চৈয়দ মাহবুব এ খোদা

চৈয়দ মাহবুব-এ-খোদা (১৪ ডিচেম্বৰ ১৯৪৯ – ২৮ ডিচেম্বৰ ২০২০), জনপ্ৰিয়ভাৱে দেৱানবাগী নামেৰে পৰিচিত,^১২ এজন বঙালী চুন্নী মুছলমান, চুফী সাধু, পণ্ডিত, লেখক, সংস্কাৰক, দাৰ্শনিক আৰু ইছলামৰ প্ৰচাৰক আছিল; তেওঁ নিজৰ ধৰ্ম দৰ্শনক মোহাম্মদী ইছলাম বুলি অভিহিত কৰিছিল।^৩ তেওঁ দেৱানবাগ শ্বৰীফৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল।^৪৫ তেওঁ অনুগামীসকলক মোহাম্মদী ইছলাম শিকাইছিল,^৬ যিটো মূলতঃ ধ্যান-ধাৰণাৰ জৰিয়তে হৃদয় আৰু আত্মাৰ আধ্যাত্মিক জাগৰণ আৰু নিৰ্দিষ্ট ধৰণে ইছলামিক ৰীতি-নীতি পালন কৰাটো জড়িত হৈ আছে।^৭

শিৰোনাম

তেওঁৰ সন্মানীয় উপাধি আছিল মোহাম্মদী ইছলামৰ পুনৰুজ্জীৱনকাৰী, যিটো বহু চুফীয়ে ইছলামৰ পুনৰুজ্জীৱনকাৰী বুলি গণ্য কৰে।^৮ লগতে তেওঁক চুফী সম্ৰাট সন্মানীয় উপাধি দিয়া হৈছিল, যাৰ অৰ্থ হৈছে সকলো চুফীৰ সম্ৰাট।^১৭

ঢাকাৰ পৰা ১৬ কিলোমিটাৰ পূবে নাৰায়ণগঞ্জৰ বন্দৰ উপজিলাৰ মদনপুৰ ইউনিয়নৰ দেৱানবাগ অঞ্চলৰ পৰা ধৰ্ম প্ৰচাৰ আৰম্ভ কৰি ‘দেৱানবাগী’ নামেৰে পৰিচিত হয়।^১৭৯

প্ৰাথমিক জীৱন

জন্ম

চৈয়দ মাহবুব-এ-খোদাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৪৯ চনৰ ১৪ ডিচেম্বৰত ব্ৰহ্মনবৰীয়া জিলাৰ আশুগঞ্জ উপজিলাৰ ৩নং দুৰ্গাপুৰ ইউনিয়নৰ বাহাদুৰপুৰ গাঁৱত। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম চৈয়দ আব্দুৰ ৰছিদ সৰকাৰ আৰু মাতৃৰ নাম চৈয়দা জোবেদা খাতুন।^৬৯

শিক্ষা

সোহাগপুৰ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা আৰম্ভ কৰে। পিছলৈ তেওঁ তালশ্বহাৰৰ কৰিমিয়া আলিয়া মাদ্ৰাছাত যোগদান কৰি ফাজিল ডিগ্ৰী (স্নাতক ডিগ্ৰীৰ সমতুল্য) সুখ্যাতিৰে সম্পূৰ্ণ কৰে। মাদ্ৰাছাত অধ্যয়নৰ সময়ত তেওঁ ছাত্ৰ পৰিষদৰ উপ-সভাপতি হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।^৬৯

সামৰিক অবদান

১৯৭১ চনৰ ২৫ মাৰ্চত মুক্তিযুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পাছত মাহবুব-এ-খোদাই ছাত্ৰ সংগ্ৰাম সমিতিৰ সদস্যসকলক একেলগে লৈ স্বেচ্ছাসেৱকৰ এটা দল সংগঠিত কৰে। পাকিস্তানি দখলদাৰ বাহিনীৰ নিৰ্যাতনত ঘৰতথকা হৈ পৰা অসহায় লোকসকলৰ বাবে তেওঁ খাদ্য, আশ্ৰয় আৰু সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰে। ১৯৭১ চনৰ ১১ এপ্ৰিলত তেওঁ নিজৰ ৭২ জন স্বেচ্ছাসেৱকসহ ব্ৰাহ্মণবাড়িয়াৰ মুক্তিযোদ্ধা শিবিৰত যোগদান কৰে।

