চান্দেল জিলা

চান্দেল জিলা (Pron:/ˌtʃænˈdɛl/) উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ মণিপুৰ ৰাজ্যৰ এখন অন্যতম জিলা৷ ২০১১ নচৰ লোকপিয়ল অনুসৰি তামেংলং জিলাৰ পিছতেই চান্দেল মণিপুৰৰ আটাইতকৈ জনবসতিপূৰ্ণ জিলা৷^১

ইতিহাস

১৯৭৪ চনৰ ১৩ মে’ তাৰিখে তেংন’পল (Tengnoupal) নামেৰে এই জিলাৰ স্ৰৃষ্টি কৰা হয়৷ ১৯৮৩ চনত জিলাখনৰ সদৰ ঠাই চান্দেললৈ অনা হয় আৰু পৰৱৰ্ত্তী কালত জিলাখনক চান্দেল নামেৰেই অভিহিত কৰা হয়৷ চান্দেল নামটো প্ৰকৃততে Chamdil শব্দৰ পৰা অহা৷ আনাল ভাষা (Anāl (Pakan) language) ত এই নামৰ অৰ্থ: cham = 'simple', আৰু dil = 'trousers'৷

ভৌগোলিক অৱস্থান

এই জিলাৰ প্ৰশাসনৰ মূল কেন্দ্ৰ চান্দেল নগৰ৷ মণিপুৰ আৰু ম্যানমাৰৰ মাজৰ বেহা-বেপাৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ ম’ৰে নগৰ (Moreh town) জিলাখনৰ দক্ষিণ দিশত অৱস্থিত৷ জিলাখনৰ বাণিজ্যৰ অন্য এক উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰস্থলী হৈছে চ’কপিকাৰং নগৰ (Chakpikarong town)৷ এই নগৰৰ মাজেদি চ’কপি নদী (Chakpi) বৈ গৈছে৷

অৰ্থনীতি

২০০৬ চনত পঞ্চায়তী ৰাজ মন্ত্ৰালয়ে ভাৰতৰ আটাইতকৈ অনগ্ৰসৰ ২৫০ খন জিলাৰ ভিতৰত চান্দেল জিলাকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে৷^২ ভাৰতৰ Backward Regions Grant Fund Programme (BRGF) ৰ পৰা পুঁজি লাভ কৰা মণিপুৰৰ তিনিখন জিলাৰ ভিতৰত চান্দেল জিলা অন্যতম৷^২

মহকুমা

চান্দেল জিলাখনক তিনিটা মহকুমাত বিভক্ত কৰা হৈছে:

• চান্দেল (Chandel)
• চ’কপিকাৰং (Chakpikarong)
• খেঞ্জয় (Khengjoy)

জনসংখ্যা

২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি চান্দেল জিলাৰ জনসংখ্যা ১৪৪,০২৮ জন৷^১ ভাৰতৰত মুঠ ৬৪০ খন জিলাৰ ভিতৰত জনসংখ্যাৰ দিশৰ পৰা এই জিলাৰ স্থান ৬০২৷^১ এই জিলাৰ জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গকিলোমিটাৰত ৪৩ জন৷^১ ২০০১-২০১১ দশকত জিলাখনৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ আছইল ২১.৭২%৷ ^১ চান্দেলৰ প্ৰতি ১০০০ গৰাকী পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ৯৩২ গৰাকী৷ জিলাখনৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭০.৮৫%।^১

ভাষাসমূহ

চান্দেল জিলাৰ সদৰ ঠাই চান্দেলৰ মূল ব্যৱহৃত ভাষা Anāl (Pakan), Lamkang আৰু মেইতেই ভাষা৷ এই নগৰৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ লোক Anāl, Lamkang, Moyon আৰু Monsang জনজাতিৰ৷^{৩ ৪}

জিলাখনত ব্যৱহৃত অন্যান্য ভাষাসমূহ হ’ল:

• উত্তৰ-পশ্চিম কুকী-চীন (Kuki-Chin) ভাষাসমূহ
  • Aimol ভাষা
  • Anal ভাষা
  • Zou ভাষা
  • Thadou ভাষা
  • Lamkang ভাষা
  • Chothe ভাষা
  • Purum ভাষা
  • Moyon ভাষা
  • Namfau ভাষা
  • Monsang ভাষা
  • Tarao ভাষা
• Zeme ভাষা
• Maring ভাষা
• বড়ো ভাষা

জৈৱবৈচিত্ৰ্য

১৯৮৯ চনত এই জিলাৰ ১৮৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ জুৰা এটা অঞ্চল Yangoupokpi-Lokchao বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰি সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়৷^৫