৰ ওপৰত তেওঁ এক ব্যাপক আইনি সজ্জা প্ৰস্তুত কৰিছিল।^১০

সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি

ছুলেইমান নিজে এজন কবি আছিল আৰু “মুহিব্বী" ছদ্মনামেৰে কবিতা লিখিছিল। তেওঁৰ শাসনকালত স্থাপত্য, চিত্ৰশিল্প, কলা আৰু সাহিত্য অট’মান সাম্ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। ছুলেইমানী মছজিদ ইষ্টানবুলৰ স্থাপত্য শিল্পৰ অনন্য নিদৰ্শন।^১১

পত্নী আৰু পৰিয়াল

তেওঁৰ পত্নী আছিল হুৰেম চুলতান, যাক ইউৰোপত "ৰক্সেলানা" নামেৰে জনা যায়। তেওঁ ছুলেইমানৰ বিশ্বাসযোগ্য উপদেষ্টা আৰু ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱশালী মহিলাসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। তেওঁলোকৰ সন্তান চেলিম দ্বিতীয় পাছত সম্ৰাট হৈছিল।

মৃত্যু

১৫৬৬ চনৰ ৬ ছেপ্টেম্বৰত হাঙ্গেৰীৰ Szigetvárত সামৰিক অভিযানৰ সময়ত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ মৃতদেহ ইষ্টানবুললৈ অনা হয় আৰু ছুলেইমানী মছজিদৰ সমাধিস্থলীত কবৰ দিয়া হয়।^১২

ঐতিহাসিক প্ৰভাৱ

ছুলেইমানক অট’মান সাম্ৰাজ্যৰ আটাইতকৈ সফল সম্ৰাট হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁক ইউৰোপত “Suleiman the Magnificent” (প্ৰশংসনীয় ছুলেইমান) আৰু তুৰ্কীত “Kanuni Sultan Süleyman” (আইনৰ চুলতান) নামেৰে জনা যায়।