মুক্তিযুদ্ধৰ প্ৰথম কিছুমান মাহত তেওঁ ৩নং ছেক্টৰৰ অধীনত এজন প্লাটুন কমাণ্ডাৰ হিচাপে বিভিন্ন ৰণাঙ্গনত পাকিস্তানি সেনাবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে সাহসিকতাৰে যুদ্ধ কৰে।

পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতে অৱস্থিত ৩নং ছেক্টৰৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হেজামৰাত তেওঁ মুক্তিযোদ্ধাসকলৰ ‘অ্যাটেষ্টেশ্যন পেৰেড’ বা শপথ গ্ৰহণ অনুষ্ঠানৰ দায়িত্ব পালন কৰে। যুদ্ধকালীন সময়ছোৱাত তেওঁ ভাৰতে দুটা মচজিদো প্ৰতিষ্ঠা কৰে।^১

১৯৭২ চনৰ ১৯ নৱেম্বৰত হেজামৰা শিবিৰত ইদুল ফিতৰৰ নামাজত ইমামতি কৰি তেওঁ মুক্তিযোদ্ধাসকলক যুদ্ধত অগ্ৰসৰ হ’বলৈ উদ্দীপিত কৰে।^৬ সেই সময়ত তেওঁ কৈছিল—

এই প্ৰতিশ্ৰুতিত বাংলাদেশেৰ স্বাধীনতাৰ প্ৰতি তেওঁৰ অটল বিশ্বাস স্পষ্ট হয়। এই ভবিষ্যদ্বাণীৰ ২৭ দিন পিছত, অৰ্থাৎ ১৯৭১ চনৰ ১৬ ডিচেম্বৰত বাংলাদেশে মহান মুক্তিযুদ্ধত বিজয় অৰ্জন কৰে। তাৰ পিছতেই মাহবুব-এ-খোদাই তেতিয়াৰ ৰেছকোৰ্ছ ময়দানত (বৰ্তমান সোহৰাওয়াৰ্দী উদ্যান) ইদুল আজহাৰ জামাতত ইমামতি কৰে।^৬

কৰ্মজীৱন

বাংলাদেশ স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পিছত মাহবুব-এ-খোদাই ১৯৭২ চনত নবগঠিত ১৬ বেঙ্গল ৰেজিমেন্টত ধৰ্মীয় শিক্ষক হিচাপে যোগদান কৰে। মুক্তিযুদ্ধৰ ৩নং চেক্টৰৰ কমাণ্ডাৰ মেজৰ জেনাৰেল কে. এম. শফিউল্লাহৰ অনুৰোধৰ ভিত্তিত তেওঁক এই পদত নিযুক্ত কৰা হৈছিল।^৬ ১৯৭৪ চনত জয়দেৱপুৰৰ এটা কুতুবৰ যোগেদি তেওঁ সেই সময়ৰ প্ৰখ্যাত চুফী চৈয়দ আবুল ফজল চুলতান আহমেদ চন্দ্ৰপুৰীৰ সৈতে চিনাকি হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰতি আনুগত্যৰ শপত গ্ৰহণ কৰে। ১৯৭৪ চনৰ ৩ ফেব্ৰুৱাৰী দেওবাৰে ফৰিদপুৰৰ চন্দ্ৰপাৰা দৰবাৰ শ্বৰীফৰ বাৰ্ষিক উৰ্ছত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰাওনা হয়। প্ৰথমখন বৈঠকতে চন্দ্ৰপুৰীয়ে তেওঁৰ ব্যক্তিত্বত তেওঁৰ ভৱিষ্যত উত্তৰাধিকাৰীৰ আভাস দেখিছিল। তেওঁক ঘনিষ্ঠ কৰি ৰাখিবলৈ চন্দ্ৰপুৰীয়ে ১৯৭৪ চনৰ ১৬ মাৰ্চত চাৰি নম্বৰ কন্যা চৈয়দা হামিদা বেগমক মাহবুব-এ-খোদাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ কৰে।^৯

পীৰৰ অনুৰোধত ১৯৭৫ চনত সেনাৰ পৰা পদত্যাগ কৰি স্থায়ীভাৱে দৰবাৰ শ্বৰীফলৈ বদলি হয়। তেওঁৰ মুৰ্ছিদ চন্দ্ৰপুৰীয়ে তেওঁক মুখ্য খলিফা আৰু উলামা মিছনৰ মুৰব্বী হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।

১৯৮০ চনত তেওঁ ফৰিদপুৰৰ চন্দ্ৰপাৰাত এটা অনাথ আশ্ৰম আৰু মাদ্ৰাছা প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৮২ চনত সেই একে স্থানতে এটা ডাকঘৰ, এটা চিকিৎসালয় আৰু এটা মাধ্যমিক বিদ্যালয় স্থাপন কৰে। সেই বছৰতে অঞ্চলটোৰ ৰাস্তা নিৰ্মাণ, পথ-ঘাটৰ উন্নয়ন আৰু বিদ্যুৎ সংযোগৰ ব্যৱস্থা কৰি জনসাধাৰণৰ যাতায়ত আৰু দৈনন্দিন জীৱন সহজ কৰে। ১৯৮৩ চনত তাৰিকাৰ গৱেষণা আৰু প্ৰচাৰৰ লক্ষ্যৰে তেওঁ “চুলতানিয়া-মোজাদ্দেদিয়া গৱেষণা একাডেমী” প্ৰতিষ্ঠা কৰে।

দৰবাৰ শৰীফ স্থাপন

মোহাম্মদী ইছলামেৰ আদৰ্শ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ লক্ষ্যৰে তেওঁ ১৯৮৫ চনৰ ২৮ মাৰ্চত ঢাকালৈ আগমন কৰে। তাৰ পাছত তেওঁ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান ‘দেওৱানবাগ শৰীফ’ স্থাপন কৰে। বাংলাদেশেৰ বিভিন্ন অঞ্চলত মোহাম্মদী ইছলামেৰ শিক্ষা বিস্তাৰৰ লক্ষ্যৰে তেওঁ ১০টা পৰ্যন্ত দৰবাৰ শৰীফ স্থাপন কৰিছিল।

প্ৰথমে তেওঁ ৰাজধানী ঢাকাৰ ১৫৪ আৰামবাগত মোহাম্মদী ইছলামেৰ অস্থায়ী কাৰ্যালয় স্থাপন কৰে। সেই বছৰতেই তেওঁ নাৰায়ণগঞ্জৰ দেওৱানবাগত ‘‘বাবে জান্নাত’’ দৰবৰ শৰীফ স্থাপন কৰে। পিছত, ১৯৮৭ চনত তেওঁ ঢাকাৰ মটিঝিলৰ কমলাপুৰত ‘‘বাবে মদিনা’’ দৰবৰ শৰীফ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত, ১৯৯২ চনত তেওঁ ১৪৭ আৰামবাগত স্থায়ী কাৰ্যালয় ‘‘বাবে ৰহমত’’ দৰবৰ শৰীফ স্থাপন কৰে।^৬৯

বাংলাদেশত ভক্ত-অনুৰাগীৰ ক্ৰমবৰ্ধমান সোঁতত সৈতে সঙ্গতি ৰাখি তেখেতে ১৯৯৫ চনত ৰংপুৰত ‘বাবে নাজাত’, ১৯৯৮ চনত ময়মনসিংহ জিলাৰ ত্ৰিশালত ‘বাবে বৰকত’ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ছোৱাত ২০০৬ চনত চুৱাডাঙাত ‘বাবে নিয়ামত’, ২০০৮ চনত ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলাৰ আশুগঞ্জত ‘বাবে মোৰ্শেদ’, ২০০৯ চনত ঢাকাৰ মগবাজাৰত ‘বাবে ফেৰদৌস’ আৰু ২০১০ চনত চট্টগ্ৰামত ‘বাবে মাগফিৰাত’ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ বিশ্বজুৰি একশতাধিক দেশ আৰু বাংলাদেশৰ বিভিন্ন জিলাত শতাধিক খানকাহ্ আৰু জাকেৰ মজলিছ স্থাপন কৰে।

তেখেতৰ আদৰ্শ বিশ্বব্যাপী প্ৰচাৰ-প্ৰসাৰৰ লক্ষ্যৰে তেওঁ ‘ৱৰ্ল্ড আশেকে ৰাছুল অৰ্গেনাইজেছন’ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ইয়াৰ উপৰিও মাহবুব-এ-খোদাই ১৯৯২ চনত চুফী ফাউণ্ডেশ্যন বাংলাদেশ আৰু ১৯৯৮ চনত আল-কুৰাণ গৱেষণা কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰে।^৬

বই আৰু প্ৰকাশনাবলী

বই

• তাফছিৰত চুফী সম্ৰাট দেৱানবাগী (৮ খণ্ড)^১০
• আল্লাহৰ নৈকট্য লাভৰ সহজ পথ^১০
• সৃষ্টিকৰ্তাৰ স্বৰূপ উদঘাটনত চুফী সম্ৰাট: আল্লাহক সঁচাইতে দেখা নাযায় নেকি?^১০
• বিশ্বনবীৰ স্বৰূপ উদঘাটনত চুফী সম্ৰাট: ৰছূল (ছা.) সঁচাইতে গৰিব আছিল নেকি?^১০
• ইমাম চৈয়দ আবুল ফজল ছুলতান আহমদ (ৰহ.) (জীৱনী গ্ৰন্থ)
• এজিদৰ ষড়যন্ত্ৰত মোহাম্মদী ইছলাম^১০
• চুফী সম্ৰাটৰ যুগান্তকাৰী ধৰ্মীয় সংস্কাৰ (২ খণ্ড)^১০
• চুফী সম্ৰাটৰ যুগান্তকাৰী অৱদান: আল্লাহ কোন পথত?^১০
• শান্তি কোন পথত?^১০
• মুক্তি কোন পথত?
• ঈদ সমস্যাৰ সমাধান
• ফেৰকা সমস্যাৰ সমাধান
• সন্তানৰ প্ৰতি মায়েৰ অধিকাৰ
• কবৰ আৰু মজাৰ সম্পৰ্কে ইছলামী বিধান
• মোহাম্মদী ইছলামেৰ ওয়াজিফা^১০

সাময়িকী

• চুফী সম্ৰাটৰ স্মাৰক^১০
• আত্মাৰ বাণী^১১
• সাপ্তাহিক দেওৱানবাগ^১১
• দ্যা মেসেজ^১১

মৃত্যু আৰু সমাধি

চৈয়দ মাহবুব-এ-খোদাৰ মৃত্যু ২০২০ চনৰ ২৮ ডিচেম্বৰ, সোমবাৰ, পুৱা ৬টা ৪৮ বজাত হৈছিল। তাৰ পিছদিনা, ২৯ ডিচেম্বৰ মঙ্গলবাৰ, যোহৰৰ নামাজৰ পাছত তেওঁৰ ছালাতুল জানাজা বাবে ৰহমত দেওৱানবাগ শৰীফত অনুষ্ঠিত হয়। লক্ষাধিক অনুসাৰীয়ে এই জানাজাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। জানাজাৰ পাছত তেওঁক এজন দেশপ্ৰেমিক মুক্তিযোদ্ধা হিচাপে গাৰ্ড অৱ অনাৰ আগবঢ়োৱা হয়। তাৰ পিছত তেওঁৰ দাফন কামালাপুৰ, ঢাকাস্থ বাবে মদিনাত, তেওঁৰ পত্নীৰ কাৰণ পৰ্শ্বত সম্পন্ন কৰা হয়।^৬

মৃত্যুৰ পূৰ্বে তেওঁ এখন উইল এৰি থৈ যায় য’ত তেওঁৰ মাজ পুত্ৰ আৰছাম কুদৰত এ খোদাক তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।^১২১৩

সমালোচনা

চৈয়দ মাহবুব-এ-খোদা বিভিন্ন সময়ত বিতৰ্ক আৰু মতানৈক্যৰ বিষয় হৈ আহিছে।^৯ বিশেষকৈ তেওঁৰ আধ্যাত্মিক দৰ্শন, চুফী পৰম্পৰা, আৰু তেওঁ প্ৰতিষ্ঠা কৰা প্ৰতিষ্ঠান দেৱানবাগ শ্বৰীফৰ কাৰ্যকলাপৰ ওপৰত একাংশ ধৰ্মীয় গোট আৰু ব্যক্তিয়ে আপত্তি প্ৰকাশ কৰিছে। কিছুমান মহলে তেওঁৰ ধৰ্মীয় ব্যাখ্যা আৰু প্ৰথাক গতানুগতিক মতবাদৰ পৰা পৃথক বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু বিভিন্ন সময়ত ছ'চিয়েল মিডিয়াতো সমালোচনাৰ উত্থান ঘটিছে।^৭৯

কিন্তু তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ মতে এই সমালোচনাসমূহৰ অধিকাংশই ভুল বুজাবুজি আৰু পক্ষপাতদুষ্ট ধাৰণাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হয়। তেওঁলোকৰ দাবী যে চৈয়দ মাহবুব-এ-খোদাই ইছলামৰ মূল শিক্ষাৰ পোহৰত মানুহৰ আধ্যাত্মিক বিকাশ, নৈতিক সংস্কাৰ আৰু মানৱ সেৱাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। তেওঁ প্ৰতিষ্ঠা কৰা আদালতত ধৰ্মীয় শিক্ষা, আধ্যাত্মিক অনুশীলন, সমাজ কল্যাণমূলক কাম-কাজ নিয়মিতভাৱে চলিছিল।^৭

বহিঃসংযোগ

• dewanbagsharif.org/
• muhammadiislam.org/